دریچه
نگاهی به «خط فرضی» ساخته فرنوش صمدی
نبردی از هیچ تا هیچ
فریبا اشوئی: «خط فرضی» یا همان قانون ۱۸۰ درجه، در حقیقت خطی است شاهد و فرضی در فیلمبرداری و تدوین فیلم. براساس این قانون، باید یکسانی روابط چپ و راست دو کاراکتر در یک سکانس حفظ شود. با رعایت این خط، بیننده دیگر به لحاظ بصری و فهمِ درست موقعیتها یا حرکات به اشتباه نمیافتد؛ اما اگر این خط شکست و دوربین رفت آنسوی خط، جامپکات اتفاق افتاده و منطق بصری اثر مخدوش شده است (بگذریم که در سینمای نوین دیگر این قواعد مرسوم نیست)!
اکنون با مرور این معنا، میرویم به سراغ فیلم خط فرضی از فرنوش صمدی که از این اصطلاح رایج سینمایی برای عنوان فیلمش استفاده کرده است. پرسش مهم درباره فیلم، این است: به فرض که فیلمساز محترم خواسته باشد با روایت یک تراژدی از خط مفروض قانون عبور کند. حال نوشته و نانوشته این قانون یا جاری و اخلاقیبودنش خیلی توفیری برای مخاطب ندارد؛ اما آیا قرار است از منطق عقلانی داستان هم جامپکات داشته باشد؟! نگاه فیلمساز به شعور مخاطب، کجای این خلاقیت ایده و اجرا قرار گرفته است؟! دراین روایت ناهمگون چندپاره، هیچکدام از عناصر داستان سر جای درستشان قرار نگرفتهاند. صرفا روایتی تعریف شده تا فیلمی ساخته شده باشد! از شروع فیلم، اصلا تکلیف مخاطب با قصه و آدمهایش معلوم نیست. نویسنده (فیلمساز) پدر (حامد) را معرفی میکند. پدر تکلیفش با خودش، همسرش و زندگیاش معلوم نیست. بیجهت ناراحت است و بهانه میگیرد. مادر (سارا) را معرفی میکند. او هم شاغل در کادر آموزش دبیرستان است؛ اما رتبه و مقامش در این تشکیلات معلوم نیست و بیشتر رازدار خطاهای دانشآموزان است تا مربی و راهنمایشان. یک عروسی در پیشروی این خانواده است. پیرنگ اصلی، شاید
شرکت در این عروسی باشد. همین مقدمه کوتاه تا نیمه راه، منجر به چینش چند خردهپیرنگ دیگر هم میشود؛ اما همه این پیرنگها درهم و نامعلوماند و تکلیف مخاطب با هیچکدامشان مشخص نیست. اینکه قرار است کدام پیرنگ را بهعنوان خط اصلی تعقیب کند. این روند ادامه پیدا میکند تا نیمههای پرده دوم. از نیمههای این پرده هم، یعنی دقیقا پس از حادثه یا اوج دراماتیک، سارا مخاطب را وارد بازی میکند که از آغازش هزارتا سوراخ و نشتی دارد. حالا چرا نویسنده و فیلمساز اصرار بر این رفتار با همراهی و حضور ریشسفیدان این روایت دارد که دیگر عذری است بدتر از گناه. هیچگونه چارچوب عقلانی و منطقی بر این داستان حاکم نیست تا مخاطب آن را باور کند. نویسنده (فیلمساز) بعد از پیشبرد قصه و ترسیم یک اوج دراماتیک و احساسی نسبتا تأثیرگذار، دیگر ایده و تدبیری برای ادامه و سرانجام آن در سر ندارد. تازه برعکس با همین عناصر دراماتیک نصفهونیمه و بیربط، مدام هم بر طبلی میکوبد که تهی است و صدا و هیجانش از همان آغاز کار، دروغ و کاذب است. رویداد اصلی با یک دنیا حرارت و بار دراماتیک، صرفا به دلیل سستی و هرزپنداری نویسنده (فیلمساز) سرد شده و مخاطب بیجهت،
سرگردان یک معمای اخلاقی- انسانی معیوب میشود. فیلم با یک ریتم کند و کمجان آغاز میشود و پس از عبور از بیراهههای بسیار با یک فرود کمجانتر به پایان میرسد. نبردی از هیچ تا هیچ که جز خستگی و اتلاف وقت مخاطب، ارمغان دیگری ندارد.
