|

افغانستان پساطالبان، بیم‌ها و امید‌ها

محمدعلی عباسی. تحلیلگر افغان: ظهور مجدد طالبان به‌عنوان قدرت مطلقه برای بار دوم در افغانستان، پس از دو دهه مردم افغانستان و جهان را در بهت و ترس عجیبی فرو برده است. آن عده از افرادی که خاطراتی از دوران حاکمیت طالبان دارند، زیاد به گفته‌های ذبیح‌الله مجاهد باور ندارند. از طرفی در افغانستان نمی‌توان خیلی از وقایع و اتفاق‌ها را پیش‌بینی کرد؛ چون در عرصه سیاست افغانستان، پالیسی‌های منطقه‌ای و جهانی نقش بسزایی در رخداد‌ها دارند.
طالبان هنوز دولت خود را اعلام نکرده‌اند و شبهاتی وجود دارد که بین آنها اختلاف‌نظر‌هایی وجود دارد که حکایت از چند‌دستگی این گروه دارد. از سوی دیگر، جهان هم منتظر حرکت طالبان است تا موضع‌گیری خود را در قبال حکومت آنها اعلام کند. امروزه حضور و دخالت قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی در امور افغانستان گسترده‌تر شده است و قابل مقایسه با چند دهه قبل نیست. توازن قوا در افغانستان وجود ندارد و از سوی دیگر می‌توان امیدوار بود که طرز تفکر این گروه نسبت به قبل تغییر کرده باشد و با دید مثبت به اتفاقات نگریسته و با پوست‌اندازی در عرصه سیاسی بتوانند وجه گذشته خویش را بازسازی کرده و خود را وارد بازی‌های سیاسی در سطح منطقه و جهان كنند.
تغییر رویکرد طالبان نسبت به مردم افغانستان و جهان می‌تواند به ایجاد فضای امن در افغانستان کمک کند؛ اما فراموش نکنیم که تفکر طالبان و گروه‌هایی که حول محور قدرت آنها قرار دارند، با شرایطی که در جهان امروز و افغانستان حاکم است، در تعارض قرار دارند و یکی از دلایلی که اعلام دولت آنها به تعویق افتاده است، همین ملاحظات می‌تواند باشد. تصور سقوط دولت کابل در دو روز بعد از سقوط هرات، در آن زمان امر محال یا غیرممکنی بود. سرعت اتفاقات به حدی بود که حتی سروسامان‌دادن به اوضاع از طرف طالبان ممکن است هفته‌ها طول بکشد.
فعلا طالبان دوران‌ گذار را سپری می‌کنند و هنوز به مرحله تثبیت قدرت نرسیده‌اند. رفتار و مواضع سیاسی‌شان مطابق خواست مردم افغانستان و جامعه‌ جهانی است، اما اینکه این گفتار و رفتار دوام داشته باشد بیشتر منوط به چانه‌زنی گروه‌های درگیر در میان خود طالبان است. در گروه طالبان سه دسته عمده فعلا وجود دارند؛ شبکه حقانی، شورای کویته و اعضای سیاسی دفتر دوحه. بار اصلی جنگ بر دوش گروه حقانی و شورای کویته بوده و اعضای دفتر دوحه بیشتر در چانه‌زنی‌ها سیاسی نقش داشته‌اند و بس. هرچند نمی‌توان فروپاشی دولت مرکزی کابل را نتیجه جنگ طالبان دانست، اما با آ‌ن‌هم، آنها دست بالایی در گروه طالبان دارند. رویکرد سیاسی اعضای دفتر دوحه با شواری کویته و شبکه حقانی متفاوت است و این اختلافاتی را بین‌ آنها به وجود آورده است. همچنین آنها متوجه فشار‌های جامعه جهانی هستند و سعی دارند شورای کویته و شبکه حقانی را متقاعد کنند که به روند متعادل‌سازی دیدگاه‌ها و اندیشه‌های‌شان بپوندند و به‌دنبال راه‌حل منطقی برای این مشکل هستند و اینکه به چی نتیجه‌ای می‌رسند تا زمان اعلام دولت‌شان باید صبر کرد.
