|

تالاب انزلی در جدالی نابرابر

نسیم طواف‌زاده مدیرعامل مؤسسه زیست‌محیطی سبزکاران

تالاب انزلی نقطه تمرکز مسائل اکولوژیک استان گیلان است؛ مجموعه بزرگ لاگون‌های آب شیرین با پوشش وسیع نی و بخش‌های كم‌عمق مسدود (آب‌بندان‌ها) و مراتع سیلابی فصلی در اراضی پست جنوب‌ غرب خزر واقع شده و به‌عنوان محلی برای تخم‌ریزی و نگهداری ماهی‌ها و تولید‌مثل و زمستان‌گذرانی جمعیت زیادی از پرندگان كنارآبزی است.

تالاب اصلی 11 هزار هكتار و شامل لاگون باز با 26 كیلومتر طول و 2 تا 3.5 كیلومتر عرض است كه با بستر نی كه گستره محدوده شرقی آن بیش از هفت كیلومتر است، احاطه شده. چندین جریان دائمی از كوه‌های اطراف تالش به تالاب انزلی می‌ریزند كه مهم‌ترین آنها بهمبر، چكوور، اسپند و سیاه‌درویشان هستند. تمام تالاب و لاگون‌ها از طریق كانال اصلی نهنگ‌روگا در انتهای شمال‌ شرق لاگون اصلی به بندر انزلی زهكش می‌شود. تالاب انزلی و سیاه‌كشیم برای جوجه‌آوری و نگهداری گونه‌های ماهی اهمیت دارند؛ در‌حالی‌كه محدوده‌های رودخانه‌ای مملو از كلونی‌های بزرگ جوجه‌آوری چندین گونه پرندگان ساحلی هستند. تالاب انزلی بیش از 80 هزار پرنده كنارآبزی را در خود جای داده است. به‌طور کلی در مجموعه تالاب انزلی 189 گونه پرنده، 58 گونه ماهی و 230 گونه گیاه وجود دارد. تالاب انزلی و تالاب‌های اقماری آن مثل سیاه‌كشیم و منطقه حفاظت‌شده سلكه برای تنوع وسیع جوجه‌آوری و عبور پرندگان زمستان‌گذران بسیار مهم هستند. بخش مركزی تالاب سیاه‌كشیم به مساحت سه‌هزارو 515 هكتار در سال 1367 به‌عنوان منطقه حفاظت‌شده معرفی شد و در سال 1371 به مساحت شش‌هزارو 701 هكتار به‌عنوان پناهگاه حیات‌ وحش ارتقای سطح پیدا کرد و در دهه 80 با اندازه كنونی پنج‌هزارو 215 هكتار به‌عنوان منطقه حفاظت‌شده شناخته شد. منطقه سلكه از سال 1370 به‌عنوان پناهگاه حیات‌ وحش، سرخانكل با سطح هزارو 214 هكتار از سال 1382 و نیز چوكام با مساحت 443 هكتار از سال 1385 به‌عنوان منطقه حفاظت‌شده معرفی شده است. مجموعه تالاب انزلی با مساحت
15 هزار هكتار در دوم تیر 1354 (23 ژوئن 1975) به‌عنوان تالاب با‌‌ ارزش جهانی در كنوانسیون رامسر ثبت شد كه شامل تمام تالاب منطقه حفاظت‌شده سلكه و پناهگاه حیات وحش سیاه‌كشیم و چند آب‌بندان است. همچنین تالاب به‌عنوان منطقه مهم برای پرندگان از سوی IBA معرفی شده است. عصر دوشنبه هشتم شهریور برای دومین بار در هفته‌های اخیر چند هکتار از نیزارهای تالاب با ارزش جهانی انزلی طعمه حریق شد. با توجه به وسعت و گستردگی آتش و نیز نبود مسیر دسترسی برای خاموشی و مهار آتش از بالگرد برای اطفای حریق استفاده شد، این‌بار بالگرد آمد و آب را از دریای خزر بر تالاب انزلی بی‌نفس ریخت.
