|

در پی بی‌نتیجگی نشست مسکو درباره افغانستان رخ داد

اختلاف ایران و روسیه بر سر بیانیه مشترک‌

ایلنا: در ساعات پایانی نشست مسکو در‌خصوص افغانستان و در‌حالی‌که اصحاب رسانه در انتظار انتشار بیانیه مشترک شرکت‌کنندگان در این نشست برای ترجمه و ارسال آن بر روی خروجی رسانه‌های خود بودند، توییت دستیار وزیر امور خارجه از عدم دستیابی شرکت‌کنندگان به توافق برای صدور بیانیه خبر داد. رسول موسوی در توییتر نوشت: سومین نشست فرمت مسکو علی‌رغم بحث‌های جدی و پرمحتوا درباره همکاری‌های منطقه‌ای برای برقراری صلح، ثبات و امنیت در افغانستان بدون نتیجه که می‌بایست در بیانیه مشترک نشست منتشر می‌شد، پایان یافت». موسوی ادامه داد: «از نظر من ضعف مدیریت نشست و عدم تلاش برای رسیدن به اجماع، دلیل عدم صدور بیانیه مشترک است». این در حالی بود که وزارت امور خارجه روسیه دقایقی بعد با نادیده‌گرفتن نظر ایران، بیانیه‌ای را با عنوان بیانیه مشترک روی خروجی خود قرار داد.
روز چهارشنبه بیستم اکتبر، نشست روند مسکو برای افغانستان در پایتخت روسیه و با حضور کشور میزبان، چین، پاکستان، هند، قزاقستان، قرقیزستان، ترکمنستان و ازبکستان، یک هیئت عالی‌رتبه از طالبان و هیئتی از ایران به سرپرستی حسن کاظمی‌قمی، نماینده ویژه دولت در امور افغانستان برگزار شد. در پایان این نشست اما درحالی‌که توییت سیدرسول موسوی، دستیار وزیر امور خارجه و مدیرکل آسیای غربی این وزارتخانه از عدم موفقیت اعضای حاضر در نشست برای توافق بر سر بیانیه‌ای مشترک حکایت داشت، دقایقی بعد متنی با عنوان «بیانیه مشترک شرکت‌کنندگان در روند مسکو درباره افغانستان، مسکو، ۲۰ اکتبر ۲۰۲۱» در پورتال وزارت امور خارجه روسیه منتشر شد.
بیانیه منتشرشده در سایت دستگاه دیپلماسی روسیه، برخی رسانه‌های داخلی را نیز به اشتباه انداخت و موجب شد ترجمه آن با عنوان «بیانیه مشترک» روی خروجی این رسانه‌ها نیز قرار بگیرد و این در حالی است که شنیده‌های ایلنا از عدم رضایت و حتی اطلاع ایران برای صدور بیانیه خبر می‌دهد. البته تأمل در متن آنچه بیانیه مشترک خوانده شده نیز برای کسانی که مواضع جمهوری اسلامی ایران در قبال مسائل افغانستان را دنبال می‌کنند، سؤال‌های فراوانی ایجاد کرده است.
برای مثال، جمهوری اسلامی ایران همواره بر تشکیل دولتی فراگیر با حضور همه بازیگران حاضر در صحنه داخلی افغانستان تأکید کرده است و هیچ‌گاه عبارت «دولت موقت» را در قبال آنچه طالبان در افغانستان شکل داده‌اند، استفاده نکرده است؛ در‌حالی‌که در ابتدا و نخستین بند بیانیه منتشر‌شده از سوی روسیه، همین عبارت در معرفی هیئت طالبان مطرح شده و آمده است:‌ «در روز ۲۰ اکتبر ۲۰۲۱، سومین نشست رایزنی‌های روند مسکو در‌خصوص افغانستان با مشارکت نمایندگان ویژه یا مقام‌های ارشد کشورهای روسیه، چین، ایران، هند، پاکستان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان و همچنین هیئتی بلندپایه از دولت موقت افغانستان برگزار شد».
