تولدی برای ایرانشهر بر بستر بلاکچین!
خدایار سعیدوزیری
آنچه از آن به دولت-ملت مدرن تعبیر میکنیم، اصولا برگرفته از تعاریف فلاسفه غربی در قرون 18 و 19 است و دارای ویژگیهایی است که از جمله عبارتاند از اعمال قدرت نظمدهی به صورت انحصاری و قلمرو جغرافیایی مشخص با مرزهایی که محدوده این حاکمیت را روشن میکند و دیگر عنصر مهم دولت مدرن حاکمیت است، در مفهوم حاکمیت همانگونه که «ژان بدن» و دیگران بیان داشتهاند ما با یک قدرت مرکزی، انحصاری و برتر مواجه هستیم و مهمتر از مفهوم حاکمیت ما ترکیبی تحت عنوان حاکمیت ملی داریم، بدین معنا که حاکمیت از آن ملت است و این مردم هستند که قدرت حکمرانی دارند؛ اما در تاریخ اندیشه ایرانشهری مفهوم ملت، مفهومی قدیمیتر از تعاریفی است که غربیها بیان کردهاند. در حقیقت ملت در معنای فرهنگی و تاریخی خود به این معنا که جمعی خود را متعلق به هویتی مشترک در زمینههای هنری، رفتاری، فرهنگ زیستی، برخوردار از حافظه فرهنگی مشترک و دفاع از گذشته تاریخی خود بدانند، در ایرانشهر، بسیار قدیمیتر از تعریف ملت در بین اندیشمندان اروپایی است. علت آن نیز آن است که مبنای یکپارچگی غرب در گذشته و در قالب روم، قدرت سیاسی بوده که پس از فروپاشی اساسا چنین مفهومی در مرزهای جدید جغرافیایی خود را حفظ نکرد و پس از معاهدات وستفالیایی نیز که مرزهای اروپای جدید را شکل داد، به کلی فراموش شد. درحالیکه آنچه از آن ایرانشهر یاد میکنیم، در تمام بیش از دوهزار سال تاریخ تمدنی ایران تداوم خود را نه محدود به مرزهای سیاسی که در بین اقوام گوناگونی که بخشی از فرهنگ ایرانشهری بودهاند، حفظ کرده است و چنانکه فارابی کلمه «ملت» را درباره مردمی که مقید به آرا و عقاید مخصوص و مشترک و قوانین و سنن و آداب و اخلاق مشترک هستند، بهکار برده است، چنین مفهومی از ملت را باید مفهومی مخصوص فرهنگ ایرانشهری دانست که همچنان و از پس مرزهای استعمارساخته نیز خود را حفظ کرده و از پنجشیر در شمال شرق فلات ایران تا نخجوان در شمال غرب و مناطق کردنشین در کشورهای گوناگون منطقه تداوم یافته و پیوند ساکنان فلات ایران به این طریق همواره محفوظ مانده است. از سوی دیگر پیشرفت روزافزون فناوری همواره بر زندگی اجتماعی تأثیر گذارده و این تأثیر ابعاد مختلفی از زیست اجتماعی از جمله اقتصاد و سیاست را نیز متأثر میکند و ایجاد و گسترش اینترنت در سه دهه گذشته این نقش را بیش از هر فناوری دیگری در طول حیات ملتها به منصه ظهور رساند اما همچنان حاکمیتهای وستفالیایی یا دولت مدرن مذکور در اندیشه غربی توانسته خود را در این فضا نیز حفظ کرده و اقتدار خود را تا حد قابلقبولی بر آن مسلط کند و از ظرفیتهای آن برای ایجاد ارتباطات بینالمللی و نزدیکی هرچه بیشتر ملل غربی استفاده کند؛ ظرفیتی که از منظر فرامرزی در شرق کمتر مورد توجه قرار گرفته است. اما در دهه اخیر، فناوری نوینی ظهور کرده که میتواند فصل جدیدی را در وحدت ایرانشهر بگشاید و آن عبارت است از فناوری بلاکچین. فناوری بلاکچین به دلیل غیرمتمرکزبودن، بدون واسطه بودن، شفافیت و امنیت، تأثیر زیادی بر امکان دورزدن محدودیتهایی دارد که مرزها بین اهالی ایرانشهر کشیده است و امکان تجارت و همکاریهای اقتصادی میان آنان را ورای تحریمهای بینالمللی میسر میکند. از آن جمله میتوان امکان شهروندی دیجیتال ایران را برای اتباع سرزمینهایی که جزئی از ایران بزرگ فرهنگی هستند، فراهم کرد تا بتوانند بدون حضور فیزیکی با داشتن برگ هویتی دیجیتال ایرانی، به فعالیت اقتصادی در ایران بپردازند و با ایجاد یک رمزارز غیرمتمرکز بر بستر بلاکچین، امکان پرداختهای فرامرزی در سامانهها، قراردادهای الکترونیک و مانند آن را فراهم کند. در حقیقت با این کار ایرانشهر ورای مرزهای جغرافیایی، در فضای مجازی و به صورت ایرانشهر الکترونیک تولدی دوباره را تجربه خواهد کرد که آثار مثبت اقتصادی و فرهنگی آن همه شهروندان ایرانشهر را از آن بهرهمند خواهد کرد.
