اعتبار مخدوششده آمریکا در افغانستان
جیمز بکویت- تحلیلگر بینالملل
از زمان آغاز خروج نظامیان آمریکایی از افغانستان، طالبان 233 منطقه در این کشور را تحت کنترل خود گرفته است اما هنوز هم مقامهای پنتاگون و دولت جو بایدن به این افسانه مخرب باور دارند که ارتش افغانستان میتواند در برابر پیشروی طالبان ایستادگی کند. امروز دیگر تردیدی وجود ندارد که این دیدگاهی از اساس اشتباه است. در یک هفته گذشته اوضاع افغانستان وخیمتر شده است و 10 مرکز ولایت از هرات و قندهار سقوط کردهاند و جامعه اطلاعاتی ایالات متحده اکنون پیشبینی میکند که کابل هم حداکثر طی 60 تا 90 روز دیگر سقوط خواهد کرد.
چگونه به اینجا رسیدیم؟
تحولات دو ماه اخیر نشان داده است که اکثریت نیروهای ارتش ملی افغانستان آمادگی ندارند و در صورتی که به حال خود رها شوند، نمیتوانند امور خود را اداره کنند. مجموعهای از شکستهای متوالی که با روحیه ضعیف و فرار از میدان نبرد با طالبان رقم خورده، دیگر چیزی از ارتش افغانستان باقی نگذاشته است و هر روز فیلمهای تازهای از تسلیمشدن نظامیان افغان منتشر میشود. چند واحد نظامی افغانستان ازجمله نیروهای ویژه این کشور در برابر طالبان ایستادگی کردند اما عدم تأمین تجهیزات و فساد گسترده باعث شده تا موفقیتی حاصل نشود. برای مثال لشکرگاه، یکی از واحدهای نیروهای ویژه افغانستان، مدتهاست از سوی طالبان محاصره شده است و با کمترین تقویت هوایی در حال مبارزه هستند.
به نظر میرسد امید دولت افغانستان برای قیام مردمی نیروهای شبهنظامی علیه طالبان نیز یک امید واهی بوده است. نیروهای قیام مردمی در برابر حملات قاطع طالبان در شمال افغانستان کاملا فرو پاشیدند و شکست آنها باعث شده که نیروهای طالبان بتوانند تمام استحکامات اتحاد شمال را به استثنای دره پنجشیر تصرف کنند. امروز دیگر احمدشاه مسعود وجود ندارد که دولت افغانستان را از این بحران نجات دهد. جنگسالاران قدیمی مانند عبدالرشید دوستم هم دیگر اثرگذار نیستند و حتی اسماعیل خان هم ناامیدانه منزوی شده و نیروهای طالبان او را در خانهاش حبس کردهاند.
در چنین شرایطی که طالبان از هر زمان به کابل نزدیکتر است، هیچ راهکاری برای حفاظت از پایتخت افغانستان وجود ندارد و گزینههای استراتژیک موجود در کابل برای برگرداندن ورق کاملا مبهم هستند.
اگر کابل روند فعلی خود را در تقویت واحدهای محاصرهشده در شهر قندهار یا لشکرگاه ادامه دهد، این خطر وجود دارد که نیروهای ذخیره نیز توان خود را از دست بدهند و در چنین شرایطی اگر نیروهای ویژه افغان هم به دست طالبان حذف شوند دیگر هیچ واحد نظامی برای حفاظت از کابل وجود نخواهد داشت. واحدهای افغان سعی میکنند ارتباط خود را با یکدیگر قطع کنند، به سرعت نامنظم میشوند و طالبان کار سادهای برای مقابله با آنها خواهد داشت.
موضوع مهم اینجا تنها افغانستان نیست. پرسش استراتژیک مهمتر این است که فاجعه در حال وقوع در افغانستان اعتبار ایالات متحده در سراسر جهان را تا چه اندازه خدشهدار خواهد کرد. جو بایدن رئیسجمهور آمریکا در کنار اشاره به خستگی نظامیان آمریکایی، به «راهبردی»بودن خروج آمریکا از افغانستان اشاره کرده بود. بایدن اخیرا هم گفته است که «ایالات متحده نمیتواند خود را تا ابد مسئول تصمیمی بداند که 20 سال پیش به اشتباه اتخاذ شده است. ما باید با تهدیدهای امروز روبهرو شویم» و اولین تهدیدی که بایدن مشخص کرد «رقابت استراتژیک با چین» بود.
اما واقعیت این است که شکست ایالات متحده در افغانستان -در حقیقت شکست اتحاد غرب در این کشور- در رقابت فزاینده ایالات متحده و چین هم بیتأثیر نخواهد بود.
شکست ایالات متحده در افغانستان، نقض شعار «بازگشت آمریکا»ست که بایدن مطرح کرده است. اعتبار ایالات متحده اینجا زیر سؤال میرود که شکست آمریکا در افغانستان و سقوط قریبالوقوع کابل، پیامهای کلیدی چین و روسیه بهعنوان مهمترین رقبای ایالات متحده را تصدیق میکند. پکن و مسکو در سالهای اخیر بارها تأکید میکردند که قدرت آمریکا در حال افول است و نمیتوان به ضمانتهای امنیتی آمریکا اعتماد کرد و صحت این اظهارات را در افغانستان شاهد هستیم. اگر ایالات متحده متعهد به مبارزه با طالبان نباشد، این سؤال وجود دارد که آیا آمریکا واقعا مایل به جنگ با چین یا روسیه خواهد بود؟ چه تضمینی وجود دارد که ایالات متحده پس از چند سال میدان رقابت با پکن و مسکو را خالی نکند و به حمایت از دیگر متحدانش بهویژه در شرق آسیا پایان ندهد؟
از زمان آغاز خروج نظامیان آمریکایی از افغانستان، طالبان 233 منطقه در این کشور را تحت کنترل خود گرفته است اما هنوز هم مقامهای پنتاگون و دولت جو بایدن به این افسانه مخرب باور دارند که ارتش افغانستان میتواند در برابر پیشروی طالبان ایستادگی کند. امروز دیگر تردیدی وجود ندارد که این دیدگاهی از اساس اشتباه است. در یک هفته گذشته اوضاع افغانستان وخیمتر شده است و 10 مرکز ولایت از هرات و قندهار سقوط کردهاند و جامعه اطلاعاتی ایالات متحده اکنون پیشبینی میکند که کابل هم حداکثر طی 60 تا 90 روز دیگر سقوط خواهد کرد.