خلبان محمد‌مهدی نوری‌آل، رئیس مرکز کنترل و پشتیبانی اطفای حریق هوایی وزارت دفاع، اعلام کرد با ادامه آتش‌سوزی‌ها در نقاط مختلف کشور و تأکید وزیر دفاع درباره پشتیبانی هوایی به‌موقع و بهنگام برای اطفای حریق منابع طبیعی و محیط‌ زیست در کشور، از اولین ساعات آغاز حریق در تالاب بالگردها ارسال شدند و با حضور امیر مرادی، رئیس ستاد بحران استانداری گیلان، با بیش از صد نیروی زمینی نیز مقابله با آتش در جریان است و بلافاصله پس از گذشت دو روز مجرمان نیز دستگیر شده و به دست نیروی قضائی سپرده شدند.
این سوی این خبر را نیز باید تحلیل کرد، تالاب انزلی بنا بر گزارش همه کارشناسان و متخصصان در مرحله یوتریفیکاسیون است؛ یعنی با انبوهی مواد غذایی روبه‌رو بوده که سبب رشد گسترده پوشش گیاهی
شده است.
به گزارش سازمان فضایی ایران، سامانه پایش ماهواره‌ای پهنه‌های آبی در سطح کشور (کرانه) توسط استارت‌آپ شریف کاوش‌نگر توسعه داده شده در تیرماه 1400 سطح آب تالاب انزلی را پایش کرده است. در این گزارش آمده: لازم به ذکر است در مناطقی که سطح آب با پوشش گیاهی به‌‌طور کامل پوشیده شده باشد، در پردازش تصاویر ماهواره‌ای به‌عنوان پوشش گیاهی در نظر گرفته می‌شود و در نتیجه از سطح آب کاسته می‌شود. سطوح استخراج‌شده، صرفا سطوح آبی تالاب انزلی است که حاکی از حدود 87 درصد کاهش سطح است. در صفحه اینستاگرامی سنجش از دور ایران (eo.iran) تصاویر ماهواره‌ای آکوا/مادیس هشتم شهریور 1400 از آتش‌سوزی تالاب انزلی منتشر شده که حتی دود ناشی از آتش‌سوزی قابل مشاهده است. سنجش از دور ایران قول داده پس از دسترسی به تصاویر ماهواره‌ای سنتینل 2، مساحت پهنه سوخته را اطلاع‌رسانی کند.
بر ‌اساس گفته همین نهاد وسعت آتش‌سوزی برخلاف گفته‌های مدیران در تاریخ 11 شهریور مساحت محدوده حریق 67 هکتار تخمین زده شده است که این خود خسارتی گسترده و دور از انتظار دارد.
آنچه به نظر نگارنده اهمیت دارد و در کمتر فضایی به آن پرداخته شده، شرایطی است که به این آتش تعمدی دامن زده؛ در‌حال‌حاضر در بازه زمانی‌ای قرار داریم که شکار پرنده‌ها در حال اوج‌گیری است و شکارچیان متخلف برای دسترسی آسان به پرندگان اقدام به آتش‌زدن نیزارها می‌کنند و به نظر می‌رسد اینکه بگوییم برای تصاحب اراضی این اتفاق افتاده، آدرس درستی نیست؛ چون ماجراهای دیگر را از دیدها پنهان می‌کند. از سوی دیگر با توجه به یوتیریفیکاسیون گسترده در تالاب انزلی، رشد نی‌ها در منطقه افزایش یافته و هزینه بالای برش نی‌ها، کاهش این‌گونه آن برای آب‌بندان‌دارهای مجاور نیز سبب خوشحالی شد و بدون آنکه بخواهم بگویم آنان سبب ایجاد آن شده‌اند یا نه، از آن بهره‌مند شده‌اند. از جهت دیگر شاید سازمان حفاظت محیط‌ زیست نیز با اغماض، حالت مهار‌شده این‌گونه اعمال را مشاهده کرده؛ زیرا با این شرایط، جوان‌سازی تالاب اتفاق خواهد افتاد که البته درمانی ریشه‌ای نیست، بلکه عکس‌های هوایی بهتر خواهد داشت. همه این صداها و آواها می‌توانست در طرح سیپای تالاب انزلی وارد شود که آن هم با توجه به اقدامات اداره کل ابتر ماند.

