|

قدرت روز‌افزون شبكه حقاني درون ساختار امارت اسلامی

نقاب از چهره طالبان مي‌افتد

از زمانی كه طالبان دوباره قدرت را در افغانستان در دست گرفته، گروه حقانی به‌عنوان شرورترین و خطرناك‌ترین عضو این گروه، كنترل وزارت كشور یكی از امنیتی‌ترین وزارتخانه‌های حكومت طالبان را در اختیار گرفته است. سراج‌الدین حقانی، عضو ارشد شبكه حقانی و وزیر كشور امارت طالبان كه در سال‌های گذشته مشاركت گسترده‌ای در اقدامات تروریستی داشته، در لیست سیاه قرار دارد و برای سر او پنج میلیون دلار جایزه تعیین شده است. عموی سراج‌الدین حقانی هم كه اخیرا به سرپرستی وزارت امور مهاجران تعیین شده است، وضعیتی مشابه برادرزاده‌اش دارد.
وب‌سایت فارین‌پالیسی در گزارشی به قلم عبدل سعید، متخصص گروه‌های شبه‌نظامی در افغانستان و پاکستان و کالین کلارک، مدیر گروه تحقیقاتی سوفان می‌نویسد که شبكه حقانی، یک سازمان ستیزه‌جوی سنی افغان است که از نظر عملکرد بخشی از گروه طالبان است و ایالات متحده در سال 2012 این شبكه را به‌عنوان یک سازمان تروریستی خارجی معرفی کرده است. حضور اعضای این شبكه در حكومت طالبان هم نه‌تنها این حكومت را به سمت میانه‌روی سوق نخواهد داد؛ بلكه طالبان ناگزیر در طول زمان رادیکال‌تر خواهند شد و هرگونه امیدی را برای طالبان «میانه‌رو و معقول» از بین خواهند برد. شبكه حقانی در سال 1970 به دست جلال‌الدین حقانی بزرگ خاندان حقانی تأسیس شد و از همان زمان روندی رو به رشد را طی كرده است. جلال‌الدین تروریست كهنه‌كار مورد علاقه سازمان اطلاعات پاكستان، بزرگ‌ترین حامی گروه‌های تروریستی در افغانستان، پاكستان و شبه‌قاره هند بود و همكاری نزدیكی با اسامه بن‌لادن رهبر القاعده داشت.
حقانی این گروه را برای جهاد علیه اشغال افغانستان به دست اتحاد شوروی تأسیس كرد و در سال‌های پایانی جنگ سرد یكی از دارایی‌های ارزشمند سازمان اطلاعات مركزی آمریكا به شمار می‌آمد؛ اما مدتی بعد علیه آمریكا وارد عمل شدند. بلافاصله پس از حمله ایالات متحده به افغانستان در سال 2001، اعضای شبكه حقانی به طالبان کمک کردند تا یک ائتلاف ضد ایالات متحده در افغانستان ایجاد کنند؛ كشوری كه مهم‌ترین پایگاه طالبان به شمار می‌آید. پس از فروپاشی حكومت طالبان، شبه‌نظامیانی که از افغانستان بیرون رانده شدند، در مناطق مرزی پاکستان دوباره گرد هم جمع شدند. در همین دوران چندین شورای منطقه‌ای طالبان از‌جمله میران شاه، پیشاور و کویته به نام شهرهای پاكستان ثبت شد؛ اما تمام تمركز این گروه بازگشت به افغانستان و حكومت دوباره بر این كشور بود. طالبان در ازای تعهد شبكه حقانی به شورای رهبری طالبان، اختیار تصمیم‌گیری رسمی و دسترسی به منابع مالی این گروه را به شبكه حقانی اعطا کرد. در همین حال، جلال‌الدین، پسرش سراج‌الدین را آماده کرد تا نقش برجسته‌تری در شبکه حقانی و در ساختار سازمانی طالبان برعهده بگیرد. در زمان سراج‌الدین، شبکه حقانی به دلیل حملات گسترده‌اش در کابل و استفاده از تاکتیک‌هایی مانند بمب‌گذاری انتحاری، به یكی از مرگ‌بارترین گروه‌های تروریستی تبدیل شد. درواقع، شبکه حقانی اولین عنصر طالبان بود که از استفاده از روش بمب‌گذاری‌های انتحاری استقبال كرد. حقانی این تاكتیك را از القاعده آموخت و در سال 2004 آغاز به استفاده از آن کرد.
