|

روز روستا و عشایر؛ ضرورت‌ها و پیشنهادات

شرق: از سال ۹۳ روزی تازه به تقویم ایران اضافه شد: «روز روستا و عشایر». اهمیت این نام‌گذاری وقتی بیشتر آشکار می‌شود که شرایط چند دهه گذشته و همچنین تغییر و تحولات نه چندان مثبت شرایط روستاهای کشور را بدانیم و درباره مخاطرات این موج مهاجرت از روستاها آگاه باشیم. درباره مشکلات و مسائل عشایر هم که روایت‌ها فراوان است و همین شرایط موجود ضرورت فصلی تازه و نگاهی نو به روستاها و عشایر را بیش از پیش آشکار می‌کند. «خانه توسعه روستا و عشایر» در مطلبی که برای «شرق» فرستاده به این مسائل پرداخته و راه‌حل‌هایی هم ارائه کرده‌ است که در ادامه می‌خوانید.
چندسالی (از سال 1393) که روز پانزدهم مهر ماه را شورای عالی انقلاب فرهنگی به نام روز ملی روستا و عشایر نام‌گذاری کرده است، به‌نظر می‌رسد یکی از مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی که دارای پیام اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی هست و می‌دانیم که این نام‌گذاری به تبعیت از سایر کشورها نبوده است که جمهوری اسلامی ناگزیر به استفاده از این عنوان باشد بلکه به دلیل باور نظام جمهوری اسلامی به اهمیت و جایگاه روستاییان و عشایر در:
1- تولید محصول استراتژیک و حیاتی
2- امنیت غذایی
3- حفظ فرهنگ اصیل ایرانی
4- تکریم و احترام به جامعه تولیدکننده و زحمت‌کشان و تلاشگران بی‌ادعای عرصه تولید
5- حفظ و تداوم آداب و رسوم کهن ایرانی که ریشه در تاریخ و فرهنگ اصیل روستایی داشته و در نوع خود کم‌نظیر است، بوده.
علیرغم این باورها متأسفانه به مرور زمان توجه و عنایت به بزرگداشت این روز کمتر شده است چه توسط دستگاه‌های ذی‌ربط، چه صداوسیما و چه سایر رسانه‌های فعال کشور. روستاییان و عشایر درحال‌حاضر با مشکلات عدیده‌ای مواجه هستند از قبیل:
1- نداشتن مسکن مقاوم و تداوم مشکل نداشتن سند ثبتی برای املاک مسکونی و غیرمسکونی
2- نداشتن درآمد کافی از کشت و زرع جهت تأمین هزینه زندگی خود
3- نبود سیستم صحیح و سریع برای رساندن تولیدات و محصولاتشان به بازار مصرف
4- نبود برنامه حمایتی مشخص در کشور برای جبران خسارت ناشی از خشک‌سالی و سایر حوادث طبیعی که موجب آسیب‌های جدی در سطح تولید و کاهش سطح زیر کشت و حتی اتلاف دام آنها شده و باعث ضررهای فراوان به آنها می‌شود. اتلاف احشام، کاهش حجم تولید، کاهش چشمگیر درآمد روستاییان، افزایش حجم مهاجرت به شهرها و کوچک‌شدن سفره آنها از مصادیق عوارض خشک‌سالی و سایر حوادث غیرمترقبه است.
5-شرایط نامساعد راه‌های ارتباطی روستا به شهرها که روستاییان را از داشتن راه استاندارد محروم کرده است.
