|

روابط اعضای ناتو سست‌تر می‌شود

محمود فاضلی. کارشناس بین‌الملل

لغو قرارداد فروش 12 زیردریایی فرانسه به استرالیا به ارزش 56 میلیارد یورو که در سال 2016 «قرارداد قرن» نام گرفت و پیوستن به یک شراکت امنیتی سه‌جانبه با آمریکا و بریتانیا تحت عنوان «آکوس»، موجب دلخوری و خشم فرانسوی‌ها از به‌هم‌زدن این قرارداد پس از پنج سال شد.

فرانسه از طریق ژان ایو لودریان، وزیر خارجه خود، این «خنجر از پشت» را محکوم کرد؛ چرا‌که برای این توافق ماه‌ها کار شده بود. برای فرانسه همکاری نظامی ‌با استرالیا بخش مهمی از استراتژی ایندو-پاسیفیک بود که در سال 2018 شروع شد. فرانسه بعد از آمریکا، وسیع‌ترین منطقه دریایی دنیا را دارد. فرانسویان نگران‌ هستند دوقطبی‌شدن بیشتر بین آمریکا و چین، منافع استراتژیک و تجاری اتحادیه اروپا را به خطر بیندازد. وضعیت به‌وجودآمده اروپایی‌های این قاره را مجبور به تفکر می‌کند که آیا آمریکا در اقیانوس آرام حمایت خواهد شد یا روابط اعضای ناتو را سست‌تر کرده و تحت ریاست فرانسه به سوی دفاع اروپایی پیش می‌رود؟
امانوئل مکرون پس از دیدار با همتای یونانی خود در مراسم امضای توافق‌نامه دفاعی جدید در کاخ الیزه پاریس اعلام کرد: «اتحاد بین استرالیا، آمریکا و انگلیس که فرانسه را از قرارداد تأمین زیردریایی محروم کرد، به‌هیچ‌وجه استراتژی فرانسه در هند و اقیانوسیه را تغییر نمی‌دهد. ما چندین شریک در منطقه داریم و فرانسه یک قدرت است. ما یک میلیون هم‌وطن داریم که در این منطقه زندگی می‌کنند و بیش از هشت هزار سرباز در آنجا مستقر شده‌اند».
از نگاه مکرون، اروپایی‌ها باید با ترسیم عواقب انتخاب‌های استراتژیک جدید آمریکا که به سمت رقابت با چین سوق داده شده است، ساده‌لوحی را کنار بگذارند. او گفت: «هنگامی‌که ما تحت تأثیر فشاری قرار می‌گیریم که گاهی سخت می‌شود، واکنش نشان می‌دهیم. ما قدرت و توانایی دفاع از خود را داریم».
گرایش اساسی آمریکا که جدید هم نیست، تمرکز بر چین است. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه نیز تأکید کرده بود همکاری دفاعی اخیر بین استرالیا، انگلیس و آمریکا، با هدف کمک به استرالیا برای مهار چین انجام شده است. چین نیز مدعی است همکاری دفاعی بین آمریکا، انگلیس و استرالیا به صلح و ثبات منطقه آسیب جدی ‌می‌زند. در این تحلیل استراتژیک، اروپا کمتر و کمتر به حساب می‌آید. قابلیت اطمینان به آمریکا دیگر به اندازه گذشته نیست. این امر ثابت می‌کند اروپایی‌ها می‌توانند با هم تعیین کنند که منافع آنها کجاست. آنها اکنون فهمیده‌اند باید بتوانند در هر کجا که منافع آنها وجود