قدرت روزافزون حقانی
حقانی‌ها به‌عنوان نوک نیزه در حمله شبکه تروریست‌ها به پایتخت افغانستان، مسئول طراحی برخی از مرگ‌بارترین حملات در کابل طی دو دهه گذشته بودند. «ملیسا اسكوركا»، كارشناس مسائل افغانستان، به فارن‌پالیسی می‌گوید: «رابطه بین حقانی‌ها و القاعده امروز هم نزدیك و قوی است. سراج‌الدین حقانی حتی امروز هم از پایگاه مستحكم خود در میان اعضای القاعده استفاده می‌كند». پس از مرگ ملامحمد عمر، رهبر دیرینه طالبان در سال 2013، این گروه ملامحمد منصور را به‌عنوان رهبر جدید خود منصوب کرد. سراج‌الدین حقانی به همراه هبت‌الله آخوندزاده، فرمانده نظامی عملیاتی طالبان و معاون منصور شدند (آخوندزاده پس از مرگ منصور در حمله هواپیمای بدون سرنشین ایالات متحده در پاکستان در سال 2016 جانشین منصور شد). سراج‌الدین همچنین عموی خود خلیل حقانی را به‌عنوان رهبر شورای پیشاور طالبان منصوب کرد و به این وسیله کنترل خود را بر عملیات طالبان در بخش وسیعی از افغانستان از‌جمله ننگرهار، نورستان، کنر و چند منطقه دیگر از‌جمله ولایات لغمان و ولایات وردک، پروان و کاپیسا مستحكم كرد. طالبان تحت رهبری یکپارچه‌تر حقانی، سرعت عملیات تروریستی خود را افزایش داد و حملات پیچیده‌تر و مرگ‌بارتری را در نقاط مختلف افغانستان و پاكستان انجام داد.
سراج‌الدین به‌عنوان معاون آخوندزاده، رسما مسئولیت فعالیت‌های طالبان در 20 ولایت افغانستان از‌جمله پایتخت را هم برعهده گرفته بود؛ در‌حالی‌که 14 ولایت دیگر تحت فرماندهی ملامحمد یعقوب فرزند ملاعمر و معاون دوم آخوندزاده باقی ماندند. نبود تجربه نسبی منصور و آخوندزاده در میدان نبرد به این معنی بود که سراج‌الدین تقریبا بر تمام استراتژی‌ها و عملیات‌های نظامی طالبان اشراف کامل داشت. اگرچه سراج‌الدین مدت‌ها در برنامه‌ریزی و اجرای اقدامات تروریستی طالبان شرکت داشت، نقش تازه او باعث شد تا كنترل بسیاری از اقدامات طالبان در دست سراج‌الدین قرار گیرد. یکی از رهبران طالبان گفته بود که فرماندهان این گروه برای تغییر برنامه‌ها به تأیید سراج‌الدین نیاز دارند. در سال 2016، یکی از فرماندهان سابق شبكه حقانی گزارش داده بود که «هیچ‌کس را نمی‌توان به‌عنوان والی طالبان بدون مشورت با سراج‌الدین حقانی منصوب کرد. به نظر می‌رسد نفوذ سراج‌الدین در صفوف طالبان در حال افزایش است».
با تمام فراز‌و‌نشیب‌های دو دهه اخیر، شبکه حقانی رسما بخشی از طالبان باقی مانده است و با گذشت زمان، ماهیت و عمق همکاری عملیاتی آنها تکامل یافته است. سراج‌الدین پیوسته طالبان را به اتخاذ موضع افراطی‌تر تحت فشار قرار داده است و اکنون که طالبان، افغانستان را کنترل می‌کنند، کمتر کسی انتظار دارد که این فشارهای سراج‌الدین در جایگاه وزیر امنیتی‌ترین وزارتخانه حكومت طالبان كاهش یابد.
