شکست سیاستهای آلمان در افغانستان
محمود فاضلی. تحلیلگر بینالملل
در آلمان بحث و جدل بر سر یکی از عملیاتهای نادر خارجی این کشور در حال افزایش است. در حالی که وزارتخانههای خارجه، کشور و دفاع یکدیگر را در تحولات افغانستان مقصر میدانند، سرویسهای مخفی نیز مورد هدف حملات انتقادی قرار گرفتهاند. سرویس اطلاعاتی فدرال BND از سالها پیش درخصوص فروپاشی دولت افغانستان به وزرای مربوطه هشدار داده بوده است اما توجهی به آنها نشده بود. سرویسهای اطلاعاتی آلمان، شاخه افغانستان، BND، دارای مجهزترین تجهیزات در این کشور بودند. برونو کال، رئیس BND که برای توضیحدادن درباره این خروج، توسط نمایندگان پارلمان تحت فشار قرار دارد، اعلام کرد که تحقیقات داخلی را آغاز کرده است. اولین تجزیه و تحلیلها نشان میدهد که مأموران این سازمان به مسائل مادی، بهویژه تعداد سلاحهای موجود بیشتر توجه داشتند.
مجلس فدرال آلمان برای بررسی تحولات افغانستان، جلسهای با حضور صدراعظم آنگلا مرکل و وزرای خارجه، کشور، دفاع و گروهی از نمایندگان نظامیان برگزار کرد که یکی از پرتنشترین جلسات مجلس بود. مرکل در مجلس ضمن اذعان به شکست سیاست غرب در صدور ارزشهای خود به افغانستان و ناتوانی در خارجکردن همه همکاران محلی ارتش و سایر نهادهای آلمانی از این کشور، مدعی شد این 20 سال پرهزینه و پرتلفات دستاوردهای مهمی هم داشته است. او پذیرفت که آلمان و متحدانش، از جمله آمریکا سرعت تسلط طالبان بر افغانستان را دستکم گرفتند. با این همه آلمان راه جداگانهای را طی نمیکند و مأموریت این کشور، همانطورکه همراه با آمریکا آغاز شده، با خروج آمریکا از افغانستان هم پایان مییابد. مرکل همزمان خواستار مذاکره با اسلامگرایان طالبان برای زمان پس از خروج نیروهای بینالمللی از افغانستان شد و ابراز امیدواری کرد مردم افغانستان در برابر سرکوب و نقض حقوق انسانی خود بهوسیله طالبان مقاومت کنند. به اعتقاد او مطالبه آزادی مردم را نه با خشونت میشود برای همیشه خاموش کرد و نه با ایدئولوژی. مرکل که قرار بود به اسرائیل سفر کند، این مسافرت را بهدلیل اوضاع
فوقالعاده افغانستان و نیاز به تکمیل روند خروج نیروهای آلمان از این کشور لغو کرد.
هایکو ماس، وزیر خارجه آلمان که همچنان به خاطر سیاستهای آلمان در افغانستان مورد انتقاد است و بعضی از احزاب اپوزیسیون و سیاستمداران خواستار استعفای او هستند اعتراف کرده که با توجه به پیشروی سریع طالبان ارزیابی نادرستی صورت گرفته است. او به منظور بررسی وضعیت افغانستان به کشورهای هممرز با این کشور (تاجیکستان، ازبکستان، پاکستان)، ترکیه و قطر سفر میکند. او در این سفر مسائل مربوط به نحوه رفتار جامعه بینالمللی با واقعیتهای جدید در افغانستان و اینکه آلمان با چه شرایطی آماده انعقاد قراردادها با دولت جدید این کشور خواهد بود را مطرح خواهد کرد.
دولت ائتلافی مرکل بابت ناکامی در پیشبینی سقوط کابل توسط طالبان و همچنین بیاعتنایی به هشدارهای اولیه درباره تخلیه هزاران کارمند محلی افغان و خانوادههایشان و فعالان حقوقبشری و سیاستمدارانی که روابط نزدیکی با دولت برلین دارند، بهشدت مورد انتقاد قرار دارد. اپوزیسیون پارلمانی دولت را به شکست و بیبرنامگی متهم میکند. رئیس حزب سبزها اعتقاد دارد دولت به هشدارهایی که پیش از تسلط طالبان بر حکومت افغانستان داده شده بود، آگاهانه بیاعتنا شده و مدعی بوده افغانستان همچنان از ثبات برخوردار است و به همین دلیل میخواستهاند به روند استرداد پناهجویان به این کشور ادامه دهند. رئیس فراکسیون پارلمان حزب چپها نیز تأکید دارد عملیات شکستخورده آلمان در افغانستان سیاهترین مسئله در طول 16ساله صدراعظمی مرکل بوده است. احزاب دموکراتهای آزاد و حزب راست آلترناتیو برای آلمان نیز اتهامات سنگینی به دولت فدرال وارد میکنند. گروهی از منتقدان سیاستهای آلمان در افغانستان معتقدند مبارزات انتخاباتی هم در این قضیه نقش داشت و در این کارزار خیلی نمیخواستند درباره انتقال مهاجران افغانستان به آلمان صحبت کنند.
