نفوذ طالبان بر اساس توافقی جهانی است
فریدون مجلسی . دیپلمات سابق
قدرت طالبان در افغانستان و تحرکات گروههای تروریستی را باید دو اتفاق مجزا بدانیم؛ برای مثال، فعالیت داعش که به توهمات و تعصبهای نابجای مذهبی اصرار داشتند و در حالی که از وطن خاصی هم دفاع نمیکردند، مردم را به کُشتن میدادند، فقط میخواستند خودشان را خلیفه جهان اسلام معرفی کنند؛ اما طالبان با گرایشهای افراطی به وطنی به نام افغانستان تعلق دارند. در واقع گروه طالبان ۲۰ سال پس از حاکمیت پیشین بر اساس برنامهای مشخص جلو آمدهاند و بسیار سادهاندیشانه است اگر تصور شود که آمریکا با وجود هزینههای گزاف و راهاندازی ارتش در افغانستان، به همین سادگی افغانستان را به مثابه سرزمینی بیحاصل که ارزش جنگیدن ندارد، ببیند و این کشور را ترک کند.
البته دیدگاهی هم وجود دارد و باعث شده این تلقی جدی گرفته شود که طالبان آمدهاند با اعمال خشونت و بر اساس تصورشان از اسلام سلفی، حکومتی را پیاده کنند و مردمی هم که به امکانات جهان امروز خو گرفتهاند، از دست آنها خشمگین شده و از کشور فرار کنند. بااینحال، وقتی میبینیم پیادهنظامهای پشتونی بیابانی و کوهی وارد شهرها شدهاند، میتوانیم به این نتیجه برسیم که همان انسانهای اولیهای هستند که در دور قبل هم همه اختیار افغانستان را در دست داشتند؛ آنهم در حالی که فرماندهانشان از چند سال پیش در قطر مستقر بودند و با لباسهای اتوکشیده در مذاکرات بینالمللی در اروپا و حتی در تهران شرکت کردهاند. از همینرو میتوان گفت کشورهای مختلف به این تفاهم رسیدهاند که با حمایت از حاکمیت طالبان، از منابع افغانستان که ارزش آنها کمتر از نفت کشورهای نفتخیز نیست، در آرامش و امنیت بهرهمند شوند؛ یعنی میتوان گفت کشورهای منطقه با طالبان بر سر ایجاد امنیت توافق کردهاند و بر همین اساس به نظر میرسد تشکیل هیئت سهنفره متشکل از حامد کرزی، گلبدین حکمتیار و عبدالله عبدالله که مأمور انتقال مسالمتآمیز قدرت شدهاند، امری نیست که یکی، دوروزه انجام شده باشد. همچنین باید در نظر داشت منابع افغانستان در درجه اول «لیتیوم» است که منبعی استثنائی شناخته میشود؛ آنهم در شرایطی که جهان روز به روز بیشتر متکی به باتریهای ساعتی میشود که بهدستآوردن آنها مستلزم برخورداری از لیتیوم کمیاب است و قیمتش سیر صعودی دارد. در واقع این منابع عظیم که از سوی آمریکاییها کشف شده است، چیزی نیست که بخواهند در اختیار رقبا بگذارند. با این توضیح که چین، روسیه و اروپای غربی به لیتیوم نیازی مبرم دارند. بنابراین میتوان تصور کرد نفوذ طالبان در شهرهای افغانستان بر اساس توافقی جهانی است؛ مخصوصا اینکه طالبان امروز طالبان ۲۰ سال پیش نیستند و در قطر پیشرفته زندگی کرده و پیشرفتهای خارقالعاده جهان را دیدهاند که در نتیجه آن به این تمایل رسیدهاند که «ما هم میتوانیم در آرامش در مملكت خودمان زندگی کنیم». به نظر من از آنجایی که پشتونهای کوهی جز کارکردن با بیل و کلنگ کار دیگری بلد نیستند، حتما به این تصمیم رسیدهاند که با دیگر گروهها همکاری کنند و در اداره کشور آنها را هم به کار بگیرند. مردمی که از طالبان هراس دارند نیز با گذشت زمان وقتی دیدند که امور پیگیری میشود و از انفجارهای انتحاری قبلی خبری نیست، به آرامشی میرسند و آنها هم از ثروتی که نصیب کشورشان شده است، بهرهمند خواهند شد. در پایان میتوان گفت در تحولات این روزهای افغانستان، جنبههای مادی محرک اصلی است.