تالاب انزلی نقطه تمرکز مسائل اکولوژیک استان گیلان است؛ مجموعه بزرگ لاگون‌های آب شیرین با پوشش وسیع نی و بخش‌های كم‌عمق مسدود (آب‌بندان‌ها) و مراتع سیلابی فصلی در اراضی پست جنوب‌ غرب خزر واقع شده و به‌عنوان محلی برای تخم‌ریزی و نگهداری ماهی‌ها و تولید‌مثل و زمستان‌گذرانی جمعیت زیادی از پرندگان كنارآبزی است.

تالاب اصلی 11 هزار هكتار و شامل لاگون باز با 26 كیلومتر طول و 2 تا 3.5 كیلومتر عرض است كه با بستر نی كه گستره محدوده شرقی آن بیش از هفت كیلومتر است، احاطه شده. چندین جریان دائمی از كوه‌های اطراف تالش به تالاب انزلی می‌ریزند كه مهم‌ترین آنها بهمبر، چكوور، اسپند و سیاه‌درویشان هستند. تمام تالاب و لاگون‌ها از طریق كانال اصلی نهنگ‌روگا در انتهای شمال‌ شرق لاگون اصلی به بندر انزلی زهكش می‌شود. تالاب انزلی و سیاه‌كشیم برای جوجه‌آوری و نگهداری گونه‌های ماهی اهمیت دارند؛ در‌حالی‌كه محدوده‌های رودخانه‌ای مملو از كلونی‌های بزرگ جوجه‌آوری چندین گونه پرندگان ساحلی هستند. تالاب انزلی بیش از 80 هزار پرنده كنارآبزی را در خود جای داده است. به‌طور کلی در مجموعه تالاب انزلی 189 گونه پرنده، 58 گونه ماهی و 230 گونه گیاه وجود دارد. تالاب انزلی و تالاب‌های اقماری آن مثل سیاه‌كشیم و منطقه حفاظت‌شده سلكه برای تنوع وسیع جوجه‌آوری و عبور پرندگان زمستان‌گذران بسیار مهم هستند. بخش مركزی تالاب سیاه‌كشیم به مساحت سه‌هزارو 515 هكتار در سال 1367 به‌عنوان منطقه حفاظت‌شده معرفی شد و در سال 1371 به مساحت شش‌هزارو 701 هكتار به‌عنوان پناهگاه حیات‌ وحش ارتقای سطح پیدا کرد و در دهه 80 با اندازه كنونی پنج‌هزارو 215 هكتار به‌عنوان منطقه حفاظت‌شده شناخته شد. منطقه سلكه از سال 1370 به‌عنوان پناهگاه حیات‌ وحش، سرخانكل با سطح هزارو 214 هكتار از سال 1382 و نیز چوكام با مساحت 443 هكتار از سال 1385 به‌عنوان منطقه حفاظت‌شده معرفی شده است. مجموعه تالاب انزلی با مساحت
15 هزار هكتار در دوم تیر 1354 (23 ژوئن 1975) به‌عنوان تالاب با‌‌ ارزش جهانی در كنوانسیون رامسر ثبت شد كه شامل تمام تالاب منطقه حفاظت‌شده سلكه و پناهگاه حیات وحش سیاه‌كشیم و چند آب‌بندان است. همچنین تالاب به‌عنوان منطقه مهم برای پرندگان از سوی IBA معرفی شده است. عصر دوشنبه هشتم شهریور برای دومین بار در هفته‌های اخیر چند هکتار از نیزارهای تالاب با ارزش جهانی انزلی طعمه حریق شد. با توجه به وسعت و گستردگی آتش و نیز نبود مسیر دسترسی برای خاموشی و مهار آتش از بالگرد برای اطفای حریق استفاده شد، این‌بار بالگرد آمد و آب را از دریای خزر بر تالاب انزلی بی‌نفس ریخت.
