|

روس‌ها به‌دنبال تعامل با طالبان هستند

محمد شوری.عضو مؤسسه مطالعات راهبردی ایران و اوراسیا

روس‌ها هم مانند بسیاری از کشورهای منطقه، از حضور طالبان در کابل و تسلط‌شان بر دولت مرکزی افغانستان، هم احساس تهدید می‌کنند و هم ممکن است در درازمدت نگاهی توأم با منفعت در‌این‌باره داشته باشند. واقعیت این است که در حال حاضر بیشتر جنبه مدیریت تهدیدهای ناشی از وضعیت جدید افغانستان و سلطه طالبان بر این کشور مرکز توجه روسیه قرار دارد و برای آنها ملاک بر رفع تهدیدهاست. با این توضیح که تهدیدها هم کاملا تهدیدهای مشخصی هستند. از اواخر در دهه ۱۹۹۰ که طالبان شکل گرفت و مشغول به فعالیت شد، روس‌ها نسبت به این منبع افراط‌‌گرایی که در منطقه وجود داشت، ابراز نگرانی می‌کردند و بیم آن داشتند که افراطی‌گرایی به کشورهای آسیایی و حتی روسیه تسری پیدا کند. همچنین باید اشاره کرد بی‌ثباتی‌‌ای که در مرزهای آسیای شرقی وجود دارد، برای روس‌ها به‌عنوان یک قدرت نظم‌دهنده و قدرتی که امنیت منطقه برای آنها اهمیت زیادی دارد، موضوعی نگران‌کننده بود.همچنین بحث‌های مربوط به گسترش تولید و توزیع مواد مخدر نیز موضوعاتی بودند که روسیه نسبت به این موارد حساسیت داشت. اما در سال‌های گذشته مسکو حضور آمریکا در افغانستان را هم یک تهدید و هم یک فرصت می‌دانست. این حضور فرصتی بود تا آمریکایی‌ها در منطقه هزینه‌های مدیریت و مقابله با نیروهای سرکش را بر عهده بگیرند و عملا افراطی‌گری‌ها را کنترل می‌کردند که این حالت برای روسیه منفعت داشت. اگر‌چه حضور آمریکایی‌ها در افغانستان برای ایجاد دولتی کم‌وبیش دست‌نشانده در کابل موضوعی نبود که چندان مورد توجه و حمایت روس‌ها باشد، اما به هر حال مسکو بیشتر به رفع تهدیدها در کوتاه‌مدت فکر می‌کند و در واقع کمتر به فرصت‌ها می‌اندیشد. با‌این‌حال، ممکن است در درازمدت با استقرار دولتی قوی‌تر، امنیت در سراسر افغانستان حاکم شود. این موضوع حتما برای روس‌ها از نظر اینکه بتوانند تعاملات انرژی خودشان را با کشورهای جنوب آسیا برقرار کنند، منفعت‌های گرانبهایی دارد. به همین دلیل اگر طالبان بتواند امنیت سراسری را در افغانستان ایجاد کند، مسئولیت‌های بین‌المللی را بپذیرد و همچنین از قالب یک گروه شبه‌نظامی افراطی خارج شده و به دولتی مسئول تبدیل شود، مورد حمایت مسکو قرار می‌گیرد. کاخ کرملین به خوبی واقف است که با چنین دولتی بهتر می‌تواند چالش تسری افراط‌گرایی از افغانستان به سمت آسیاسی مرکزی را کنترل کند. اما اگر طالبان زیر بار مسئولیت‌های بین‌المللی نرود و عملا مانند گذشته بنای حمایت از گروه‌‌های افراطی را در منطقه داشته باشد،‌ حتما به تهدیدی جدی برای منافع و مصالح روسیه تبدیل می‌شود. از طرفی دیگر، قدرت‌گرفتن طالبان می‌تواند بر گروه‌های دیگر در خاورمیانه تأثیرات گسترده‌ای بگذارد که این موضوع برای کاخ کرملین چندان خوشایند نیست؛ چرا‌که این به معنای پیوند جریان‌‌های تندرو در منطقه است و هر‌قدر هم کنترل شوند، برای روسیه و منافع این کشور در خاورمیانه تهدیدی جدی به‌ شمار می‌روند. البته مسکو اگر بتواند به توافقاتی با طالبان دست پیدا کند، نفع دو طرف را لحاظ خواهد کرد. در چنین شرایطی، روس‌ها به قدرتی تبدیل خواهند شد که بتوانند با جریان‌‌هایی که به همدیگر نزدیک هستند، تعامل بیشتری داشته باشند؛ هرچند این مسئله مشخصا در منطقه خاورمیانه چندان تأثیرگذار نخواهد بود، اما اعتماد‌به‌نفس و قدرت روسیه را در نظام بین‌الملل افزایش خواهد داد. درباره تأثیری که خروج ایالات متحده از خاورمیانه بر روس‌ها می‌تواند داشته باشد نیز باید اشاره کرد که حضور آمریکا در خاورمیانه به این معنا بود که هزینه‌‌های مبارزه با تروریسم و افراطی‌گرایی در منطقه را بپردازند. به همین دلیل اگر طالبان نخواهد هنجارهای بین‌المللی را در رفتارش لحاظ کند،‌ مشخص نیست کدام کشور حاضر به پرداخت هزینه‌های فوق خواهد شد. در واقع اگر طالبان حاضر باشد فضای افغانستان را برای تروریست‌‌ها امن کند، حتما این موضوع تبعات منفی زیادی برای روسیه خواهد داشت.