فعلا تعاملات جهان با طالبان در حد اعلامیه‌ها و کنفرانس‌های است که هر دو طرف به جهان مخابره می‌کنند و همه منتظر اتفاقات بعدی هستند که تا چه حد می‌تواند این گفتارها به رفتار تبدیل شود. از سوی دیگر، نفوذ گروه‌های افراطی اسلام‌گرا در افغانستان و اینکه آنها افغانستان را به مرکز عملیات‌شان تبدیل کنند، از خطراتی است که جهان باید متوجه آن باشد و این خود دردسرهای بزرگی را برای منطقه و جهان ایجاد خواهد کرد. نقش گروه‌های افراط‌گرای اسلامی در منطقه و جهان روز به روز دارد افزایش می‌یابد و این خود باعث بحران در منطقه خواهد شد که کشورهای بسیاری را درگیر خواهد کرد. بروز هر بحرانی دامن دیگر کشور‌ها را خواهد گرفت و این موضوع می‌تواند نگرانی‌های بسیاری را برای مردم و دولت‌های منطقه به وجود بیاورد. نگاه مردم افغانستان به اتفاقات پیش‌رو و آینده، ترس عجیبی را در وجود‌شان ایجاد کرده است و تصاویر فرودگاه کابل خود نشانگر این ترس از حکومت طالبان است. ترسی که سال‌ها در وجود مردم ریشه دوانده است و به صورت ناخودآگاه ذهن مردم را پر کرده است و تلاش ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، در این چند روز نتوانسته این ترس مردم را کمتر کند و همه تلاش دارند خود را از افغانستان بیرون کنند؛ به هر قیمتی. مردم افغانستان از دولت اشرف غنی نیز دل خوشی نداشتند؛ چراكه روز‌به‌روز شرایط زندگی در افغانستان مشکل می‌شد، اما این هم باعث نمی‌شد که به طالبان گرایش داشته باشند؛ چون عملکرد طالبان هم در بسیاری از موارد باعث افزایش تنش‌ها و خشونت‌ها در افغانستان می‌شود. فساد و مشکلات امنیتی فروپاشی اقتصاد از ‌جمله معضلات جامعه افغانستان در زمان حکومت اشرف غنی بود. در واقع پایه‌های حکومت اشرف غنی بیشتر با فساد افسار‌گسیخته دولت خودش فروریخت. در واقع توانایی طالبان در حدی نبود که بتواند دولت را از راه جنگ فروپاشاند. میزان نارضایتی از عملکرد دولت، هم در میان مردم و هم در میان حامیان خارجی آن، به اوج خود رسیده بود. تمرکز دولت بر باند‌بازی، آن را به یک مافیا تبدیل کرده بود و این موضوع باعث شد اعتماد عمومی و جهانی از این دولت سلب شود و این دولت فروبپاشد.
جهان و مردم افغانستان با بیم و امید به آینده این کشور می‌نگرند و همه منتظرند تا با اعلام دولت طالبان چی اتفاقی می‌افتد؛ اما در این شرایط می‌توان امیدوار بود که طالبان راه منطقی را در تعامل با جهان در پیش گیرند و با کوتاه‌آمدن از مواضع قبلی‌شان بتوانند با ایجاد دولتی همه‌گیر و مورد قبول مردم افغانستان و جامعه جهانی، امنیت را به افغانستان و منطقه برگردانند.

محمدعلی عباسی. تحلیلگر افغان: ظهور مجدد طالبان به‌عنوان قدرت مطلقه برای بار دوم در افغانستان، پس از دو دهه مردم افغانستان و جهان را در بهت و ترس عجیبی فرو برده است. آن عده از افرادی که خاطراتی از دوران حاکمیت طالبان دارند، زیاد به گفته‌های ذبیح‌الله مجاهد باور ندارند. از طرفی در افغانستان نمی‌توان خیلی از وقایع و اتفاق‌ها را پیش‌بینی کرد؛ چون در عرصه سیاست افغانستان، پالیسی‌های منطقه‌ای و جهانی نقش بسزایی در رخداد‌ها دارند.
طالبان هنوز دولت خود را اعلام نکرده‌اند و شبهاتی وجود دارد که بین آنها اختلاف‌نظر‌هایی وجود دارد که حکایت از چند‌دستگی این گروه دارد. از سوی دیگر، جهان هم منتظر حرکت طالبان است تا موضع‌گیری خود را در قبال حکومت آنها اعلام کند. امروزه حضور و دخالت قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی در امور افغانستان گسترده‌تر شده است و قابل مقایسه با چند دهه قبل نیست. توازن قوا در افغانستان وجود ندارد و از سوی دیگر می‌توان امیدوار بود که طرز تفکر این گروه نسبت به قبل تغییر کرده باشد و با دید مثبت به اتفاقات نگریسته و با پوست‌اندازی در عرصه سیاسی بتوانند وجه گذشته خویش را بازسازی کرده و خود را وارد بازی‌های سیاسی در سطح منطقه و جهان كنند.
تغییر رویکرد طالبان نسبت به مردم افغانستان و جهان می‌تواند به ایجاد فضای امن در افغانستان کمک کند؛ اما فراموش نکنیم که تفکر طالبان و گروه‌هایی که حول محور قدرت آنها قرار دارند، با شرایطی که در جهان امروز و افغانستان حاکم است، در تعارض قرار دارند و یکی از دلایلی که اعلام دولت آنها به تعویق افتاده است، همین ملاحظات می‌تواند باشد. تصور سقوط دولت کابل در دو روز بعد از سقوط هرات، در آن زمان امر محال یا غیرممکنی بود. سرعت اتفاقات به حدی بود که حتی سروسامان‌دادن به اوضاع از طرف طالبان ممکن است هفته‌ها طول بکشد.