خلبان محمد‌مهدی نوری‌آل، رئیس مرکز کنترل و پشتیبانی اطفای حریق هوایی وزارت دفاع، اعلام کرد با ادامه آتش‌سوزی‌ها در نقاط مختلف کشور و تأکید وزیر دفاع درباره پشتیبانی هوایی به‌موقع و بهنگام برای اطفای حریق منابع طبیعی و محیط‌ زیست در کشور، از اولین ساعات آغاز حریق در تالاب بالگردها ارسال شدند و با حضور امیر مرادی، رئیس ستاد بحران استانداری گیلان، با بیش از صد نیروی زمینی نیز مقابله با آتش در جریان است و بلافاصله پس از گذشت دو روز مجرمان نیز دستگیر شده و به دست نیروی قضائی سپرده شدند.
این سوی این خبر را نیز باید تحلیل کرد، تالاب انزلی بنا بر گزارش همه کارشناسان و متخصصان در مرحله یوتریفیکاسیون است؛ یعنی با انبوهی مواد غذایی روبه‌رو بوده که سبب رشد گسترده پوشش گیاهی
شده است.
به گزارش سازمان فضایی ایران، سامانه پایش ماهواره‌ای پهنه‌های آبی در سطح کشور (کرانه) توسط استارت‌آپ شریف کاوش‌نگر توسعه داده شده در تیرماه 1400 سطح آب تالاب انزلی را پایش کرده است. در این گزارش آمده: لازم به ذکر است در مناطقی که سطح آب با پوشش گیاهی به‌‌طور کامل پوشیده شده باشد، در پردازش تصاویر ماهواره‌ای به‌عنوان پوشش گیاهی در نظر گرفته می‌شود و در نتیجه از سطح آب کاسته می‌شود. سطوح استخراج‌شده، صرفا سطوح آبی تالاب انزلی است که حاکی از حدود 87 درصد کاهش سطح است. در صفحه اینستاگرامی سنجش از دور ایران (eo.iran) تصاویر ماهواره‌ای آکوا/مادیس هشتم شهریور 1400 از آتش‌سوزی تالاب انزلی منتشر شده که حتی دود ناشی از آتش‌سوزی قابل مشاهده است. سنجش از دور ایران قول داده پس از دسترسی به تصاویر ماهواره‌ای سنتینل 2، مساحت پهنه سوخته را اطلاع‌رسانی کند.
بر ‌اساس گفته همین نهاد وسعت آتش‌سوزی برخلاف گفته‌های مدیران در تاریخ 11 شهریور مساحت محدوده حریق 67 هکتار تخمین زده شده است که این خود خسارتی گسترده و دور از انتظار دارد.
آنچه به نظر نگارنده اهمیت دارد و در کمتر فضایی به آن پرداخته شده، شرایطی است که به این آتش تعمدی دامن زده؛ در‌حال‌حاضر در بازه زمانی‌ای قرار داریم که شکار پرنده‌ها در حال اوج‌گیری است و شکارچیان متخلف برای دسترسی آسان به پرندگان اقدام به آتش‌زدن نیزارها می‌کنند و به نظر می‌رسد اینکه بگوییم برای تصاحب اراضی این اتفاق افتاده، آدرس درستی نیست؛ چون ماجراهای دیگر را از دیدها پنهان می‌کند. از سوی دیگر با توجه به یوتیریفیکاسیون گسترده در تالاب انزلی، رشد نی‌ها در منطقه افزایش یافته و هزینه بالای برش نی‌ها، کاهش این‌گونه آن برای آب‌بندان‌دارهای مجاور نیز سبب خوشحالی شد و بدون آنکه بخواهم بگویم آنان سبب ایجاد آن شده‌اند یا نه، از آن بهره‌مند شده‌اند. از جهت دیگر شاید سازمان حفاظت محیط‌ زیست نیز با اغماض، حالت مهار‌شده این‌گونه اعمال را مشاهده کرده؛ زیرا با این شرایط، جوان‌سازی تالاب اتفاق خواهد افتاد که البته درمانی ریشه‌ای نیست، بلکه عکس‌های هوایی بهتر خواهد داشت. همه این صداها و آواها می‌توانست در طرح سیپای تالاب انزلی وارد شود که آن هم با توجه به اقدامات اداره کل ابتر ماند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.