آنچه از آن به دولت-ملت مدرن تعبیر میکنیم، اصولا برگرفته از تعاریف فلاسفه غربی در قرون 18 و 19 است و دارای ویژگیهایی است که از جمله عبارتاند از اعمال قدرت نظمدهی به صورت انحصاری و قلمرو جغرافیایی مشخص با مرزهایی که محدوده این حاکمیت را روشن میکند و دیگر عنصر مهم دولت مدرن حاکمیت است، در مفهوم حاکمیت همانگونه که «ژان بدن» و دیگران بیان داشتهاند ما با یک قدرت مرکزی، انحصاری و برتر مواجه هستیم و مهمتر از مفهوم حاکمیت ما ترکیبی تحت عنوان حاکمیت ملی داریم، بدین معنا که حاکمیت از آن ملت است و این مردم هستند که قدرت حکمرانی دارند؛ اما در تاریخ اندیشه ایرانشهری مفهوم ملت، مفهومی قدیمیتر از تعاریفی است که غربیها بیان کردهاند. در حقیقت ملت در معنای فرهنگی و تاریخی خود به این معنا که جمعی خود را متعلق به هویتی مشترک در زمینههای هنری، رفتاری، فرهنگ زیستی، برخوردار از حافظه فرهنگی مشترک و دفاع از گذشته تاریخی خود بدانند، در ایرانشهر، بسیار قدیمیتر از تعریف ملت در بین اندیشمندان اروپایی است. علت آن نیز آن است که مبنای یکپارچگی غرب در گذشته و در قالب روم، قدرت سیاسی بوده که پس از فروپاشی اساسا چنین مفهومی در مرزهای جدید جغرافیایی خود را حفظ نکرد و پس از معاهدات وستفالیایی نیز که مرزهای اروپای جدید را شکل داد، به کلی فراموش شد. درحالیکه آنچه از آن ایرانشهر یاد میکنیم، در تمام بیش از دوهزار سال تاریخ تمدنی ایران تداوم خود را نه محدود به مرزهای سیاسی که در بین اقوام گوناگونی که بخشی از فرهنگ ایرانشهری بودهاند، حفظ کرده است و چنانکه فارابی کلمه «ملت» را درباره مردمی که مقید به آرا و عقاید مخصوص و مشترک و قوانین و سنن و آداب و اخلاق مشترک هستند، بهکار برده است، چنین مفهومی از ملت را باید مفهومی مخصوص فرهنگ ایرانشهری دانست که همچنان و از پس مرزهای استعمارساخته نیز خود را حفظ کرده و از پنجشیر در شمال شرق فلات ایران تا نخجوان در شمال غرب و مناطق کردنشین در کشورهای گوناگون منطقه تداوم یافته و پیوند ساکنان فلات ایران به این طریق همواره محفوظ مانده است. از سوی دیگر پیشرفت روزافزون فناوری همواره بر زندگی اجتماعی تأثیر گذارده و این تأثیر ابعاد مختلفی از زیست اجتماعی از جمله اقتصاد و سیاست را نیز متأثر میکند و ایجاد و گسترش اینترنت در سه دهه گذشته این نقش را بیش از هر فناوری دیگری در طول حیات ملتها به منصه ظهور رساند اما همچنان حاکمیتهای وستفالیایی یا دولت مدرن مذکور در اندیشه غربی توانسته خود را در این فضا نیز حفظ کرده و اقتدار خود را تا حد قابلقبولی بر آن مسلط کند و از ظرفیتهای آن برای ایجاد ارتباطات بینالمللی و نزدیکی هرچه بیشتر ملل غربی استفاده کند؛ ظرفیتی که از منظر فرامرزی در شرق کمتر مورد توجه قرار گرفته است. اما در دهه اخیر، فناوری نوینی ظهور کرده که میتواند فصل جدیدی را در وحدت ایرانشهر بگشاید و آن عبارت است از فناوری بلاکچین. فناوری بلاکچین به دلیل غیرمتمرکزبودن، بدون واسطه بودن، شفافیت و امنیت، تأثیر زیادی بر امکان دورزدن محدودیتهایی دارد که مرزها بین اهالی ایرانشهر کشیده است و امکان تجارت و همکاریهای اقتصادی میان آنان را ورای تحریمهای بینالمللی میسر میکند. از آن جمله میتوان امکان شهروندی دیجیتال ایران را برای اتباع سرزمینهایی که جزئی از ایران بزرگ فرهنگی هستند، فراهم کرد تا بتوانند بدون حضور فیزیکی با داشتن برگ هویتی دیجیتال ایرانی، به فعالیت اقتصادی در ایران بپردازند و با ایجاد یک رمزارز غیرمتمرکز بر بستر بلاکچین، امکان پرداختهای فرامرزی در سامانهها، قراردادهای الکترونیک و مانند آن را فراهم کند. در حقیقت با این کار ایرانشهر ورای مرزهای جغرافیایی، در فضای مجازی و به صورت ایرانشهر الکترونیک تولدی دوباره را تجربه خواهد کرد که آثار مثبت اقتصادی و فرهنگی آن همه شهروندان ایرانشهر را از آن بهرهمند خواهد کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.