گفتوگو با اشرف بروجردی درباره بررسی برنامههای سیاسی روحانی
شعارهای انتخاباتی روحانی در سیاست داخلی، اجرایی شود
آزاده محمدحسین . عکس:مهدی حسنی، شرق
دیدگاههای حسن روحانی درباره سیاست داخلی؛ تاکید بر فراجناحیبودن و شایستهسالارمحوری کابینه، عدمتعهد دولت به احزاب و جناحهای مختلف و وامدارنبودن به آنها، تثبیت جامعه به سمت رسانههای داخلی و خوشآمدگویی به تکثر و تنوع دیدگاهها، دوریگزیدن از هرگونه خودسری؛ افراط و تفریط، برابری همه مردم در اجرای قانون و دادن فرصتها، حرکت دولت آینده در چارچوب رای اکثریت، پاسداری حقوق همه افراد ملت، اعتدال و قانونمحوری در امور و جلوگیری از توهینها و تخریبهاست. حسن روحانی پیش از انتخابات ریاستجمهوری وعده داده بود که مایل است دولت تدبیر و امید یادآورنده دولت سازندگی و اصلاحات باشد. اما در صدروز اول دولت روحانی چه میزان از این وعدهها عملی شد یا حداقل گامهایی برای تحقق آنها در ماههای آتی برداشته شد. برخی از کارشناسان معتقدند که نگاه دولت به مسایل سیاست خارجی و اقتصاد بوده است و مسایل سیاسی و فرهنگی در اولویت دوم قرار دارد. برخی دیگر اما میگویند که دولت درباره مسایل سیاسی و فرهنگی نگاهش تبلیغاتی نیست و تصمیم دارد با آرامش و بدون هیاهو مباحث را دنبال کند. «شرق»درباره این موضوع و نیز نیمنگاهی به عملکرد صدروزه
دولت روحانی با اشرف بروجردی معاون اجتماعی وزیر کشور دولت اصلاحات گفتوگو کرده است. شما هم بخوانید.
خیلیها انتقاد میکنند که دولت آقای روحانی در صدروز گذشته بیشتر بر روی سیاست خارجی و بحث هستهای متمرکز بوده و کمتر به سیاست داخلی پرداخته است. نظر شما درباره این انتقادها چیست؟
من تقریبا بعد از دو سه هفتهای که از دولت یازدهم گذشته بود این موضوع را در مصاحبهای مطرح کردم و حتی با برادر ایشان این موضوع را در میان گذاشتم که ایشان آن را رد کردند اما درواقع آقای روحانی در نشستهای بعدیشان این را تایید کردند که رویکردشان اول سیاست خارجی و اقتصاد و بعد پرداختن به سیاست داخلی است. توجیهشان هم این است که اگر ما بتوانیم تعامل بینالمللی، آرامش و رفع تحریمها را داشته باشیم آن زمان میتوانیم کار اقتصادی را با پشتوانه خوبی پیش ببریم و در این صورت خواهیم توانست به بحث سیاست داخلی هم بپردازیم. با این شرایط، استدلالشان درست است و نشان میدهد که رویکردی گامبهگام برای رسیدن به شرایط زندگی بهتر برای مردم دارند. این رویکرد بدی نیست اما زمان ما محدود است. اگر این دید که میتوانیم در آینده شرایط بهتری را فراهم کنیم باعث شود که به مسایل داخلی توجه نکنیم، زمان را به سرعت از دست خواهیم داد.
اشکال از سیاستها و نگاه شخص رییسجمهور است یا از وزیران و برنامههای آنان؟
نقد اول این است که به هرحال ایشان باید به افرادی که در اطرافشان هستند و میتوانند سیاست داخلی را مدیریت کنند اعتماد کند. به نظر میرسد سیاستی که در عرصه بینالمللی و اقتصاد پیگیری شده است، سایر حوزهها را پوشانده و عرصههای فرهنگی و اجتماعی ما هم بهنحوی مغفول ماندهاند. ما در موضوع انتخاب سه وزیر و انتخاب مرکز مشارکت زنان مشکل داشتیم یعنی خیلی دیر مسوولش انتخاب شد و به قول خودشان دو ماه از صدروز اول را به این شکل از دست دادیم. در حوزه دانشگاه هم انتخاب وزیر با تاخیر صورت گرفت. همچنین شاهد این اتفاق در وزارتخانههای ورزش و جوانان و آموزشوپرورش هم بودیم. با این شرایط هم باز به نظر میرسد که این مدیران منهای وزارتخانه علوم که به خوبی دارد کار را پیش میبرد، در وزارتخانههای دیگر دستبهعصا حرکت میکنند. وقتی مردم به روحانی رای دادند کمترین انتظارشان تغییر در مدیریت میانی و کلانی بود. اینگونه نمیشود که مدیریت کلان تغییر کند ولی مدیریت میانی همان مدیران سابق باقی بمانند، کمااینکه اینچنین شده و مدیران دولت احمدینژاد هنوز باقی ماندهاند.