فعلا طالبان دوران‌ گذار را سپری می‌کنند و هنوز به مرحله تثبیت قدرت نرسیده‌اند. رفتار و مواضع سیاسی‌شان مطابق خواست مردم افغانستان و جامعه‌ جهانی است، اما اینکه این گفتار و رفتار دوام داشته باشد بیشتر منوط به چانه‌زنی گروه‌های درگیر در میان خود طالبان است. در گروه طالبان سه دسته عمده فعلا وجود دارند؛ شبکه حقانی، شورای کویته و اعضای سیاسی دفتر دوحه. بار اصلی جنگ بر دوش گروه حقانی و شورای کویته بوده و اعضای دفتر دوحه بیشتر در چانه‌زنی‌ها سیاسی نقش داشته‌اند و بس. هرچند نمی‌توان فروپاشی دولت مرکزی کابل را نتیجه جنگ طالبان دانست، اما با آ‌ن‌هم، آنها دست بالایی در گروه طالبان دارند. رویکرد سیاسی اعضای دفتر دوحه با شواری کویته و شبکه حقانی متفاوت است و این اختلافاتی را بین‌ آنها به وجود آورده است. همچنین آنها متوجه فشار‌های جامعه جهانی هستند و سعی دارند شورای کویته و شبکه حقانی را متقاعد کنند که به روند متعادل‌سازی دیدگاه‌ها و اندیشه‌های‌شان بپوندند و به‌دنبال راه‌حل منطقی برای این مشکل هستند و اینکه به چی نتیجه‌ای می‌رسند تا زمان اعلام دولت‌شان باید صبر کرد.
فعلا تعاملات جهان با طالبان در حد اعلامیه‌ها و کنفرانس‌های است که هر دو طرف به جهان مخابره می‌کنند و همه منتظر اتفاقات بعدی هستند که تا چه حد می‌تواند این گفتارها به رفتار تبدیل شود. از سوی دیگر، نفوذ گروه‌های افراطی اسلام‌گرا در افغانستان و اینکه آنها افغانستان را به مرکز عملیات‌شان تبدیل کنند، از خطراتی است که جهان باید متوجه آن باشد و این خود دردسرهای بزرگی را برای منطقه و جهان ایجاد خواهد کرد. نقش گروه‌های افراط‌گرای اسلامی در منطقه و جهان روز به روز دارد افزایش می‌یابد و این خود باعث بحران در منطقه خواهد شد که کشورهای بسیاری را درگیر خواهد کرد. بروز هر بحرانی دامن دیگر کشور‌ها را خواهد گرفت و این موضوع می‌تواند نگرانی‌های بسیاری را برای مردم و دولت‌های منطقه به وجود بیاورد. نگاه مردم افغانستان به اتفاقات پیش‌رو و آینده، ترس عجیبی را در وجود‌شان ایجاد کرده است و تصاویر فرودگاه کابل خود نشانگر این ترس از حکومت طالبان است. ترسی که سال‌ها در وجود مردم ریشه دوانده است و به صورت ناخودآگاه ذهن مردم را پر کرده است و تلاش ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، در این چند روز نتوانسته این ترس مردم را کمتر کند و همه تلاش دارند خود را از افغانستان بیرون کنند؛ به هر قیمتی. مردم افغانستان از دولت اشرف غنی نیز دل خوشی نداشتند؛ چراكه روز‌به‌روز شرایط زندگی در افغانستان مشکل می‌شد، اما این هم باعث نمی‌شد که به طالبان گرایش داشته باشند؛ چون عملکرد طالبان هم در بسیاری از موارد باعث افزایش تنش‌ها و خشونت‌ها در افغانستان می‌شود. فساد و مشکلات امنیتی فروپاشی اقتصاد از ‌جمله معضلات جامعه افغانستان در زمان حکومت اشرف غنی بود. در واقع پایه‌های حکومت اشرف غنی بیشتر با فساد افسار‌گسیخته دولت خودش فروریخت. در واقع توانایی طالبان در حدی نبود که بتواند دولت را از راه جنگ فروپاشاند. میزان نارضایتی از عملکرد دولت، هم در میان مردم و هم در میان حامیان خارجی آن، به اوج خود رسیده بود. تمرکز دولت بر باند‌بازی، آن را به یک مافیا تبدیل کرده بود و این موضوع باعث شد اعتماد عمومی و جهانی از این دولت سلب شود و این دولت فروبپاشد.
جهان و مردم افغانستان با بیم و امید به آینده این کشور می‌نگرند و همه منتظرند تا با اعلام دولت طالبان چی اتفاقی می‌افتد؛ اما در این شرایط می‌توان امیدوار بود که طالبان راه منطقی را در تعامل با جهان در پیش گیرند و با کوتاه‌آمدن از مواضع قبلی‌شان بتوانند با ایجاد دولتی همه‌گیر و مورد قبول مردم افغانستان و جامعه جهانی، امنیت را به افغانستان و منطقه برگردانند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.