6-وضعیت بازنشستگی و شرایط نگران‌کننده است
7- از عدالت آموزشی، درمانی یا رفاهی محروم‌اند و فاصله زیادی با شهرنشینان در این موضوعات دارند
8- فاصله درآمدشان با شهرنشینان زیاد است به‌گونه‌ای که متوسط درآمد یک خانوار روستایی کمتر از نصف درآمد یک خانوار شهری است و این در حالی است که روستایی و عشایری تولیدکننده است و شهری عمدتا مصرف‌کننده
9- روستاییان و عشایر از داشتن شبکه ارتباطی صحیح، اینترنت و حتی در برخی از مناطق از سیمای جمهوری اسلامی محروم‌اند
10-از تسهیلات اداری و مالی کمترین بهره را دارند چراکه بیش از 60 درصد زمین‌های زراعی آنان فاقد سند رسمی مالکیت است
برای غلبه بر مشکلات روستاییان و عشایر که اجمالا ذکر شد پیشنهاداتی به شرح ذیل بیان می‌شود:
1- مطالعه و بررسی علمی پیرامون استعدادها، ظرفیت‌ها و مزیت‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی روستاها، تهیه و اجرای طرح توسعه جامع روستاها با تأکید بر: استفاده بهینه از امکانات و نهادها، ارائه خدمات متناسب با آنچه برای شهرنشینان ارائه می‌شود و فراهم‌کردن زمینه کسب درآمد مناسب و پایدار برای زندگی مطلوب روستایی
2- افزایش و گسترش نواحی تخصصی کشاورزی، صنعتی، صنایع دستی و معدنی
3- تقویت دهیاری‌ها و شوراهای اسلامی روستا با اختیارات کافی به منظور تسهیل امور اداری روستاییان و کاهش مشکلات ناشی از فرایند پیچیده اداری حاکم بر دستگاه‌های اجرائی و نهادها
4- حل مشکل دیرینه فقدان نقدینگی روستاییان و عشایر از طریق ارائه تسهیلات کم‌بهره (چهار درصد) و برای ساکنین مناطق مرزی و محروم بدون بهره
5- توسعه صنعت بیمه در مناطق روستایی و عشایر با رویکرد:
الف-یکسان‌سازی شرایط و خدمات بیمه‌ای روستاییان و عشایر با کارگران واحدهای صنعتی مستقر در شهرها
ب-ایجاد شرایط تشویقی و انجام اقدامات تبلیغی و آگاهی‌بخشی به منظور گسترش بیمه محصولات کشاورزی، باغی و دام و طیور
ج-فراگیرشدن خدمات صندوق تأمین اجتماعی برای روستاییان و عشایر
6-روستاییان ناخواسته از مضرات ناشی از بهره‌برداری معادن آسیب می‌بینند. عدالت‌پیشگی دولت حکم می‌کند که از منافع آن نیز برخوردار باشند. لذا پیشنهاد می‌شود:
1-معادن بزرگ که عموما دولت و نهادها بهره‌بردار هستند مکلف شوند به روستاهای پیرامونی معدن و روستاهای مسیر حمل‌ونقل (مواد اولیه و محصول) مستمرا خدماتی که استاندار استان مربوطه مطابق دستورالعمل ابلاغی وزارت کشور (به منظور ایجاد هماهنگی سراسر کشور) تعیین می‌کند، ارائه دهند.
2-معادن کوچک که اشخاص حقیقی و حقوقی بهره‌بردار هستند با اقدامات تشویقی وزارت صمت 10 درصد از سود را در اختیار شورای اسلامی بخش مربوطه قرار دهند تا نسبت به جمعیت روستاهای پیرامونی بین شورای اسلامی روستاهای مشمول تقسیم و توسط آنها هزینه خدمات عمومی و عمرانی روستا شود.
3- معادنی که پس از این واگذار می‌شوند در شرایط واگذاری منظور شود که در صورت موافقت بهره‌بردار، روستا‌های پیرامونی به عنوان عضو حقوقی سهامدار معدن شده و از سود آن بهره‌مند شوند. در غیر این صورت شرایط بند 2 اعمال شود.
7-اعطای بورس تحصیلی به دانش‌آموزان مستعد روستایی و عشایری از ششم ابتدایی تا دکترا.
8-در حوزه روستایی و عشایری به منظور ارتقای بهره‌وری منابع و استفاده بهینه از نهاده‌های تولید، آب، خاک، نوع محصول، کیفیت محصول و نظایر آن علاوه بر تجربیات سنتی ذی‌قیمت به فنون و مهارت‌های جدید مبتنی بر علم و فناوری نیاز است که از طریق دوره‌های آموزشی فنی حرفه‌ای، دانش و مهارت روستاییان و عشایر ارتقا یابد.
9-گسترش اینترنت و شبکه‌های صداوسیما در همه مناطق.
10-تعریض و اصلاح راه‌ها و جاده‌های مواصلاتی روستاها
11-توسعه هر چه بهتر و کامل‌تر نظام آموزشی، درمانی و رفاهی و خدماتی به روستاییان و عشایر.
12- صدور دستور اقدام عاجل برای ارائه سند ثبتی املاک مسکونی و غیرمسکونی روستاییان و عشایر.