قتل ۵ زن فعال مدنی و نظامی پیشین در بلخ
گزارش‌ها از مزارشریف، مرکز ولایت بلخ، حاکی از آن است که جسد چهار زن فعال مدنی که با شلیک گلوله به قتل رسیده‌اند، در حومه این شهر پیدا شده است. همچنین در حادثه‌ای جداگانه دو زن دیگر که یکی از آنها نظامی پیشین بوده است، همراه با دو مرد کشته شده‌اند. طالبان تنها حادثه دوم را تأیید کرده و گفته که تحقیقات آنها نشان می‌دهد که دلیل آن «خصومت شخصی» بوده است اما درباره حادثه اول اظهارنظر نکرده است.
منابع فعالان مدنی افغانستان به بی‌بی‌سی گفتند در حادثه اول چهار زن که همکار و دوست یکدیگر بودند، چند روز پیش از نزدیک فرودگاه مزارشریف ربوده شده و چهار روز بعد اجسادشان در یک گودال حومه شهر مزارشریف پیدا شد. آمنه حق‌پرست، فعال مدنی مزارشریف که حالا مقیم آلمان است در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی گفت یکی از این زنان فروزان صافی، استاد دانشگاه بلخ و از فعالان حقوق زنان در مزارشریف بوده است. عبدالرحمن صافی، پدر خانم صافی به رسانه‌ها گفته که دخترش پس از «تماس افرادی که خود را نمایندگان نهادهای حقوق بشر معرفی کردند، با مدارک تحصیلی و سفر از خانه خارج شد. او گفته بود که به خارج از افغانستان می‌رود». درباره هویت این سه زن جزئیات بیشتری در دست نیست. در ویدئویی‌ که از حادثه دوم در شبکه‌‎های اجتماعی منتشر شده، ادعا شده که «افراد گروه طالبان دو شب پیش با ورود به منزل یک نظامی پیشین زن، او و یک زن دیگر و دو مرد از بستگان این خانواده را کشته‌اند». درباره هویت زن دوم و دو مرد که در این حادثه کشته شده‌اند، گزارشی در دست نیست.
از زمانی كه طالبان دوباره قدرت را در افغانستان در دست گرفته، گروه حقانی به‌عنوان شرورترین و خطرناك‌ترین عضو این گروه، كنترل وزارت كشور یكی از امنیتی‌ترین وزارتخانه‌های حكومت طالبان را در اختیار گرفته است. سراج‌الدین حقانی، عضو ارشد شبكه حقانی و وزیر كشور امارت طالبان كه در سال‌های گذشته مشاركت گسترده‌ای در اقدامات تروریستی داشته، در لیست سیاه قرار دارد و برای سر او پنج میلیون دلار جایزه تعیین شده است. عموی سراج‌الدین حقانی هم كه اخیرا به سرپرستی وزارت امور مهاجران تعیین شده است، وضعیتی مشابه برادرزاده‌اش دارد.
وب‌سایت فارین‌پالیسی در گزارشی به قلم عبدل سعید، متخصص گروه‌های شبه‌نظامی در افغانستان و پاکستان و کالین کلارک، مدیر گروه تحقیقاتی سوفان می‌نویسد که شبكه حقانی، یک سازمان ستیزه‌جوی سنی افغان است که از نظر عملکرد بخشی از گروه طالبان است و ایالات متحده در سال 2012 این شبكه را به‌عنوان یک سازمان تروریستی خارجی معرفی کرده است. حضور اعضای این شبكه در حكومت طالبان هم نه‌تنها این حكومت را به سمت میانه‌روی سوق نخواهد داد؛ بلكه طالبان ناگزیر در طول زمان رادیکال‌تر خواهند شد و هرگونه امیدی را برای طالبان «میانه‌رو و معقول» از بین خواهند برد. شبكه حقانی در سال 1970 به دست جلال‌الدین حقانی بزرگ خاندان حقانی تأسیس شد و از همان زمان روندی رو به رشد را طی كرده است. جلال‌الدین تروریست كهنه‌كار مورد علاقه سازمان اطلاعات پاكستان، بزرگ‌ترین حامی گروه‌های تروریستی در افغانستان، پاكستان و شبه‌قاره هند بود و همكاری نزدیكی با اسامه بن‌لادن رهبر القاعده داشت.
