|

مروری بر «زبان درام» نوشته کیت سانگر

هستی درام

«زبان درام»، نوشته کیت سانگر چندی پیش با ترجمه مینو ابوذرجمِهری، مترجم کتاب «سرنوشت(های) سینما» (سه گفت‌وگو با ژان‌لوک گدار)، منتشر شد، این کتاب جالب در حوزه درام، اسفند 99 در نشر قطره به چاپ رسید. «زبان درام» به موضوعاتی می‌پردازد که تا پیش‌از‌این، چندان کتابی با این موضوع در ایران ترجمه نشده بود؛ چراکه به‌طورکلی، منابع زیادی در این حوزه خاص به رشته تحریر درنیامده و نه‌تنها ترجمه بلکه تألیف جامعی نیز در این زمینه صورت نگرفته بود. در این اثر از چیستی درام می‌خوانیم و از شروطی که لازمه شکل‌گرفتن آن است، به‌ عبارتی اصول درست نمایش‌نامه‌نویسی که به‌ طور تخصصی و از دیدگاه زبان‌شناسی شرح داده شده، لذا بسیاری از مطالب آن به‌ کار فیلم‌نامه‌نویسی و همچنین رمان و داستان کوتاه هم خواهد آمد. چنانچه مترجم این اثر توضیح می‌دهد، هستی درام از زبان گفتار پدید می‌آید که عبارت‌اند از ایجاز، وضوح و انسجام. در این کتاب با هستی زبان دراماتیک آشنا می‌شویم که به‌ لحاظ معناشناختی نیز بررسی می‌شود و تفاوت‌های آن را به ‌لحاظ پیچیدگی و زیبایی‌شناسی با زبان روزمره درخواهیم یافت. مؤلف در این کتاب نشان می‌دهد که ادبیات بر پایه واژگان است اما درام از زبان گفتار پدید می‌آید. «زبان در درام، سبک خاصی از بیان است که دارای موقعیتی کلیدی بوده و مهم‌ترین ابزار ارتباط روی صحنه است که هم به شخصیت‌های نمایشی مرتبط می‌شود و هم به بازی. گفتار دراماتیک با حالات چهره و حرکات بدن شخصیت تکمیل می‌شود و شخصیت‌ها به‌ واسطه انتخاب کلمات و سبک خود، جان می‌گیرند. زبان می‌تواند به‌ استثنای حالات چهره، نورپردازی و دکوراسیون، جایگزین سایر نشانه‌های صحنه شود و همچنین نماینده زمان و مکان باشد. زبان دراماتیک از نظر پیچیدگی و زیباشناسایی، راه خود را از زبان روزمره جدا می‌کند و به‌عنوان زبان اجرائی توصیف می‌شود. از آنجا که هدف دیالوگ‌های دراماتیک این است که مخاطب آنها را بشنود و تحت تأثیر قرار بگیرد، شناخت گفتار دراماتیک از منظر معناشناختی و زبان‌شناسی اهمیت پیدا می‌کند». با مطالعه این کتاب خواهیم دانست فرق میان متن مکتوب و متن برای اجرا چیست و اینکه متن درام هیچ شباهتی به رمان یا شعر ندارد و از طرفی بیان دراماتیک با گفتار بدون متن بداهه تفاوت اساسی دارد. یکی از نقاط مثبت این کتاب آن است که پر است از مثال‌ها و تمرین‌ها که انگیزه‌ای می‌شود برای خواندن و نوشتن بیشتر علاقه‌مندان این حوزه؛ اینکه بدانند فن صحنه‌نویسی در نمایش‌نامه چه قوانینی دارد و همچنین مبحث بسیار بااهمیت شخصیت‌پردازی را دنبال کنند تا قادر به آفرینش چند شخصیت مختلف با ویژگی‌ها و لحن‌های متفاوت در آثار خود شوند که از ضعف‌های عمده آثار تألیفی اخیر ما است. بخش‌هایی از کتاب به موضوع گویش و لهجه می‌پردازد. چگونه و تا کجا در متن دراماتیک خود می‌توانیم گویش‌ها و لهجه‌های مختلف را وارد کنیم و تفاوت‌های زبان معیار از زبان محاوره کدام است؟ در بخشی از این کتاب درباره دستور زبان صدا می‌خوانیم که به توضیح ریتم و تکیه می‌پردازد. همچنین از مقوله‌های روایی لابوف خواهیم خواند که پایه و اساس هر نوع داستان‌گویی محسوب می‌شود و بدون اطلاع از این اصول، هیچ داستانی به‌درستی شکل نمی‌گیرد. یکی از قسمت‌های کوتاه اما جذاب این کتاب مبحث پروتاگونیست شکسپیری است که خواننده باهوش پس از مطالعه آن و کشف سرنخ‌ها خواهد فهمید راز اینکه شکسپیر همواره از بزرگ‌ترین نمایش‌نامه‌نویسان همه دوران‌هاست چیست؛ کسی که مشهورترین تک‌گویی در عالم نمایش متعلق به اوست: «بودن یا نبودن، حرف در همین است» و همچنین طریقه صحیح به‌کار‌بردن استعاره و تشبیه در این بخش از کتاب به‌خوبی نشان داده شده است. این کتاب مرجعی بسیار ضروری و قابل‌اعتماد برای دانشجویان و هنرمندان در عرصه سینما و تئاتر و حتی علاقه‌مندان حوزه ادبیات و زبان‌شناسی خواهد بود، کتابی که جایش در حوزه درام خالی بود. کتاب «زبان درام» کیت سانگر در 192 صفحه به‌عنوان شماره 81 از مجموعه «تئاتر امروز جهان» نشر قطره منتشر شده است.