درگذشت یک سینماگر در ۸۴ سالگی
«رابرت سی. جونز»، تدوینگر و فیلمنامهنویس آمریکایی و برنده اسکار آثاری همچون «بازگشت به خانه» و «داستان عاشقانه»، در ۸۴ سالگی درگذشت. به گزارش ددلاین، دانشکده هنرهای سینمایی دانشگاه کالیفرنیای جنوبی از درگذشت «رابرت سی. جونز»، سینماگر آمریکایی، خبر داد؛ جایی که او به مدت ۱۵ سال بهعنوان استاد فعالیت میکرد. «جونز» متولد ۳۰ مارس ۱۹۳۶ بود و فعالیت خود را در عرصه فیلم در ارتش آمریکا آغاز کرد و بین سالهای ۱۹۵۸ تا ۱۹۶۹ بهعنوان تدوینگر فیلمهای آموزشی و مستندهای نظامی مشغول بود. پس از پایان دوران حضور در ارتش، او کار خود را با تدوین فیلمهای «کودک منتظر است» و «دنیای دیوانه دیوانه دیوانه» ادامه داد و در دهه ۱۹۶۰ میلادی با تدوین چندین فیلم سینمایی دیگر، کارنامه خود را در عرصه تدوین پربارتر کرد. «رابرت سی. جونز» در دهه بعدی به تدوین فیلمهایی همچون «مردی از لامانتا» و «آخرین جزئیات» به کارگردانی «آرتور هیلر» پرداخت و در سال ۱۹۷۹ وارد عرصه فیلمنامهنویسی شد و با نگارش فیلمنامه «بازگشت به خانه» ساخته «هال آشبی»، موفق به کسب جایزه اسکار شد.
درام جنگی «بازگشت به خانه» با بازی «جین فوندا»، «جان ویت» و «بروس درن» در سال ۱۹۷۹ در مجموع برنده سه جایزه اسکار شد. «فوندا» و «ویت» به ترتیب برنده اسکار بهترین بازیگر نقش اصلی زن و مرد برای بازی در این فیلم شدند و «رابرت سی. جونز» نیز به صورت مشترک اسکار بهترین فیلمنامه را به خانه برد. «عشق بدون شرط» محصول ۲۰۰۲ آخرین فیلمی بود که «جونز» پیش از بازنشستگی تدوین آن را بر عهده داشت و او سپس کار خود را بهعنوان استاد تدوین و داستاننویسی در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی آغاز کرد.
نگاهی به «خط فرضی» ساخته فرنوش صمدی
نبردی از هیچ تا هیچ
فریبا اشوئی: «خط فرضی» یا همان قانون ۱۸۰ درجه، در حقیقت خطی است شاهد و فرضی در فیلمبرداری و تدوین فیلم. براساس این قانون، باید یکسانی روابط چپ و راست دو کاراکتر در یک سکانس حفظ شود. با رعایت این خط، بیننده دیگر به لحاظ بصری و فهمِ درست موقعیتها یا حرکات به اشتباه نمیافتد؛ اما اگر این خط شکست و دوربین رفت آنسوی خط، جامپکات اتفاق افتاده و منطق بصری اثر مخدوش شده است (بگذریم که در سینمای نوین دیگر این قواعد مرسوم نیست)!
اکنون با مرور این معنا، میرویم به سراغ فیلم خط فرضی از فرنوش صمدی که از این اصطلاح رایج سینمایی برای عنوان فیلمش استفاده کرده است. پرسش مهم درباره فیلم، این است: به فرض که فیلمساز محترم خواسته باشد با روایت یک تراژدی از خط مفروض قانون عبور کند. حال نوشته و نانوشته این قانون یا جاری و اخلاقیبودنش خیلی توفیری برای مخاطب ندارد؛ اما آیا قرار است از منطق عقلانی داستان هم جامپکات داشته باشد؟! نگاه فیلمساز به شعور مخاطب، کجای این خلاقیت ایده و اجرا قرار گرفته است؟! دراین روایت ناهمگون چندپاره، هیچکدام از عناصر داستان سر جای درستشان قرار نگرفتهاند. صرفا روایتی تعریف شده تا فیلمی ساخته شده باشد! از شروع فیلم، اصلا تکلیف مخاطب با قصه و آدمهایش معلوم نیست. نویسنده (فیلمساز) پدر (حامد) را معرفی میکند. پدر تکلیفش با خودش، همسرش و زندگیاش معلوم نیست. بیجهت ناراحت است و بهانه میگیرد. مادر (سارا) را معرفی میکند. او هم شاغل در کادر آموزش دبیرستان است؛ اما رتبه و مقامش در این تشکیلات معلوم نیست و بیشتر رازدار خطاهای دانشآموزان است تا مربی و راهنمایشان. یک عروسی در پیشروی این خانواده است. پیرنگ اصلی، شاید
