|

مردم ناراضي حامي ناوالني شدند‌*

دکتر بهرام امیراحمدیان- كارشناس مسائل روسیه

*بخش اول این تحلیل را درباره جایگاه روسیه كه منجر به حمایت مردم از ناوالنی شده، دیروز در همین صفحه خواندیم. امروز ادامه آن را پی می‌گیریم.

از نظر مقامات روس پیمان شانگهای به‌مثابه «ناتوی شرق» دیده می‌شود؛ اما چین با توجه به حجم بالای مبادلات اقتصادی با آمریكا و اروپا وارد این بازی نشده است. چین درصدد رویارویی با ایالات متحده آمریكا نیست؛ حتی در تنگه تایوان و دریای چین جنوبی، نمی‌خواهد با نیروی نظامی آمریكا رویارویی نظامی داشته باشد. در‌حالی‌که روسیه برعکس چین قصد رویارویی با ایالات متحده را دارد. با توجه به تمام مسائل منطقه‌ای و جهانی، انباشت سرمایه در اختیار قشر خاصی در دایره حاکمیت و وابستگان آن (آن‌طور که مخالفان اعلام می‌کنند) و شکاف درآمدی بین طبقات و فاصله زیاد طبقاتی در داخل روسیه، نارضایتی‌هایی ایجاد شده است. هزینه‌هایی كه قرار بود صرف رفاه مردم و سرمایه‌گذاری در بخش‌های زیرساختی در مناطق کمتر برخوردار بخش آسیایی و مناطق دوردست حتی در شرق روسیه شود و آن هم در مناطقی كه بودجه‌های عمرانی كمی دارند و مردم در رنج هستند، كاملا نادیده گرفته شده‌اند. از‌این‌رو است كه تظاهراتی حتی در سیبری در هوای سرد و یخ‌بندان به وقوع پیوسته است. در همین چند روز گذشته حجم عظیمی از مردم در نقاط مختلف به بهانه هواداری از ناوالنی در تجمعات شرکت کرده و در روز پایانی ژانویه 2021 بنا به گزارش یورو‌نیوز، بیش از چهار هزار نفر دستگیر و بازداشت شده‌اند. این نارضایتی‌ها حتی پیش‌تر و قبل از ماجرای ناوالنی هم در شرق دور با تغییر فرماندار منتخب مردم و جایگزینی با فرماندار مورد تأیید دایره اطرافیان پوتین، به اعتراضاتی از سوی مردم منجر شد. از سوی دیگر با كاهش قیمت نفت و مبارزه روسیه با آمریكا در نفت شل كه وارد بازار كرده بود، همه سبب شد تا روسیه توان مالی كمتری برای هزینه‌كرد در بخش عمومی داشته باشد. در بخش آسیایی، اورال و ولگا و قفقاز شمالی نیاز به سرمایه‌گذاری‌های عمده وجود دارد؛ اما به نظر می‌رسد آقای پوتین درصدد است تنها در چند شهر بزرگ نظیر مسكو و سن‌پترزبورگ و ولگا گراد و نوووسیبیرسك سرمایه‌گذاری كند. پس از اشغال شبه‌جزیره كریمه و تحریم‌های غرب از سال 2014، مردم روسیه در تنگناهای اقتصادی قرار گرفته‌اند. از سوی دیگر بدنام‌شدن كشورشان به‌عنوان اشغالگر چه در جمهوری گرجستان كه به جدایی‌طلبان كمك كرده است استان خود‌مختار اوستیای جنوبی و جمهوری خودمختار آبخازیا در ترکیب جمهوری گرجستان در کنار دریای سیاه، ازسوی جدایی‌طلبان و کمک نظامی روسیه (بنا به ادعای دولت گرجستان) همچنین انجام اقدامات بدون رضایت شركای دیگر گروه مینسک (ایالات متحده و فرانسه) در بحران قره‌باغ در قفقاز و اعلام آتش‌بس خارج از چارچوب گروه مینسک و شورای امنیت، استقرار نیروهای صلح روسی در منطقه قره‌باغ کوهستانی و حضور پرهزینه در بحران سوریه و ورود به صحنه خاورمیانه، ظرفیت‌های زیادی از بودجه‌های دولت روسیه را به ضرر جیب مردم، در خود صرف کرده است که در نهایت به نارضایتی عمومی منجر شده است. در‌حالی‌كه مردم در گوشه و كنار كشور در