چگونه به اینجا رسیدیم؟
تحولات دو ماه اخیر نشان داده است که اکثریت نیروهای ارتش ملی افغانستان آمادگی ندارند و در صورتی که به حال خود رها شوند، نمیتوانند امور خود را اداره کنند. مجموعهای از شکستهای متوالی که با روحیه ضعیف و فرار از میدان نبرد با طالبان رقم خورده، دیگر چیزی از ارتش افغانستان باقی نگذاشته است و هر روز فیلمهای تازهای از تسلیمشدن نظامیان افغان منتشر میشود. چند واحد نظامی افغانستان ازجمله نیروهای ویژه این کشور در برابر طالبان ایستادگی کردند اما عدم تأمین تجهیزات و فساد گسترده باعث شده تا موفقیتی حاصل نشود. برای مثال لشکرگاه، یکی از واحدهای نیروهای ویژه افغانستان، مدتهاست از سوی طالبان محاصره شده است و با کمترین تقویت هوایی در حال مبارزه هستند.
به نظر میرسد امید دولت افغانستان برای قیام مردمی نیروهای شبهنظامی علیه طالبان نیز یک امید واهی بوده است. نیروهای قیام مردمی در برابر حملات قاطع طالبان در شمال افغانستان کاملا فرو پاشیدند و شکست آنها باعث شده که نیروهای طالبان بتوانند تمام استحکامات اتحاد شمال را به استثنای دره پنجشیر تصرف کنند. امروز دیگر احمدشاه مسعود وجود ندارد که دولت افغانستان را از این بحران نجات دهد. جنگسالاران قدیمی مانند عبدالرشید دوستم هم دیگر اثرگذار نیستند و حتی اسماعیل خان هم ناامیدانه منزوی شده و نیروهای طالبان او را در خانهاش حبس کردهاند.
در چنین شرایطی که طالبان از هر زمان به کابل نزدیکتر است، هیچ راهکاری برای حفاظت از پایتخت افغانستان وجود ندارد و گزینههای استراتژیک موجود در کابل برای برگرداندن ورق کاملا مبهم هستند.
اگر کابل روند فعلی خود را در تقویت واحدهای محاصرهشده در شهر قندهار یا لشکرگاه ادامه دهد، این خطر وجود دارد که نیروهای ذخیره نیز توان خود را از دست بدهند و در چنین شرایطی اگر نیروهای ویژه افغان هم به دست طالبان حذف شوند دیگر هیچ واحد نظامی برای حفاظت از کابل وجود نخواهد داشت. واحدهای افغان سعی میکنند ارتباط خود را با یکدیگر قطع کنند، به سرعت نامنظم میشوند و طالبان کار سادهای برای مقابله با آنها خواهد داشت.
موضوع مهم اینجا تنها افغانستان نیست. پرسش استراتژیک مهمتر این است که فاجعه در حال وقوع در افغانستان اعتبار ایالات متحده در سراسر جهان را تا چه اندازه خدشهدار خواهد کرد. جو بایدن رئیسجمهور آمریکا در کنار اشاره به خستگی نظامیان آمریکایی، به «راهبردی»بودن خروج آمریکا از افغانستان اشاره کرده بود. بایدن اخیرا هم گفته است که «ایالات متحده نمیتواند خود را تا ابد مسئول تصمیمی بداند که 20 سال پیش به اشتباه اتخاذ شده است. ما باید با تهدیدهای امروز روبهرو شویم» و اولین تهدیدی که بایدن مشخص کرد «رقابت استراتژیک با چین» بود.
اما واقعیت این است که شکست ایالات متحده در افغانستان -در حقیقت شکست اتحاد غرب در این کشور- در رقابت فزاینده ایالات متحده و چین هم بیتأثیر نخواهد بود.
شکست ایالات متحده در افغانستان، نقض شعار «بازگشت آمریکا»ست که بایدن مطرح کرده است. اعتبار ایالات متحده اینجا زیر سؤال میرود که شکست آمریکا در افغانستان و سقوط قریبالوقوع کابل، پیامهای کلیدی چین و روسیه بهعنوان مهمترین رقبای ایالات متحده را تصدیق میکند. پکن و مسکو در سالهای اخیر بارها تأکید میکردند که قدرت آمریکا در حال افول است و نمیتوان به ضمانتهای امنیتی آمریکا اعتماد کرد و صحت این اظهارات را در افغانستان شاهد هستیم. اگر ایالات متحده متعهد به مبارزه با طالبان نباشد، این سؤال وجود دارد که آیا آمریکا واقعا مایل به جنگ با چین یا روسیه خواهد بود؟ چه تضمینی وجود دارد که ایالات متحده پس از چند سال میدان رقابت با پکن و مسکو را خالی نکند و به حمایت از دیگر متحدانش بهویژه در شرق آسیا پایان ندهد؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.