​​​​​​​​​​خانه توسعه روستا و عشایر ​​​​​​

شرق: از سال ۹۳ روزی تازه به تقویم ایران اضافه شد: «روز روستا و عشایر». اهمیت این نام‌گذاری وقتی بیشتر آشکار می‌شود که شرایط چند دهه گذشته و همچنین تغییر و تحولات نه چندان مثبت شرایط روستاهای کشور را بدانیم و درباره مخاطرات این موج مهاجرت از روستاها آگاه باشیم. درباره مشکلات و مسائل عشایر هم که روایت‌ها فراوان است و همین شرایط موجود ضرورت فصلی تازه و نگاهی نو به روستاها و عشایر را بیش از پیش آشکار می‌کند. «خانه توسعه روستا و عشایر» در مطلبی که برای «شرق» فرستاده به این مسائل پرداخته و راه‌حل‌هایی هم ارائه کرده‌ است که در ادامه می‌خوانید.
چندسالی (از سال 1393) که روز پانزدهم مهر ماه را شورای عالی انقلاب فرهنگی به نام روز ملی روستا و عشایر نام‌گذاری کرده است، به‌نظر می‌رسد یکی از مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی که دارای پیام اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی هست و می‌دانیم که این نام‌گذاری به تبعیت از سایر کشورها نبوده است که جمهوری اسلامی ناگزیر به استفاده از این عنوان باشد بلکه به دلیل باور نظام جمهوری اسلامی به اهمیت و جایگاه روستاییان و عشایر در:
1- تولید محصول استراتژیک و حیاتی
2- امنیت غذایی
3- حفظ فرهنگ اصیل ایرانی
4- تکریم و احترام به جامعه تولیدکننده و زحمت‌کشان و تلاشگران بی‌ادعای عرصه تولید
5- حفظ و تداوم آداب و رسوم کهن ایرانی که ریشه در تاریخ و فرهنگ اصیل روستایی داشته و در نوع خود کم‌نظیر است، بوده.
علیرغم این باورها متأسفانه به مرور زمان توجه و عنایت به بزرگداشت این روز کمتر شده است چه توسط دستگاه‌های ذی‌ربط، چه صداوسیما و چه سایر رسانه‌های فعال کشور. روستاییان و عشایر درحال‌حاضر با مشکلات عدیده‌ای مواجه هستند از قبیل:
1- نداشتن مسکن مقاوم و تداوم مشکل نداشتن سند ثبتی برای املاک مسکونی و غیرمسکونی
2- نداشتن درآمد کافی از کشت و زرع جهت تأمین هزینه زندگی خود
3- نبود سیستم صحیح و سریع برای رساندن تولیدات و محصولاتشان به بازار مصرف
4- نبود برنامه حمایتی مشخص در کشور برای جبران خسارت ناشی از خشک‌سالی و سایر حوادث طبیعی که موجب آسیب‌های جدی در سطح تولید و کاهش سطح زیر کشت و حتی اتلاف دام آنها شده و باعث ضررهای فراوان به آنها می‌شود. اتلاف احشام، کاهش حجم تولید، کاهش چشمگیر درآمد روستاییان، افزایش حجم مهاجرت به شهرها و کوچک‌شدن سفره آنها از مصادیق عوارض خشک‌سالی و سایر حوادث غیرمترقبه است.
5-شرایط نامساعد راه‌های ارتباطی روستا به شهرها که روستاییان را از داشتن راه استاندارد محروم کرده است.