سختی و کاهش اشتغال و درآمد و بی‌كاری ناشی از كووید 19 به سر می‌برند و تلفات زیادی كه به دنبال ناتوانی دولت در اداره امور به‌ وقوع پیوسته، همه سبب نارضایتی مردم شده است و آنها به دنبال مستمسكی برای خیزش بودند. حالا این بهانه را الكسی ناوالنی به مردم داده است. مردم به این فكر هستند در روسیه‌ای كه در دوره تزاری یا امپراتوری و اتحاد جماهیر شوروی، مشاهیر زیادی در عرصه‌های گوناگون به جهان معرفی كرده، چرا در دوره زمامداری پوتین با بحران هویت و شخصیت روبه‌رو شده و بحران جانشینی پدید آمده است که پوتین خود را ناجی ملت روس معرفی و از یک سیستم جمهوری، یک نظام توتالیتر و دیکتاتوری پدید آورده است. مردم می‌پرسند آیا همه‌چیز فقط سلاح‌های هسته‌ای و قدرت نظامی است؟ هیچ پیشرفتی در علم و تكنولوژی مگر برای تبلیغات رخ نمی‌دهد؟
این شرایط سبب شده تا مردم نارضایتی خود را با حمایت از ناوالنی عیان كنند؛ به‌ویژه با مسمومیتی كه برایش پیش آمد، آشكارا موجب حمایت غرب و دیگر كشورها از او شد؛ به‌طوری‌که جو بایدن، رئیس‌جمهور جدید آمریکا، دولت روسیه را به سبب بازداشت ناوالنی مورد انتقاد تند قرار داده و همراه با اتحادیه اروپا خواهان آزادی بلافصل و بی‌قید‌و‌شرط او شده‌اند. حتی آلمان كه روابط بسیار نزدیكی با روسیه دارد و در کنار دیگر کشورهای اروپای غربی 40 درصد از گاز مصرفی خود را از روسیه تأمین و به‌نوعی اهرمی در دست روسیه است، اعتراض خود را درباره رویكرد روسیه با مخالفان اعلام كرده‌اند. اگرچه به نظر مخالفان، سانسور مطبوعات و نبود انتخابات آزاد و رسانه‌های تحت کنترل دولت نیز از دیگر موضوعات اعتراضات است. ناوالنی بهانه‌ای شده است برای بیان این شرایط مردم که او نه ناجی روسیه است، نه به‌دنبال این است كه پست و مقامی به دست بیاورد. همه كسانی كه به خیابان‌ها و راهپیمایی‌ها آمده‌اند، طرفدار ناوالنی نیستند. نابسامانی‌هایی كه در كشورشان وجود دارد؛ از‌جمله تمدید دوره‌های ریاست‌جمهوری پوتین تا پایان عمر، بحران جانشینی، بی‌كاری و... سبب سختی‌ها و مشقات زندگی مردم شده است. مردمی كه همیشه خود را سرآمد در فرهنگ و هنر و علوم می‌دیدند، اكنون جایگاه شایسته‌ای را دنبال می‌کنند که باید داشته باشند و از سوی دیگر در شرایط نامناسب اقتصادی و اجتماعی نیز به سر می‌برند. خود روس‌ها می‌دانند كه در نظام بین‌الملل رفتار دولت‌شان مورد انتقاد و اعتراض قرار گرفته است. اكنون دولت‌شان حتی نمی‌تواند یك مخالف خود را تحمل كند و نیروهای امنیتی همواره درصدد خفه‌كردن و سرپوش‌گذاشتن بر این اعتراض‌ها برآمده است؛ هرچند این بار هنوز موفق نشده است. این بار الكسی ناوالنی با شجاعت و شهامت به میدان آمده است؛ هرچند ممكن است غرب نیز حامی او باشد؛ اما وابسته به غرب نیست. این بهانه‌ای است كه سیاست‌گذاران كنونی روس بر آن تأکید می‌کنند. در‌این‌میان نكته‌ای هم كه خیلی مردم را آزار داده است، سخنان آقای پوتین بود كه با خنده گفت: «ما به‌راحتی می‌توانیم مخالفان خود را حذف كنیم؛ ولی نخواستیم این كار را بكنیم». چندبار هم پیش از آقای ناوالنی موارد ترور و مسمومیت بوده است؛ هرچند مدارك كافی برای متهم‌كردن دولت نیست؛ اما این شبهه‌ها وجود دارد که