قدرت طالبان در افغانستان و تحرکات گروههای تروریستی را باید دو اتفاق مجزا بدانیم؛ برای مثال، فعالیت داعش که به توهمات و تعصبهای نابجای مذهبی اصرار داشتند و در حالی که از وطن خاصی هم دفاع نمیکردند، مردم را به کُشتن میدادند، فقط میخواستند خودشان را خلیفه جهان اسلام معرفی کنند؛ اما طالبان با گرایشهای افراطی به وطنی به نام افغانستان تعلق دارند. در واقع گروه طالبان ۲۰ سال پس از حاکمیت پیشین بر اساس برنامهای مشخص جلو آمدهاند و بسیار سادهاندیشانه است اگر تصور شود که آمریکا با وجود هزینههای گزاف و راهاندازی ارتش در افغانستان، به همین سادگی افغانستان را به مثابه سرزمینی بیحاصل که ارزش جنگیدن ندارد، ببیند و این کشور را ترک کند.
البته دیدگاهی هم وجود دارد و باعث شده این تلقی جدی گرفته شود که طالبان آمدهاند با اعمال خشونت و بر اساس تصورشان از اسلام سلفی، حکومتی را پیاده کنند و مردمی هم که به امکانات جهان امروز خو گرفتهاند، از دست آنها خشمگین شده و از کشور فرار کنند. بااینحال، وقتی میبینیم پیادهنظامهای پشتونی بیابانی و کوهی وارد شهرها شدهاند، میتوانیم به این نتیجه برسیم که همان انسانهای اولیهای هستند که در دور قبل هم همه اختیار افغانستان را در دست داشتند؛ آنهم در حالی که فرماندهانشان از چند سال پیش در قطر مستقر بودند و با لباسهای اتوکشیده در مذاکرات بینالمللی در اروپا و حتی در تهران شرکت کردهاند. از همینرو میتوان گفت کشورهای مختلف به این تفاهم رسیدهاند که با حمایت از حاکمیت طالبان، از منابع افغانستان که ارزش آنها کمتر از نفت کشورهای نفتخیز نیست، در آرامش و امنیت بهرهمند شوند؛ یعنی میتوان گفت کشورهای منطقه با طالبان بر سر ایجاد امنیت توافق کردهاند و بر همین اساس به نظر میرسد تشکیل هیئت سهنفره متشکل از حامد کرزی، گلبدین حکمتیار و عبدالله عبدالله که مأمور انتقال مسالمتآمیز قدرت شدهاند، امری نیست که یکی، دوروزه انجام شده باشد. همچنین باید در نظر داشت منابع افغانستان در درجه اول «لیتیوم» است که منبعی استثنائی شناخته میشود؛ آنهم در شرایطی که جهان روز به روز بیشتر متکی به باتریهای ساعتی میشود که بهدستآوردن آنها مستلزم برخورداری از لیتیوم کمیاب است و قیمتش سیر صعودی دارد. در واقع این منابع عظیم که از سوی آمریکاییها کشف شده است، چیزی نیست که بخواهند در اختیار رقبا بگذارند. با این توضیح که چین، روسیه و اروپای غربی به لیتیوم نیازی مبرم دارند. بنابراین میتوان تصور کرد نفوذ طالبان در شهرهای افغانستان بر اساس توافقی جهانی است؛ مخصوصا اینکه طالبان امروز طالبان ۲۰ سال پیش نیستند و در قطر پیشرفته زندگی کرده و پیشرفتهای خارقالعاده جهان را دیدهاند که در نتیجه آن به این تمایل رسیدهاند که «ما هم میتوانیم در آرامش در مملكت خودمان زندگی کنیم». به نظر من از آنجایی که پشتونهای کوهی جز کارکردن با بیل و کلنگ کار دیگری بلد نیستند، حتما به این تصمیم رسیدهاند که با دیگر گروهها همکاری کنند و در اداره کشور آنها را هم به کار بگیرند. مردمی که از طالبان هراس دارند نیز با گذشت زمان وقتی دیدند که امور پیگیری میشود و از انفجارهای انتحاری قبلی خبری نیست، به آرامشی میرسند و آنها هم از ثروتی که نصیب کشورشان شده است، بهرهمند خواهند شد. در پایان میتوان گفت در تحولات این روزهای افغانستان، جنبههای مادی محرک اصلی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.