دارد، حضور پیدا کنند و همچنین بسیار فراتر از محدوده اتحادیه اروپا خود را نشان دهند و طرح‌ریزی کنند. این کاری است که ما ادامه خواهیم داد. اروپا فرصتی منحصر‌به‌فرد در اختیار دارد تا خود را به‌عنوان قدرتی استراتژیک مطرح کند. این هدف با عنوان «قطب‌نمای استراتژیک» خواهد بود که در دوران ریاست فرانسه در اتحادیه اروپا در سال 2022 تصویب می‌شود.
فرانسه در گذشته برنامه‌هایی برای کمک به راه‌اندازی مجدد این گفت‌وگو با تصویب یک مفهوم استراتژیک جدید که باید در سال 2022 انجام شود، داشت. بنابراین بدیهی است که پاریس قصد خروج از ناتو را ندارد و همچنان خود را شریک قابل اعتماد در ناتو می‌داند. پاریس مدعی است در مناطق دیگر تنها نیست. چندین سال است که با ژاپن، سنگاپور، اندونزی، مالزی و هند مشارکت کرده و همکاری با آنها در زمینه‌های عملیاتی، تجهیزات نظامی و اطلاعاتی افزایش یافته است. این کشورها همگی در مواجهه با افزایش تجاوز چین در وضعیت سختی قرار دارند.
پاریس پیش‌بینی می‌کند بودجه دفاعی در سال 2022 به 40. 9 میلیارد یورو برسد؛ 26 میلیارد دلار دیگر از آغاز دوره پنج‌ساله به ارتش اختصاص داده شده است. فرانسه امکانات لازم را برای جاه‌طلبی‌های خود دارد؛ این مسئله اساسی بیش از هر چیز به هماهنگی تلاش‌ها بین اروپایی‌ها بستگی دارد. یک کشور به تنهایی در چنین وسعتی تأثیر مشابهی ندارد. اگر چندین کشور خود را زیر پرچم اروپا قرار دهند و این تمایل را داشته باشند که در این منطقه حرفی برای گفتن داشته باشند، این امر بسیار منطقی است.
اخیرا رؤسای جمهوری فرانسه و آمریکا درباره بحران زیردریایی‌ها تلفنی گفت‌وگو کرده‌اند. در صورت توافق دو کشور برای گفتن اینکه «مشورت‌های آشکار و عمومی می‌توانست از بحران جلوگیری کند»، این دو کشور متعهد می‌شوند اعتماد را بازسازی کنند. برای اجتناب از دیگر بحران‌های بزرگ دیپلماتیک و بازسازی اعتماد بین دو متحد سنتی، سران دو کشور تصمیم گرفتند فرایند مشورت‌های عمیق با هدف ایجاد شرایط تضمین اعتماد و اقدامات مشخص به‌منظور دستیابی به اهداف مشترک را آغاز کنند و برای امضای این توافق جدید، ملاقاتی بین دو سر دولت در پایان ماه اکتبر برگزار ‌شود. آمریکا با ایجاد مشارکت با استرالیا و انگلستان، ازجمله کنار‌گذاشتن فروش زیردریایی‌های فرانسوی به کانبرا، «بی‌مسئولیتی واقعی» را نشان داد. از نگاه پاریس، آنچه خطرناک است، تمایل واشنگتن برای سازماندهی توازن در هند و اقیانوس آرام -‌و بنابراین در منطقه چین‌- با شرایط خود است. بر اساس این شرایط، امتیاز‌دادن به متحدان خاص، با حذف عمدی دیگران صورت می‌گیرد.