حقانی این گروه را برای جهاد علیه اشغال افغانستان به دست اتحاد شوروی تأسیس كرد و در سال‌های پایانی جنگ سرد یكی از دارایی‌های ارزشمند سازمان اطلاعات مركزی آمریكا به شمار می‌آمد؛ اما مدتی بعد علیه آمریكا وارد عمل شدند. بلافاصله پس از حمله ایالات متحده به افغانستان در سال 2001، اعضای شبكه حقانی به طالبان کمک کردند تا یک ائتلاف ضد ایالات متحده در افغانستان ایجاد کنند؛ كشوری كه مهم‌ترین پایگاه طالبان به شمار می‌آید. پس از فروپاشی حكومت طالبان، شبه‌نظامیانی که از افغانستان بیرون رانده شدند، در مناطق مرزی پاکستان دوباره گرد هم جمع شدند. در همین دوران چندین شورای منطقه‌ای طالبان از‌جمله میران شاه، پیشاور و کویته به نام شهرهای پاكستان ثبت شد؛ اما تمام تمركز این گروه بازگشت به افغانستان و حكومت دوباره بر این كشور بود. طالبان در ازای تعهد شبكه حقانی به شورای رهبری طالبان، اختیار تصمیم‌گیری رسمی و دسترسی به منابع مالی این گروه را به شبكه حقانی اعطا کرد. در همین حال، جلال‌الدین، پسرش سراج‌الدین را آماده کرد تا نقش برجسته‌تری در شبکه حقانی و در ساختار سازمانی طالبان برعهده بگیرد. در زمان سراج‌الدین، شبکه حقانی به دلیل حملات گسترده‌اش در کابل و استفاده از تاکتیک‌هایی مانند بمب‌گذاری انتحاری، به یكی از مرگ‌بارترین گروه‌های تروریستی تبدیل شد. درواقع، شبکه حقانی اولین عنصر طالبان بود که از استفاده از روش بمب‌گذاری‌های انتحاری استقبال كرد. حقانی این تاكتیك را از القاعده آموخت و در سال 2004 آغاز به استفاده از آن کرد.
قدرت روزافزون حقانی
حقانی‌ها به‌عنوان نوک نیزه در حمله شبکه تروریست‌ها به پایتخت افغانستان، مسئول طراحی برخی از مرگ‌بارترین حملات در کابل طی دو دهه گذشته بودند. «ملیسا اسكوركا»، كارشناس مسائل افغانستان، به فارن‌پالیسی می‌گوید: «رابطه بین حقانی‌ها و القاعده امروز هم نزدیك و قوی است. سراج‌الدین حقانی حتی امروز هم از پایگاه مستحكم خود در میان اعضای القاعده استفاده می‌كند». پس از مرگ ملامحمد عمر، رهبر دیرینه طالبان در سال 2013، این گروه ملامحمد منصور را به‌عنوان رهبر جدید خود منصوب کرد. سراج‌الدین حقانی به همراه هبت‌الله آخوندزاده، فرمانده نظامی عملیاتی طالبان و معاون منصور شدند (آخوندزاده پس از مرگ منصور در حمله هواپیمای بدون سرنشین ایالات متحده در پاکستان در سال 2016 جانشین منصور شد). سراج‌الدین همچنین عموی خود خلیل حقانی را به‌عنوان رهبر شورای پیشاور طالبان منصوب کرد و به این وسیله کنترل خود را بر عملیات طالبان در بخش وسیعی از افغانستان از‌جمله ننگرهار، نورستان، کنر و چند منطقه دیگر از‌جمله ولایات لغمان و ولایات وردک، پروان و کاپیسا مستحكم كرد. طالبان تحت رهبری یکپارچه‌تر حقانی، سرعت عملیات تروریستی خود را افزایش داد و حملات پیچیده‌تر و مرگ‌بارتری را در نقاط مختلف افغانستان و پاكستان انجام داد.