شرکت در این عروسی باشد. همین مقدمه کوتاه تا نیمه راه، منجر به چینش چند خردهپیرنگ دیگر هم میشود؛ اما همه این پیرنگها درهم و نامعلوماند و تکلیف مخاطب با هیچکدامشان مشخص نیست. اینکه قرار است کدام پیرنگ را بهعنوان خط اصلی تعقیب کند. این روند ادامه پیدا میکند تا نیمههای پرده دوم. از نیمههای این پرده هم، یعنی دقیقا پس از حادثه یا اوج دراماتیک، سارا مخاطب را وارد بازی میکند که از آغازش هزارتا سوراخ و نشتی دارد. حالا چرا نویسنده و فیلمساز اصرار بر این رفتار با همراهی و حضور ریشسفیدان این روایت دارد که دیگر عذری است بدتر از گناه. هیچگونه چارچوب عقلانی و منطقی بر این داستان حاکم نیست تا مخاطب آن را باور کند. نویسنده (فیلمساز) بعد از پیشبرد قصه و ترسیم یک اوج دراماتیک و احساسی نسبتا تأثیرگذار، دیگر ایده و تدبیری برای ادامه و سرانجام آن در سر ندارد. تازه برعکس با همین عناصر دراماتیک نصفهونیمه و بیربط، مدام هم بر طبلی میکوبد که تهی است و صدا و هیجانش از همان آغاز کار، دروغ و کاذب است. رویداد اصلی با یک دنیا حرارت و بار دراماتیک، صرفا به دلیل سستی و هرزپنداری نویسنده (فیلمساز) سرد شده و مخاطب بیجهت،
سرگردان یک معمای اخلاقی- انسانی معیوب میشود. فیلم با یک ریتم کند و کمجان آغاز میشود و پس از عبور از بیراهههای بسیار با یک فرود کمجانتر به پایان میرسد. نبردی از هیچ تا هیچ که جز خستگی و اتلاف وقت مخاطب، ارمغان دیگری ندارد.
درگذشت یک سینماگر در ۸۴ سالگی
«رابرت سی. جونز»، تدوینگر و فیلمنامهنویس آمریکایی و برنده اسکار آثاری همچون «بازگشت به خانه» و «داستان عاشقانه»، در ۸۴ سالگی درگذشت. به گزارش ددلاین، دانشکده هنرهای سینمایی دانشگاه کالیفرنیای جنوبی از درگذشت «رابرت سی. جونز»، سینماگر آمریکایی، خبر داد؛ جایی که او به مدت ۱۵ سال بهعنوان استاد فعالیت میکرد. «جونز» متولد ۳۰ مارس ۱۹۳۶ بود و فعالیت خود را در عرصه فیلم در ارتش آمریکا آغاز کرد و بین سالهای ۱۹۵۸ تا ۱۹۶۹ بهعنوان تدوینگر فیلمهای آموزشی و مستندهای نظامی مشغول بود. پس از پایان دوران حضور در ارتش، او کار خود را با تدوین فیلمهای «کودک منتظر است» و «دنیای دیوانه دیوانه دیوانه» ادامه داد و در دهه ۱۹۶۰ میلادی با تدوین چندین فیلم سینمایی دیگر، کارنامه خود را در عرصه تدوین پربارتر کرد. «رابرت سی. جونز» در دهه بعدی به تدوین فیلمهایی همچون «مردی از لامانتا» و «آخرین جزئیات» به کارگردانی «آرتور هیلر» پرداخت و در سال ۱۹۷۹ وارد عرصه فیلمنامهنویسی شد و با نگارش فیلمنامه «بازگشت به خانه» ساخته «هال آشبی»، موفق به کسب جایزه اسکار شد.
درام جنگی «بازگشت به خانه» با بازی «جین فوندا»، «جان ویت» و «بروس درن» در سال ۱۹۷۹ در مجموع برنده سه جایزه اسکار شد. «فوندا» و «ویت» به ترتیب برنده اسکار بهترین بازیگر نقش اصلی زن و مرد برای بازی در این فیلم شدند و «رابرت سی. جونز» نیز به صورت مشترک اسکار بهترین فیلمنامه را به خانه برد. «عشق بدون شرط» محصول ۲۰۰۲ آخرین فیلمی بود که «جونز» پیش از بازنشستگی تدوین آن را بر عهده داشت و او سپس کار خود را بهعنوان استاد تدوین و داستاننویسی در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی آغاز کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.