6-وضعیت بازنشستگی و شرایط نگران‌کننده است
7- از عدالت آموزشی، درمانی یا رفاهی محروم‌اند و فاصله زیادی با شهرنشینان در این موضوعات دارند
8- فاصله درآمدشان با شهرنشینان زیاد است به‌گونه‌ای که متوسط درآمد یک خانوار روستایی کمتر از نصف درآمد یک خانوار شهری است و این در حالی است که روستایی و عشایری تولیدکننده است و شهری عمدتا مصرف‌کننده
9- روستاییان و عشایر از داشتن شبکه ارتباطی صحیح، اینترنت و حتی در برخی از مناطق از سیمای جمهوری اسلامی محروم‌اند
10-از تسهیلات اداری و مالی کمترین بهره را دارند چراکه بیش از 60 درصد زمین‌های زراعی آنان فاقد سند رسمی مالکیت است
برای غلبه بر مشکلات روستاییان و عشایر که اجمالا ذکر شد پیشنهاداتی به شرح ذیل بیان می‌شود:
1- مطالعه و بررسی علمی پیرامون استعدادها، ظرفیت‌ها و مزیت‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی روستاها، تهیه و اجرای طرح توسعه جامع روستاها با تأکید بر: استفاده بهینه از امکانات و نهادها، ارائه خدمات متناسب با آنچه برای شهرنشینان ارائه می‌شود و فراهم‌کردن زمینه کسب درآمد مناسب و پایدار برای زندگی مطلوب روستایی
2- افزایش و گسترش نواحی تخصصی کشاورزی، صنعتی، صنایع دستی و معدنی
3- تقویت دهیاری‌ها و شوراهای اسلامی روستا با اختیارات کافی به منظور تسهیل امور اداری روستاییان و کاهش مشکلات ناشی از فرایند پیچیده اداری حاکم بر دستگاه‌های اجرائی و نهادها
4- حل مشکل دیرینه فقدان نقدینگی روستاییان و عشایر از طریق ارائه تسهیلات کم‌بهره (چهار درصد) و برای ساکنین مناطق مرزی و محروم بدون بهره
5- توسعه صنعت بیمه در مناطق روستایی و عشایر با رویکرد:
الف-یکسان‌سازی شرایط و خدمات بیمه‌ای روستاییان و عشایر با کارگران واحدهای صنعتی مستقر در شهرها
ب-ایجاد شرایط تشویقی و انجام اقدامات تبلیغی و آگاهی‌بخشی به منظور گسترش بیمه محصولات کشاورزی، باغی و دام و طیور
ج-فراگیرشدن خدمات صندوق تأمین اجتماعی برای روستاییان و عشایر
6-روستاییان ناخواسته از مضرات ناشی از بهره‌برداری معادن آسیب می‌بینند. عدالت‌پیشگی دولت حکم می‌کند که از منافع آن نیز برخوردار باشند. لذا پیشنهاد می‌شود:
1-معادن بزرگ که عموما دولت و نهادها بهره‌بردار هستند مکلف شوند به روستاهای پیرامونی معدن و روستاهای مسیر حمل‌ونقل (مواد اولیه و محصول) مستمرا خدماتی که استاندار استان مربوطه مطابق دستورالعمل ابلاغی وزارت کشور (به منظور ایجاد هماهنگی سراسر کشور) تعیین می‌کند، ارائه دهند.
2-معادن کوچک که اشخاص حقیقی و حقوقی بهره‌بردار هستند با اقدامات تشویقی وزارت صمت 10 درصد از سود را در اختیار شورای اسلامی بخش مربوطه قرار دهند تا نسبت به جمعیت روستاهای پیرامونی بین شورای اسلامی روستاهای مشمول تقسیم و توسط آنها هزینه خدمات عمومی و عمرانی روستا شود.
3- معادنی که پس از این واگذار می‌شوند در شرایط واگذاری منظور شود که در صورت موافقت بهره‌بردار، روستا‌های پیرامونی به عنوان عضو حقوقی سهامدار معدن شده و از سود آن بهره‌مند شوند. در غیر این صورت شرایط بند 2 اعمال شود.
7-اعطای بورس تحصیلی به دانش‌آموزان مستعد روستایی و عشایری از ششم ابتدایی تا دکترا.
8-در حوزه روستایی و عشایری به منظور ارتقای بهره‌وری منابع و استفاده بهینه از نهاده‌های تولید، آب، خاک، نوع محصول، کیفیت محصول و نظایر آن علاوه بر تجربیات سنتی ذی‌قیمت به فنون و مهارت‌های جدید مبتنی بر علم و فناوری نیاز است که از طریق دوره‌های آموزشی فنی حرفه‌ای، دانش و مهارت روستاییان و عشایر ارتقا یابد.
9-گسترش اینترنت و شبکه‌های صداوسیما در همه مناطق.
10-تعریض و اصلاح راه‌ها و جاده‌های مواصلاتی روستاها
11-توسعه هر چه بهتر و کامل‌تر نظام آموزشی، درمانی و رفاهی و خدماتی به روستاییان و عشایر.
12- صدور دستور اقدام عاجل برای ارائه سند ثبتی املاک مسکونی و غیرمسکونی روستاییان و عشایر.
​​​​​​​​​​خانه توسعه روستا و عشایر ​​​​​​

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.