روس‌ها هم مانند بسیاری از کشورهای منطقه، از حضور طالبان در کابل و تسلط‌شان بر دولت مرکزی افغانستان، هم احساس تهدید می‌کنند و هم ممکن است در درازمدت نگاهی توأم با منفعت در‌این‌باره داشته باشند. واقعیت این است که در حال حاضر بیشتر جنبه مدیریت تهدیدهای ناشی از وضعیت جدید افغانستان و سلطه طالبان بر این کشور مرکز توجه روسیه قرار دارد و برای آنها ملاک بر رفع تهدیدهاست. با این توضیح که تهدیدها هم کاملا تهدیدهای مشخصی هستند. از اواخر در دهه ۱۹۹۰ که طالبان شکل گرفت و مشغول به فعالیت شد، روس‌ها نسبت به این منبع افراط‌‌گرایی که در منطقه وجود داشت، ابراز نگرانی می‌کردند و بیم آن داشتند که افراطی‌گرایی به کشورهای آسیایی و حتی روسیه تسری پیدا کند. همچنین باید اشاره کرد بی‌ثباتی‌‌ای که در مرزهای آسیای شرقی وجود دارد، برای روس‌ها به‌عنوان یک قدرت نظم‌دهنده و قدرتی که امنیت منطقه برای آنها اهمیت زیادی دارد، موضوعی نگران‌کننده بود.همچنین بحث‌های مربوط به گسترش تولید و توزیع مواد مخدر نیز موضوعاتی بودند که روسیه نسبت به این موارد حساسیت داشت. اما در سال‌های گذشته مسکو حضور آمریکا در افغانستان را هم یک تهدید و هم یک فرصت می‌دانست. این حضور فرصتی بود تا آمریکایی‌ها در منطقه هزینه‌های مدیریت و مقابله با نیروهای سرکش را بر عهده بگیرند و عملا افراطی‌گری‌ها را کنترل می‌کردند که این حالت برای روسیه منفعت داشت. اگر‌چه حضور آمریکایی‌ها در افغانستان برای ایجاد دولتی کم‌وبیش دست‌نشانده در کابل موضوعی نبود که چندان مورد توجه و حمایت روس‌ها باشد، اما به هر حال مسکو بیشتر به رفع تهدیدها در کوتاه‌مدت فکر می‌کند و در واقع کمتر به فرصت‌ها می‌اندیشد. با‌این‌حال، ممکن است در درازمدت با استقرار دولتی قوی‌تر، امنیت در سراسر افغانستان حاکم شود. این موضوع حتما برای روس‌ها از نظر اینکه بتوانند تعاملات انرژی خودشان را با کشورهای جنوب آسیا برقرار کنند، منفعت‌های گرانبهایی دارد. به همین دلیل اگر طالبان بتواند امنیت سراسری را در افغانستان ایجاد کند، مسئولیت‌های بین‌المللی را بپذیرد و همچنین از قالب یک گروه شبه‌نظامی افراطی خارج شده و به دولتی مسئول تبدیل شود، مورد حمایت مسکو قرار می‌گیرد. کاخ کرملین به خوبی واقف است که با چنین دولتی بهتر می‌تواند چالش تسری افراط‌گرایی از افغانستان به سمت آسیاسی مرکزی را کنترل کند. اما اگر طالبان زیر بار مسئولیت‌های بین‌المللی نرود و عملا مانند گذشته بنای حمایت از گروه‌‌های افراطی را در منطقه داشته باشد،‌ حتما به تهدیدی جدی برای منافع و مصالح روسیه تبدیل می‌شود. از طرفی دیگر، قدرت‌گرفتن طالبان می‌تواند بر گروه‌های دیگر در خاورمیانه تأثیرات گسترده‌ای بگذارد که این موضوع برای کاخ کرملین چندان خوشایند نیست؛ چرا‌که این به معنای پیوند جریان‌‌های تندرو در منطقه است و هر‌قدر هم کنترل شوند، برای روسیه و منافع این کشور در خاورمیانه تهدیدی جدی به‌ شمار می‌روند. البته مسکو اگر بتواند به توافقاتی با طالبان دست پیدا کند، نفع دو طرف را لحاظ خواهد کرد. در چنین شرایطی، روس‌ها به قدرتی تبدیل خواهند شد که بتوانند با جریان‌‌هایی که به همدیگر نزدیک هستند، تعامل بیشتری داشته باشند؛ هرچند این مسئله مشخصا در منطقه خاورمیانه چندان تأثیرگذار نخواهد بود، اما اعتماد‌به‌نفس و قدرت روسیه را در نظام بین‌الملل افزایش خواهد داد. درباره تأثیری که خروج ایالات متحده از خاورمیانه بر روس‌ها می‌تواند داشته باشد نیز باید اشاره کرد که حضور آمریکا در خاورمیانه به این معنا بود که هزینه‌‌های مبارزه با تروریسم و افراطی‌گرایی در منطقه را بپردازند. به همین دلیل اگر طالبان نخواهد هنجارهای بین‌المللی را در رفتارش لحاظ کند،‌ مشخص نیست کدام کشور حاضر به پرداخت هزینه‌های فوق خواهد شد. در واقع اگر طالبان حاضر باشد فضای افغانستان را برای تروریست‌‌ها امن کند، حتما این موضوع تبعات منفی زیادی برای روسیه خواهد داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.