همچنین حضورنداشتن هیئتی ازسوی دولت ساقط‌شده افغانستان و مخالفان حاکمیت طالبان در این نشست نیز بیش از پیش اصل بنیادین تهران را که آینده افغانستان باید با حضور همه احزاب، گروه‌ها و اقوام شکل بگیرد، زیر سؤال برد. این اصل نیز در حالی از سوی روسیه به‌عنوان کشوری که مرز مشترکی با افغانستان ندارد، در مقابل کشوری با نزدیک به ۸۱۵ کیلومتر مرز مشترک نادیده گرفته شد که تحلیل کارشناسان و تاریخ، گواه از این دارد که تهران بازیگری است که به‌طور مستقیم از تحولات داخلی همسایه شرقی خود تأثیر می‌پذیرد.
«توافق دوحه» میان ایالات متحده و طالبان از آن جهت انتقاد همسایگان افغانستان و جامعه جهانی را در پی داشت که سیاست واشنگتن در این روند به‌گونه‌ای پیاده شد که در نهایت منجر به حذف همه طرف‌های داخلی در افغانستان شده و طالبان را به مسند امور رساند. حال این‌گونه به نظر می‌رسد که روسیه نیز با اقدام برای حذف دیگر بازیگران منطقه، در تلاش است بار دیگر یگانه بازیگر مؤثر در صحنه افغانستان شود. این رویکرد روسیه نه‌تنها مخالفت ایران را درپی داشت، بلکه قطعا نارضایتی سیاست‌مداران افغانستان و احتمالا برخی دیگر از شرکت‌کنندگان در نشست را نیز به‌ دنبال خواهد داشت.
نکته درخور توجه در این مسئله اما توییت صریح دستیار وزیر امور خارجه ایران است که ضمن علنی‌کردن مخالفت ایران با صدور بیانیه مشترک، آشکار می‌کند این مخالفت از سوی روسیه نادیده گرفته شده است. رخدادی مهم که با گذشت دو روز از پایان نشست مسکو، تاکنون از سوی حسن کاظمی‌قمی به‌عنوان رئیس هیئت ایرانی هیچ واکنش و اظهارنظری در پی نداشته است. عدم موضع‌گیری نماینده ایران در نشست مسکو این نگرانی را به وجود می‌آورد که این بی‌احترامی و اقدام خارج از عرف مسکو در قبال کشورمان، بدون پاسخ مانده و در نهایت به نادیده‌گرفته‌شدن اصول و منافع ایران در افغانستان بینجامد.

ایلنا: در ساعات پایانی نشست مسکو در‌خصوص افغانستان و در‌حالی‌که اصحاب رسانه در انتظار انتشار بیانیه مشترک شرکت‌کنندگان در این نشست برای ترجمه و ارسال آن بر روی خروجی رسانه‌های خود بودند، توییت دستیار وزیر امور خارجه از عدم دستیابی شرکت‌کنندگان به توافق برای صدور بیانیه خبر داد. رسول موسوی در توییتر نوشت: سومین نشست فرمت مسکو علی‌رغم بحث‌های جدی و پرمحتوا درباره همکاری‌های منطقه‌ای برای برقراری صلح، ثبات و امنیت در افغانستان بدون نتیجه که می‌بایست در بیانیه مشترک نشست منتشر می‌شد، پایان یافت». موسوی ادامه داد: «از نظر من ضعف مدیریت نشست و عدم تلاش برای رسیدن به اجماع، دلیل عدم صدور بیانیه مشترک است». این در حالی بود که وزارت امور خارجه روسیه دقایقی بعد با نادیده‌گرفتن نظر ایران، بیانیه‌ای را با عنوان بیانیه مشترک روی خروجی خود قرار داد.
روز چهارشنبه بیستم اکتبر، نشست روند مسکو برای افغانستان در پایتخت روسیه و با حضور کشور میزبان، چین، پاکستان، هند، قزاقستان، قرقیزستان، ترکمنستان و ازبکستان، یک هیئت عالی‌رتبه از طالبان و هیئتی از ایران به سرپرستی حسن کاظمی‌قمی، نماینده ویژه دولت در امور افغانستان برگزار شد. در پایان این نشست اما درحالی‌که توییت سیدرسول موسوی، دستیار وزیر امور خارجه و مدیرکل آسیای غربی این وزارتخانه از عدم موفقیت اعضای حاضر در نشست برای توافق بر سر بیانیه‌ای مشترک حکایت داشت، دقایقی بعد متنی با عنوان «بیانیه مشترک شرکت‌کنندگان در روند مسکو درباره افغانستان، مسکو، ۲۰ اکتبر ۲۰۲۱» در پورتال وزارت امور خارجه روسیه منتشر شد.