لغو قرارداد فروش 12 زیردریایی فرانسه به استرالیا به ارزش 56 میلیارد یورو که در سال 2016 «قرارداد قرن» نام گرفت و پیوستن به یک شراکت امنیتی سه‌جانبه با آمریکا و بریتانیا تحت عنوان «آکوس»، موجب دلخوری و خشم فرانسوی‌ها از به‌هم‌زدن این قرارداد پس از پنج سال شد.

فرانسه از طریق ژان ایو لودریان، وزیر خارجه خود، این «خنجر از پشت» را محکوم کرد؛ چرا‌که برای این توافق ماه‌ها کار شده بود. برای فرانسه همکاری نظامی ‌با استرالیا بخش مهمی از استراتژی ایندو-پاسیفیک بود که در سال 2018 شروع شد. فرانسه بعد از آمریکا، وسیع‌ترین منطقه دریایی دنیا را دارد. فرانسویان نگران‌ هستند دوقطبی‌شدن بیشتر بین آمریکا و چین، منافع استراتژیک و تجاری اتحادیه اروپا را به خطر بیندازد. وضعیت به‌وجودآمده اروپایی‌های این قاره را مجبور به تفکر می‌کند که آیا آمریکا در اقیانوس آرام حمایت خواهد شد یا روابط اعضای ناتو را سست‌تر کرده و تحت ریاست فرانسه به سوی دفاع اروپایی پیش می‌رود؟
امانوئل مکرون پس از دیدار با همتای یونانی خود در مراسم امضای توافق‌نامه دفاعی جدید در کاخ الیزه پاریس اعلام کرد: «اتحاد بین استرالیا، آمریکا و انگلیس که فرانسه را از قرارداد تأمین زیردریایی محروم کرد، به‌هیچ‌وجه استراتژی فرانسه در هند و اقیانوسیه را تغییر نمی‌دهد. ما چندین شریک در منطقه داریم و فرانسه یک قدرت است. ما یک میلیون هم‌وطن داریم که در این منطقه زندگی می‌کنند و بیش از هشت هزار سرباز در آنجا مستقر شده‌اند».
از نگاه مکرون، اروپایی‌ها باید با ترسیم عواقب انتخاب‌های استراتژیک جدید آمریکا که به سمت رقابت با چین سوق داده شده است، ساده‌لوحی را کنار بگذارند. او گفت: «هنگامی‌که ما تحت تأثیر فشاری قرار می‌گیریم که گاهی سخت می‌شود، واکنش نشان می‌دهیم. ما قدرت و توانایی دفاع از خود را داریم».
گرایش اساسی آمریکا که جدید هم نیست، تمرکز بر چین است. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه نیز تأکید کرده بود همکاری دفاعی اخیر بین استرالیا، انگلیس و آمریکا، با هدف کمک به استرالیا برای مهار چین انجام شده است. چین نیز مدعی است همکاری دفاعی بین آمریکا، انگلیس و استرالیا به صلح و ثبات منطقه آسیب جدی ‌می‌زند. در این تحلیل استراتژیک، اروپا کمتر و کمتر به حساب می‌آید. قابلیت اطمینان به آمریکا دیگر به اندازه گذشته نیست. این امر ثابت می‌کند اروپایی‌ها می‌توانند با هم تعیین کنند که منافع آنها کجاست. آنها اکنون فهمیده‌اند باید بتوانند در هر کجا که منافع آنها وجود دارد، حضور پیدا کنند و همچنین بسیار فراتر از محدوده اتحادیه اروپا خود را نشان دهند و طرح‌ریزی کنند. این کاری است که ما ادامه خواهیم داد. اروپا فرصتی منحصر‌به‌فرد در اختیار دارد تا خود را به‌عنوان قدرتی استراتژیک مطرح کند. این هدف با عنوان «قطب‌نمای استراتژیک» خواهد بود که در دوران ریاست فرانسه در اتحادیه اروپا در سال 2022 تصویب می‌شود.
فرانسه در گذشته برنامه‌هایی برای کمک به راه‌اندازی مجدد این گفت‌وگو با تصویب یک مفهوم استراتژیک جدید که باید در سال 2022 انجام شود، داشت. بنابراین بدیهی است که پاریس قصد خروج از ناتو را ندارد و همچنان خود را شریک قابل اعتماد در ناتو می‌داند. پاریس مدعی است در مناطق دیگر تنها نیست. چندین سال است که با ژاپن، سنگاپور، اندونزی، مالزی و هند مشارکت کرده و همکاری با آنها در زمینه‌های عملیاتی، تجهیزات نظامی و اطلاعاتی افزایش یافته است. این کشورها همگی در مواجهه با افزایش تجاوز چین در وضعیت سختی قرار دارند.
پاریس پیش‌بینی می‌کند بودجه دفاعی در سال 2022 به 40. 9 میلیارد یورو برسد؛ 26 میلیارد دلار دیگر از آغاز دوره پنج‌ساله به ارتش اختصاص داده شده است. فرانسه امکانات لازم را برای جاه‌طلبی‌های خود دارد؛ این مسئله اساسی بیش از هر چیز به هماهنگی تلاش‌ها بین اروپایی‌ها بستگی دارد. یک کشور به تنهایی در چنین وسعتی تأثیر مشابهی ندارد. اگر چندین کشور خود را زیر پرچم اروپا قرار دهند و این تمایل را داشته باشند که در این منطقه حرفی برای گفتن داشته باشند، این امر بسیار منطقی است.
اخیرا رؤسای جمهوری فرانسه و آمریکا درباره بحران زیردریایی‌ها تلفنی گفت‌وگو کرده‌اند. در صورت توافق دو کشور برای گفتن اینکه «مشورت‌های آشکار و عمومی می‌توانست از بحران جلوگیری کند»، این دو کشور متعهد می‌شوند اعتماد را بازسازی کنند. برای اجتناب از دیگر بحران‌های بزرگ دیپلماتیک و بازسازی اعتماد بین دو متحد سنتی، سران دو کشور تصمیم گرفتند فرایند مشورت‌های عمیق با هدف ایجاد شرایط تضمین اعتماد و اقدامات مشخص به‌منظور دستیابی به اهداف مشترک را آغاز کنند و برای امضای این توافق جدید، ملاقاتی بین دو سر دولت در پایان ماه اکتبر برگزار ‌شود. آمریکا با ایجاد مشارکت با استرالیا و انگلستان، ازجمله کنار‌گذاشتن فروش زیردریایی‌های فرانسوی به کانبرا، «بی‌مسئولیتی واقعی» را نشان داد. از نگاه پاریس، آنچه خطرناک است، تمایل واشنگتن برای سازماندهی توازن در هند و اقیانوس آرام -‌و بنابراین در منطقه چین‌- با شرایط خود است. بر اساس این شرایط، امتیاز‌دادن به متحدان خاص، با حذف عمدی دیگران صورت می‌گیرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.