«زبان درام»، نوشته کیت سانگر چندی پیش با ترجمه مینو ابوذرجمِهری، مترجم کتاب «سرنوشت(های) سینما» (سه گفت‌وگو با ژان‌لوک گدار)، منتشر شد، این کتاب جالب در حوزه درام، اسفند 99 در نشر قطره به چاپ رسید. «زبان درام» به موضوعاتی می‌پردازد که تا پیش‌از‌این، چندان کتابی با این موضوع در ایران ترجمه نشده بود؛ چراکه به‌طورکلی، منابع زیادی در این حوزه خاص به رشته تحریر درنیامده و نه‌تنها ترجمه بلکه تألیف جامعی نیز در این زمینه صورت نگرفته بود. در این اثر از چیستی درام می‌خوانیم و از شروطی که لازمه شکل‌گرفتن آن است، به‌ عبارتی اصول درست نمایش‌نامه‌نویسی که به‌ طور تخصصی و از دیدگاه زبان‌شناسی شرح داده شده، لذا بسیاری از مطالب آن به‌ کار فیلم‌نامه‌نویسی و همچنین رمان و داستان کوتاه هم خواهد آمد. چنانچه مترجم این اثر توضیح می‌دهد، هستی درام از زبان گفتار پدید می‌آید که عبارت‌اند از ایجاز، وضوح و انسجام. در این کتاب با هستی زبان دراماتیک آشنا می‌شویم که به‌ لحاظ معناشناختی نیز بررسی می‌شود و تفاوت‌های آن را به ‌لحاظ پیچیدگی و زیبایی‌شناسی با زبان روزمره درخواهیم یافت. مؤلف در این کتاب نشان می‌دهد که ادبیات بر پایه واژگان است اما درام از زبان گفتار پدید می‌آید. «زبان در درام، سبک خاصی از بیان است که دارای موقعیتی کلیدی بوده و مهم‌ترین ابزار ارتباط روی صحنه است که هم به شخصیت‌های نمایشی مرتبط می‌شود و هم به بازی. گفتار دراماتیک با حالات چهره و حرکات بدن شخصیت تکمیل می‌شود و شخصیت‌ها به‌ واسطه انتخاب کلمات و سبک خود، جان می‌گیرند. زبان می‌تواند به‌ استثنای حالات چهره، نورپردازی و دکوراسیون، جایگزین سایر نشانه‌های صحنه شود و همچنین نماینده زمان و مکان باشد. زبان دراماتیک از نظر پیچیدگی و زیباشناسایی، راه خود را از زبان روزمره جدا می‌کند و به‌عنوان زبان اجرائی توصیف می‌شود. از آنجا که هدف دیالوگ‌های دراماتیک این است که مخاطب آنها را بشنود و تحت تأثیر قرار بگیرد، شناخت گفتار دراماتیک از منظر معناشناختی و زبان‌شناسی اهمیت پیدا می‌کند». با مطالعه این کتاب خواهیم دانست فرق میان متن مکتوب و متن برای اجرا چیست و اینکه متن درام هیچ شباهتی به رمان یا شعر ندارد و از طرفی بیان دراماتیک با گفتار بدون متن بداهه تفاوت اساسی دارد. یکی از نقاط مثبت این کتاب آن است که پر است از مثال‌ها و تمرین‌ها که انگیزه‌ای می‌شود برای خواندن و نوشتن بیشتر علاقه‌مندان این حوزه؛ اینکه بدانند فن صحنه‌نویسی در نمایش‌نامه چه قوانینی دارد و همچنین مبحث بسیار بااهمیت شخصیت‌پردازی را دنبال کنند تا قادر به آفرینش چند شخصیت مختلف با ویژگی‌ها و لحن‌های متفاوت در آثار خود شوند که از ضعف‌های عمده آثار تألیفی اخیر ما است. بخش‌هایی از کتاب به موضوع گویش و لهجه می‌پردازد. چگونه و تا کجا در متن دراماتیک خود می‌توانیم گویش‌ها و لهجه‌های مختلف را وارد کنیم و تفاوت‌های زبان معیار از زبان محاوره کدام است؟ در بخشی از این کتاب درباره دستور زبان صدا می‌خوانیم که به توضیح ریتم و تکیه می‌پردازد. همچنین از مقوله‌های روایی لابوف خواهیم خواند که پایه و اساس هر نوع داستان‌گویی محسوب می‌شود و بدون اطلاع از این اصول، هیچ داستانی به‌درستی شکل نمی‌گیرد. یکی از قسمت‌های کوتاه اما جذاب این کتاب مبحث پروتاگونیست شکسپیری است که خواننده باهوش پس از مطالعه آن و کشف سرنخ‌ها خواهد فهمید راز اینکه شکسپیر همواره از بزرگ‌ترین نمایش‌نامه‌نویسان همه دوران‌هاست چیست؛ کسی که مشهورترین تک‌گویی در عالم نمایش متعلق به اوست: «بودن یا نبودن، حرف در همین است» و همچنین طریقه صحیح به‌کار‌بردن استعاره و تشبیه در این بخش از کتاب به‌خوبی نشان داده شده است. این کتاب مرجعی بسیار ضروری و قابل‌اعتماد برای دانشجویان و هنرمندان در عرصه سینما و تئاتر و حتی علاقه‌مندان حوزه ادبیات و زبان‌شناسی خواهد بود، کتابی که جایش در حوزه درام خالی بود. کتاب «زبان درام» کیت سانگر در 192 صفحه به‌عنوان شماره 81 از مجموعه «تئاتر امروز جهان» نشر قطره منتشر شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.