دولت مخالفان خود را با روش‌های این‌چنینی یا ترور شیمیایی از میدان به‌در می‌کند. این روزها مردم در گوشه و كنار روسیه حتی «خاباروفسك» در سیبری جایی با 50 درجه زیر صفر و یخ‌بندان، مردم به خیابان‌ها آمده و اعتراض خود را آشكار كردند. این جریانات نه با آقای ناوالنی آغاز شده و نه پایان می‌گیرد و تا وقتی كه تغییرات عمده در روسیه رخ ندهد- آقای پوتین از نامزدی دوباره انصراف دهد یا جانشینی برای خود انتخاب كند- ادامه خواهد داشت. بیشتر مردم روسیه اكنون این مطالبه را دارند كه چرا باید آنان تاوان خواسته‌های مورد علاقه ریاست‌جمهوری را بپردازند. بنا به ادعای مخالفان در انتخابات دومای دولتی نیز تقلب‌هایی انجام شده است و در رفراندم تغییرات قانون اساسی هم همین‌طور. همه با مشكلاتی روبه‌رو بوده است و مورد تأیید مردم قرار نگرفته است. اكنون آقای ناوالنی پرچم‌دار تمام این خواسته‌ها، اعتراضات و مخالفت‌های مردمی است؛ هرچند كسانی مانند خانم الكسی یونا برنده نوبل 2015 بارها در کتاب‌هایی به نام «زمان دست دوم» و «زمزمه چرنوبیل» درباره مسائل روسیه مطالبی را به‌صورت رمان منتشر کرده است؛ ولی درباره مسائل روسیه مقالات و کتاب‌های زیادی منتشر شده است. بنا به ادعای مخالفان در روسیه كنونی هم مطبوعات و رسانه‌ها و تلویزیون به‌شدت زیر نظر دولت است و فضای سیاسی ملتهب است. روسیه مسیر طولانی از استبداد به جامعه مدنی را طی كرده است؛ اما هنوز نتوانسته به جامعه مدنی برسد و در نهایت آقای پوتین باید تصمیم بگیرد در جلوی این جریان نایستد، انعطاف نشان دهد و آزادی‌هایی برای مردم قائل شود.

*بخش اول این تحلیل را درباره جایگاه روسیه كه منجر به حمایت مردم از ناوالنی شده، دیروز در همین صفحه خواندیم. امروز ادامه آن را پی می‌گیریم.

از نظر مقامات روس پیمان شانگهای به‌مثابه «ناتوی شرق» دیده می‌شود؛ اما چین با توجه به حجم بالای مبادلات اقتصادی با آمریكا و اروپا وارد این بازی نشده است. چین درصدد رویارویی با ایالات متحده آمریكا نیست؛ حتی در تنگه تایوان و دریای چین جنوبی، نمی‌خواهد با نیروی نظامی آمریكا رویارویی نظامی داشته باشد. در‌حالی‌که روسیه برعکس چین قصد رویارویی با ایالات متحده را دارد. با توجه به تمام مسائل منطقه‌ای و جهانی، انباشت سرمایه در اختیار قشر خاصی در دایره حاکمیت و وابستگان آن (آن‌طور که مخالفان اعلام می‌کنند) و شکاف درآمدی بین طبقات و فاصله زیاد طبقاتی در داخل روسیه، نارضایتی‌هایی ایجاد شده است. هزینه‌هایی كه قرار بود صرف رفاه مردم و سرمایه‌گذاری در بخش‌های زیرساختی در مناطق کمتر برخوردار بخش آسیایی و مناطق دوردست حتی در شرق روسیه شود و آن هم در مناطقی كه بودجه‌های عمرانی كمی دارند و مردم در رنج هستند، كاملا نادیده گرفته شده‌اند. از‌این‌رو است كه تظاهراتی حتی در سیبری در هوای سرد و یخ‌بندان به وقوع پیوسته است. در همین چند روز گذشته حجم عظیمی از مردم در نقاط مختلف به بهانه هواداری از ناوالنی در تجمعات شرکت کرده و در روز پایانی ژانویه 2021 بنا به گزارش یورو‌نیوز، بیش از چهار هزار نفر دستگیر و بازداشت شده‌اند. این نارضایتی‌ها حتی پیش‌تر و قبل از ماجرای ناوالنی هم در شرق دور با تغییر