سراج‌الدین به‌عنوان معاون آخوندزاده، رسما مسئولیت فعالیت‌های طالبان در 20 ولایت افغانستان از‌جمله پایتخت را هم برعهده گرفته بود؛ در‌حالی‌که 14 ولایت دیگر تحت فرماندهی ملامحمد یعقوب فرزند ملاعمر و معاون دوم آخوندزاده باقی ماندند. نبود تجربه نسبی منصور و آخوندزاده در میدان نبرد به این معنی بود که سراج‌الدین تقریبا بر تمام استراتژی‌ها و عملیات‌های نظامی طالبان اشراف کامل داشت. اگرچه سراج‌الدین مدت‌ها در برنامه‌ریزی و اجرای اقدامات تروریستی طالبان شرکت داشت، نقش تازه او باعث شد تا كنترل بسیاری از اقدامات طالبان در دست سراج‌الدین قرار گیرد. یکی از رهبران طالبان گفته بود که فرماندهان این گروه برای تغییر برنامه‌ها به تأیید سراج‌الدین نیاز دارند. در سال 2016، یکی از فرماندهان سابق شبكه حقانی گزارش داده بود که «هیچ‌کس را نمی‌توان به‌عنوان والی طالبان بدون مشورت با سراج‌الدین حقانی منصوب کرد. به نظر می‌رسد نفوذ سراج‌الدین در صفوف طالبان در حال افزایش است».
با تمام فراز‌و‌نشیب‌های دو دهه اخیر، شبکه حقانی رسما بخشی از طالبان باقی مانده است و با گذشت زمان، ماهیت و عمق همکاری عملیاتی آنها تکامل یافته است. سراج‌الدین پیوسته طالبان را به اتخاذ موضع افراطی‌تر تحت فشار قرار داده است و اکنون که طالبان، افغانستان را کنترل می‌کنند، کمتر کسی انتظار دارد که این فشارهای سراج‌الدین در جایگاه وزیر امنیتی‌ترین وزارتخانه حكومت طالبان كاهش یابد.
قتل ۵ زن فعال مدنی و نظامی پیشین در بلخ
گزارش‌ها از مزارشریف، مرکز ولایت بلخ، حاکی از آن است که جسد چهار زن فعال مدنی که با شلیک گلوله به قتل رسیده‌اند، در حومه این شهر پیدا شده است. همچنین در حادثه‌ای جداگانه دو زن دیگر که یکی از آنها نظامی پیشین بوده است، همراه با دو مرد کشته شده‌اند. طالبان تنها حادثه دوم را تأیید کرده و گفته که تحقیقات آنها نشان می‌دهد که دلیل آن «خصومت شخصی» بوده است اما درباره حادثه اول اظهارنظر نکرده است.
منابع فعالان مدنی افغانستان به بی‌بی‌سی گفتند در حادثه اول چهار زن که همکار و دوست یکدیگر بودند، چند روز پیش از نزدیک فرودگاه مزارشریف ربوده شده و چهار روز بعد اجسادشان در یک گودال حومه شهر مزارشریف پیدا شد. آمنه حق‌پرست، فعال مدنی مزارشریف که حالا مقیم آلمان است در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی گفت یکی از این زنان فروزان صافی، استاد دانشگاه بلخ و از فعالان حقوق زنان در مزارشریف بوده است. عبدالرحمن صافی، پدر خانم صافی به رسانه‌ها گفته که دخترش پس از «تماس افرادی که خود را نمایندگان نهادهای حقوق بشر معرفی کردند، با مدارک تحصیلی و سفر از خانه خارج شد. او گفته بود که به خارج از افغانستان می‌رود». درباره هویت این سه زن جزئیات بیشتری در دست نیست. در ویدئویی‌ که از حادثه دوم در شبکه‌‎های اجتماعی منتشر شده، ادعا شده که «افراد گروه طالبان دو شب پیش با ورود به منزل یک نظامی پیشین زن، او و یک زن دیگر و دو مرد از بستگان این خانواده را کشته‌اند». درباره هویت زن دوم و دو مرد که در این حادثه کشته شده‌اند، گزارشی در دست نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.