بیانیه منتشرشده در سایت دستگاه دیپلماسی روسیه، برخی رسانه‌های داخلی را نیز به اشتباه انداخت و موجب شد ترجمه آن با عنوان «بیانیه مشترک» روی خروجی این رسانه‌ها نیز قرار بگیرد و این در حالی است که شنیده‌های ایلنا از عدم رضایت و حتی اطلاع ایران برای صدور بیانیه خبر می‌دهد. البته تأمل در متن آنچه بیانیه مشترک خوانده شده نیز برای کسانی که مواضع جمهوری اسلامی ایران در قبال مسائل افغانستان را دنبال می‌کنند، سؤال‌های فراوانی ایجاد کرده است.
برای مثال، جمهوری اسلامی ایران همواره بر تشکیل دولتی فراگیر با حضور همه بازیگران حاضر در صحنه داخلی افغانستان تأکید کرده است و هیچ‌گاه عبارت «دولت موقت» را در قبال آنچه طالبان در افغانستان شکل داده‌اند، استفاده نکرده است؛ در‌حالی‌که در ابتدا و نخستین بند بیانیه منتشر‌شده از سوی روسیه، همین عبارت در معرفی هیئت طالبان مطرح شده و آمده است:‌ «در روز ۲۰ اکتبر ۲۰۲۱، سومین نشست رایزنی‌های روند مسکو در‌خصوص افغانستان با مشارکت نمایندگان ویژه یا مقام‌های ارشد کشورهای روسیه، چین، ایران، هند، پاکستان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان و همچنین هیئتی بلندپایه از دولت موقت افغانستان برگزار شد».
همچنین حضورنداشتن هیئتی ازسوی دولت ساقط‌شده افغانستان و مخالفان حاکمیت طالبان در این نشست نیز بیش از پیش اصل بنیادین تهران را که آینده افغانستان باید با حضور همه احزاب، گروه‌ها و اقوام شکل بگیرد، زیر سؤال برد. این اصل نیز در حالی از سوی روسیه به‌عنوان کشوری که مرز مشترکی با افغانستان ندارد، در مقابل کشوری با نزدیک به ۸۱۵ کیلومتر مرز مشترک نادیده گرفته شد که تحلیل کارشناسان و تاریخ، گواه از این دارد که تهران بازیگری است که به‌طور مستقیم از تحولات داخلی همسایه شرقی خود تأثیر می‌پذیرد.
«توافق دوحه» میان ایالات متحده و طالبان از آن جهت انتقاد همسایگان افغانستان و جامعه جهانی را در پی داشت که سیاست واشنگتن در این روند به‌گونه‌ای پیاده شد که در نهایت منجر به حذف همه طرف‌های داخلی در افغانستان شده و طالبان را به مسند امور رساند. حال این‌گونه به نظر می‌رسد که روسیه نیز با اقدام برای حذف دیگر بازیگران منطقه، در تلاش است بار دیگر یگانه بازیگر مؤثر در صحنه افغانستان شود. این رویکرد روسیه نه‌تنها مخالفت ایران را درپی داشت، بلکه قطعا نارضایتی سیاست‌مداران افغانستان و احتمالا برخی دیگر از شرکت‌کنندگان در نشست را نیز به‌ دنبال خواهد داشت.
نکته درخور توجه در این مسئله اما توییت صریح دستیار وزیر امور خارجه ایران است که ضمن علنی‌کردن مخالفت ایران با صدور بیانیه مشترک، آشکار می‌کند این مخالفت از سوی روسیه نادیده گرفته شده است. رخدادی مهم که با گذشت دو روز از پایان نشست مسکو، تاکنون از سوی حسن کاظمی‌قمی به‌عنوان رئیس هیئت ایرانی هیچ واکنش و اظهارنظری در پی نداشته است. عدم موضع‌گیری نماینده ایران در نشست مسکو این نگرانی را به وجود می‌آورد که این بی‌احترامی و اقدام خارج از عرف مسکو در قبال کشورمان، بدون پاسخ مانده و در نهایت به نادیده‌گرفته‌شدن اصول و منافع ایران در افغانستان بینجامد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.