فرماندار منتخب مردم و جایگزینی با فرماندار مورد تأیید دایره اطرافیان پوتین، به اعتراضاتی از سوی مردم منجر شد. از سوی دیگر با كاهش قیمت نفت و مبارزه روسیه با آمریكا در نفت شل كه وارد بازار كرده بود، همه سبب شد تا روسیه توان مالی كمتری برای هزینه‌كرد در بخش عمومی داشته باشد. در بخش آسیایی، اورال و ولگا و قفقاز شمالی نیاز به سرمایه‌گذاری‌های عمده وجود دارد؛ اما به نظر می‌رسد آقای پوتین درصدد است تنها در چند شهر بزرگ نظیر مسكو و سن‌پترزبورگ و ولگا گراد و نوووسیبیرسك سرمایه‌گذاری كند. پس از اشغال شبه‌جزیره كریمه و تحریم‌های غرب از سال 2014، مردم روسیه در تنگناهای اقتصادی قرار گرفته‌اند. از سوی دیگر بدنام‌شدن كشورشان به‌عنوان اشغالگر چه در جمهوری گرجستان كه به جدایی‌طلبان كمك كرده است استان خود‌مختار اوستیای جنوبی و جمهوری خودمختار آبخازیا در ترکیب جمهوری گرجستان در کنار دریای سیاه، ازسوی جدایی‌طلبان و کمک نظامی روسیه (بنا به ادعای دولت گرجستان) همچنین انجام اقدامات بدون رضایت شركای دیگر گروه مینسک (ایالات متحده و فرانسه) در بحران قره‌باغ در قفقاز و اعلام آتش‌بس خارج از چارچوب گروه مینسک و شورای امنیت، استقرار نیروهای صلح روسی در منطقه قره‌باغ کوهستانی و حضور پرهزینه در بحران سوریه و ورود به صحنه خاورمیانه، ظرفیت‌های زیادی از بودجه‌های دولت روسیه را به ضرر جیب مردم، در خود صرف کرده است که در نهایت به نارضایتی عمومی منجر شده است. در‌حالی‌كه مردم در گوشه و كنار كشور در سختی و کاهش اشتغال و درآمد و بی‌كاری ناشی از كووید 19 به سر می‌برند و تلفات زیادی كه به دنبال ناتوانی دولت در اداره امور به‌ وقوع پیوسته، همه سبب نارضایتی مردم شده است و آنها به دنبال مستمسكی برای خیزش بودند. حالا این بهانه را الكسی ناوالنی به مردم داده است. مردم به این فكر هستند در روسیه‌ای كه در دوره تزاری یا امپراتوری و اتحاد جماهیر شوروی، مشاهیر زیادی در عرصه‌های گوناگون به جهان معرفی كرده، چرا در دوره زمامداری پوتین با بحران هویت و شخصیت روبه‌رو شده و بحران جانشینی پدید آمده است که پوتین خود را ناجی ملت روس معرفی و از یک سیستم جمهوری، یک نظام توتالیتر و دیکتاتوری پدید آورده است. مردم می‌پرسند آیا همه‌چیز فقط سلاح‌های هسته‌ای و قدرت نظامی است؟ هیچ پیشرفتی در علم و تكنولوژی مگر برای تبلیغات رخ نمی‌دهد؟
این شرایط سبب شده تا مردم نارضایتی خود را با حمایت از ناوالنی عیان كنند؛ به‌ویژه با مسمومیتی كه برایش پیش آمد، آشكارا موجب حمایت غرب و دیگر كشورها از او شد؛ به‌طوری‌که جو بایدن، رئیس‌جمهور جدید آمریکا، دولت روسیه را به سبب بازداشت ناوالنی مورد انتقاد تند قرار داده و همراه با اتحادیه اروپا خواهان آزادی بلافصل و بی‌قید‌و‌شرط او شده‌اند. حتی آلمان كه روابط بسیار نزدیكی با روسیه دارد و در کنار دیگر کشورهای اروپای غربی 40 درصد از گاز مصرفی خود را از روسیه تأمین و به‌نوعی اهرمی در دست روسیه است، اعتراض خود را درباره رویكرد روسیه با مخالفان اعلام كرده‌اند. اگرچه به نظر مخالفان، سانسور مطبوعات و نبود انتخابات آزاد و رسانه‌های تحت کنترل دولت نیز از دیگر موضوعات اعتراضات است. ناوالنی بهانه‌ای شده