آلمان قصد دارد پنج هزار نیروی محلی افغان را که برای سازمانهای خیریه کار میکردند، بپذیرد. سیاستمداران، معلمان، پزشکان و فعالان حقوقبشری بخشی از اولویتها خواهند بود.
البته برلین اعتقاد دارد به یک رویکرد مشترک اروپایی درخصوص نحوه توزیع افغانها در اروپا نیاز داریم. دبیر کل حزب دموکرات مسیحی آلمان تأکید دارد: «ما نمیتوانیم مسئله افغانستان را در اروپا حل کنیم و سال 2015 نیز نباید تکرار شود». رهبر سوسیالدموکراتهای آلمان نیز مدعی است: «باید ترتیبی بدهیم که افراد در منطقه بمانند و در کشورهای مجاور آینده امنی داشته باشند». طبق یک نظرسنجی 78 درصد از مردم آلمان معتقدند سیاست دولت فدرال در قبال افغانستان شکست خورده و 79 درصد نیز معتقدند در صورت تشدید بحران در افغانستان و افزایش شمار پناهجویان، دولت از آمادگی کافی برای آن برخوردار نیست.
در مجموع سیاستهای کنونی آلمان در رابطه با افغانستان «گفتوگو با طالبان جهت خروج نیروهای محلی، همسویی با سایر کشورهای اتحادیه اروپا، بررسی دقیق تحولات این کشور، بهرسمیتنشناختن طالبان در بلندمدت، ایجاد تماس محتاطانه با طالبان و نه ارتباط رسمی، مخالفت با پذیرش پناهجویان افغان در مقیاس وسیع، موافقت با مهاجرت گزینششده و منظم، استقرار پناهجویان افغان در کشورهای همسایه و ارائه کمک مالی به این کشورها با اولویت پاکستان» خواهد بود.
در آلمان بحث و جدل بر سر یکی از عملیاتهای نادر خارجی این کشور در حال افزایش است. در حالی که وزارتخانههای خارجه، کشور و دفاع یکدیگر را در تحولات افغانستان مقصر میدانند، سرویسهای مخفی نیز مورد هدف حملات انتقادی قرار گرفتهاند. سرویس اطلاعاتی فدرال BND از سالها پیش درخصوص فروپاشی دولت افغانستان به وزرای مربوطه هشدار داده بوده است اما توجهی به آنها نشده بود. سرویسهای اطلاعاتی آلمان، شاخه افغانستان، BND، دارای مجهزترین تجهیزات در این کشور بودند. برونو کال، رئیس BND که برای توضیحدادن درباره این خروج، توسط نمایندگان پارلمان تحت فشار قرار دارد، اعلام کرد که تحقیقات داخلی را آغاز کرده است. اولین تجزیه و تحلیلها نشان میدهد که مأموران این سازمان به مسائل مادی، بهویژه تعداد سلاحهای موجود بیشتر توجه داشتند.
مجلس فدرال آلمان برای بررسی تحولات افغانستان، جلسهای با حضور صدراعظم آنگلا مرکل و وزرای خارجه، کشور، دفاع و گروهی از نمایندگان نظامیان برگزار کرد که یکی از پرتنشترین جلسات مجلس بود. مرکل در مجلس ضمن اذعان به شکست سیاست غرب در صدور ارزشهای خود به افغانستان و ناتوانی در خارجکردن همه همکاران محلی ارتش و سایر نهادهای آلمانی از این کشور، مدعی شد این 20 سال پرهزینه و پرتلفات دستاوردهای مهمی هم داشته است. او پذیرفت که آلمان و متحدانش، از جمله آمریکا سرعت تسلط طالبان بر افغانستان را دستکم گرفتند. با این همه آلمان راه جداگانهای را طی نمیکند و مأموریت این کشور، همانطورکه همراه با آمریکا آغاز شده، با خروج آمریکا از افغانستان هم پایان مییابد. مرکل همزمان خواستار مذاکره با اسلامگرایان طالبان برای زمان پس از خروج نیروهای بینالمللی از افغانستان شد و ابراز امیدواری کرد مردم افغانستان در برابر سرکوب و نقض حقوق انسانی خود بهوسیله طالبان مقاومت کنند. به اعتقاد او مطالبه آزادی مردم را نه با خشونت میشود برای همیشه خاموش کرد و نه با ایدئولوژی. مرکل که قرار بود به اسرائیل سفر کند، این مسافرت را بهدلیل اوضاع
فوقالعاده افغانستان و نیاز به تکمیل روند خروج نیروهای آلمان از این کشور لغو کرد.