است برای بیان این شرایط مردم که او نه ناجی روسیه است، نه به‌دنبال این است كه پست و مقامی به دست بیاورد. همه كسانی كه به خیابان‌ها و راهپیمایی‌ها آمده‌اند، طرفدار ناوالنی نیستند. نابسامانی‌هایی كه در كشورشان وجود دارد؛ از‌جمله تمدید دوره‌های ریاست‌جمهوری پوتین تا پایان عمر، بحران جانشینی، بی‌كاری و... سبب سختی‌ها و مشقات زندگی مردم شده است. مردمی كه همیشه خود را سرآمد در فرهنگ و هنر و علوم می‌دیدند، اكنون جایگاه شایسته‌ای را دنبال می‌کنند که باید داشته باشند و از سوی دیگر در شرایط نامناسب اقتصادی و اجتماعی نیز به سر می‌برند. خود روس‌ها می‌دانند كه در نظام بین‌الملل رفتار دولت‌شان مورد انتقاد و اعتراض قرار گرفته است. اكنون دولت‌شان حتی نمی‌تواند یك مخالف خود را تحمل كند و نیروهای امنیتی همواره درصدد خفه‌كردن و سرپوش‌گذاشتن بر این اعتراض‌ها برآمده است؛ هرچند این بار هنوز موفق نشده است. این بار الكسی ناوالنی با شجاعت و شهامت به میدان آمده است؛ هرچند ممكن است غرب نیز حامی او باشد؛ اما وابسته به غرب نیست. این بهانه‌ای است كه سیاست‌گذاران كنونی روس بر آن تأکید می‌کنند. در‌این‌میان نكته‌ای هم كه خیلی مردم را آزار داده است، سخنان آقای پوتین بود كه با خنده گفت: «ما به‌راحتی می‌توانیم مخالفان خود را حذف كنیم؛ ولی نخواستیم این كار را بكنیم». چندبار هم پیش از آقای ناوالنی موارد ترور و مسمومیت بوده است؛ هرچند مدارك كافی برای متهم‌كردن دولت نیست؛ اما این شبهه‌ها وجود دارد که دولت مخالفان خود را با روش‌های این‌چنینی یا ترور شیمیایی از میدان به‌در می‌کند. این روزها مردم در گوشه و كنار روسیه حتی «خاباروفسك» در سیبری جایی با 50 درجه زیر صفر و یخ‌بندان، مردم به خیابان‌ها آمده و اعتراض خود را آشكار كردند. این جریانات نه با آقای ناوالنی آغاز شده و نه پایان می‌گیرد و تا وقتی كه تغییرات عمده در روسیه رخ ندهد- آقای پوتین از نامزدی دوباره انصراف دهد یا جانشینی برای خود انتخاب كند- ادامه خواهد داشت. بیشتر مردم روسیه اكنون این مطالبه را دارند كه چرا باید آنان تاوان خواسته‌های مورد علاقه ریاست‌جمهوری را بپردازند. بنا به ادعای مخالفان در انتخابات دومای دولتی نیز تقلب‌هایی انجام شده است و در رفراندم تغییرات قانون اساسی هم همین‌طور. همه با مشكلاتی روبه‌رو بوده است و مورد تأیید مردم قرار نگرفته است. اكنون آقای ناوالنی پرچم‌دار تمام این خواسته‌ها، اعتراضات و مخالفت‌های مردمی است؛ هرچند كسانی مانند خانم الكسی یونا برنده نوبل 2015 بارها در کتاب‌هایی به نام «زمان دست دوم» و «زمزمه چرنوبیل» درباره مسائل روسیه مطالبی را به‌صورت رمان منتشر کرده است؛ ولی درباره مسائل روسیه مقالات و کتاب‌های زیادی منتشر شده است. بنا به ادعای مخالفان در روسیه كنونی هم مطبوعات و رسانه‌ها و تلویزیون به‌شدت زیر نظر دولت است و فضای سیاسی ملتهب است. روسیه مسیر طولانی از استبداد به جامعه مدنی را طی كرده است؛ اما هنوز نتوانسته به جامعه مدنی برسد و در نهایت آقای پوتین باید تصمیم بگیرد در جلوی این جریان نایستد، انعطاف نشان دهد و آزادی‌هایی برای مردم قائل شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.