هایکو ماس، وزیر خارجه آلمان که همچنان به خاطر سیاستهای آلمان در افغانستان مورد انتقاد است و بعضی از احزاب اپوزیسیون و سیاستمداران خواستار استعفای او هستند اعتراف کرده که با توجه به پیشروی سریع طالبان ارزیابی نادرستی صورت گرفته است. او به منظور بررسی وضعیت افغانستان به کشورهای هممرز با این کشور (تاجیکستان، ازبکستان، پاکستان)، ترکیه و قطر سفر میکند. او در این سفر مسائل مربوط به نحوه رفتار جامعه بینالمللی با واقعیتهای جدید در افغانستان و اینکه آلمان با چه شرایطی آماده انعقاد قراردادها با دولت جدید این کشور خواهد بود را مطرح خواهد کرد.
دولت ائتلافی مرکل بابت ناکامی در پیشبینی سقوط کابل توسط طالبان و همچنین بیاعتنایی به هشدارهای اولیه درباره تخلیه هزاران کارمند محلی افغان و خانوادههایشان و فعالان حقوقبشری و سیاستمدارانی که روابط نزدیکی با دولت برلین دارند، بهشدت مورد انتقاد قرار دارد. اپوزیسیون پارلمانی دولت را به شکست و بیبرنامگی متهم میکند. رئیس حزب سبزها اعتقاد دارد دولت به هشدارهایی که پیش از تسلط طالبان بر حکومت افغانستان داده شده بود، آگاهانه بیاعتنا شده و مدعی بوده افغانستان همچنان از ثبات برخوردار است و به همین دلیل میخواستهاند به روند استرداد پناهجویان به این کشور ادامه دهند. رئیس فراکسیون پارلمان حزب چپها نیز تأکید دارد عملیات شکستخورده آلمان در افغانستان سیاهترین مسئله در طول 16ساله صدراعظمی مرکل بوده است. احزاب دموکراتهای آزاد و حزب راست آلترناتیو برای آلمان نیز اتهامات سنگینی به دولت فدرال وارد میکنند. گروهی از منتقدان سیاستهای آلمان در افغانستان معتقدند مبارزات انتخاباتی هم در این قضیه نقش داشت و در این کارزار خیلی نمیخواستند درباره انتقال مهاجران افغانستان به آلمان صحبت کنند.
آلمان قصد دارد پنج هزار نیروی محلی افغان را که برای سازمانهای خیریه کار میکردند، بپذیرد. سیاستمداران، معلمان، پزشکان و فعالان حقوقبشری بخشی از اولویتها خواهند بود.
البته برلین اعتقاد دارد به یک رویکرد مشترک اروپایی درخصوص نحوه توزیع افغانها در اروپا نیاز داریم. دبیر کل حزب دموکرات مسیحی آلمان تأکید دارد: «ما نمیتوانیم مسئله افغانستان را در اروپا حل کنیم و سال 2015 نیز نباید تکرار شود». رهبر سوسیالدموکراتهای آلمان نیز مدعی است: «باید ترتیبی بدهیم که افراد در منطقه بمانند و در کشورهای مجاور آینده امنی داشته باشند». طبق یک نظرسنجی 78 درصد از مردم آلمان معتقدند سیاست دولت فدرال در قبال افغانستان شکست خورده و 79 درصد نیز معتقدند در صورت تشدید بحران در افغانستان و افزایش شمار پناهجویان، دولت از آمادگی کافی برای آن برخوردار نیست.
در مجموع سیاستهای کنونی آلمان در رابطه با افغانستان «گفتوگو با طالبان جهت خروج نیروهای محلی، همسویی با سایر کشورهای اتحادیه اروپا، بررسی دقیق تحولات این کشور، بهرسمیتنشناختن طالبان در بلندمدت، ایجاد تماس محتاطانه با طالبان و نه ارتباط رسمی، مخالفت با پذیرش پناهجویان افغان در مقیاس وسیع، موافقت با مهاجرت گزینششده و منظم، استقرار پناهجویان افغان در کشورهای همسایه و ارائه کمک مالی به این کشورها با اولویت پاکستان» خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.