فکر میکنید دلیل باقیماندن این مدیران چیست؟ بحث اخلاقی است یا نگرانی از واکنشهای احتمالی؟
این بهاصطلاح «سهم نامتجانس» ناشی از وضعیت «اعتدال» است چون وقتی کلمه میانهروی بیان میشود همه فکر میکنند که باید از هر دو طیف افرادی را داشته باشید، در حالی که این اعتدال نیست که اگر کسی در بهرهگیری از فرصتها، قوانین را رعایت نکرد و برای مملکت هزینهساز شد، او را همچنان سر جایش نگه داریم. آنچه میتواند در بحث اعتدال رویکرد اصلی باشد این است که ما تلاش کنیم از شرایط، بهترین بهرهبرداری بهنفع جامعه و نظام اسلامی را داشته باشیم. کسی میتواند بهنفع جامعه عمل کند که دلسوز نظام و علاقهمند به بقای آن باشد. کسی که برای نظام کارآمد است و میتواند آن را به رشد و تعالی برساند. تنها این مدیران هستند که در تعریف اعتدال میگنجند نه کسانی که از رانت استفاده میکنند. ما این موضوع را بهشدت در مساله دانشگاه میبینیم. من خود شاهد هستم، اکثر افرادی که بازنشسته شدهاند چهرههای دلسوز، شاخص و فرهیخته بودهاند که به زور بازنشستهشان کردهاند. برخی از کسانی هم که جایگزین شدهاند، مراحل تخصصی و مدیریتی را با رانت گذراندهاند. یعنی کسی که مدیر شده در ابتدا دیپلم داشته که بلافاصله از طریق دانشگاه پیامنور لیسانسی گرفته است و ظرف یکسال هم مدرک فوق لیسانس را. اگر کسی حتی نابغه هم باشد نمیتواند ظرف این مدت کوتاه این کار را انجام دهد. اخذ فوق لیسانس مراحلی دارد که معمولا برخی از این مدیران این مراحل را طی نکردهاند و شدهاند دانشجوی مدیریت و مدیر ارشد فلان قسمت و همچنان هم سر جایشان باقی ماندهاند. چرا این رویکرد باید ادامه داشته باشد؟ این موضوع باعث ایجاد ناامیدی در بدنه جایی که این مدیران هستند، میشود و این نتیجه را در پی دارد که آن تغییراتی که باید انجام میشد روی نداده است. بنابراین نخستین نقد به آقای روحانی و تیمشان در حوزه مدیریت، آهسته و دست به عصا حرکتکردن و عدمتغییر در مدیریتهای میانی جامعه است که میتواند آسیبهای جدی به انتظارات مردم وارد کند.
فکر نمیکنید که صدروز برای تغییر در تمام مواردی که گفتید زمان کمی باشد؟ بههرحال آقای روحانی درگیر آن سه وزارتخانه بودند که درواقع بهنوعی با عدمهمراهی بخشی از مجلس روبهرو شد. همچنین بحث هستهای که زمانبر است و انرژی بالایی میطلبد و شاید ایشان اینگونه فکر کردند که اگر بخشی از مسایل در حوزه سیاست خارجی حل شود، میتواند سایهای از آرامش روی مسایل داخلی بیندازد.
فکر میکنم اگر واقعا این اعتماد فراگیر شود و اعتماد آقای روحانی به وزیران و آنها هم به معاونان ادامه یابد، در این صورت انتخاب مدیران میانی کار سختی نباشد. مشکل اصلی ما در دوران احمدینژاد این بود که همهچیز به رم ختم میشد یعنی در همه امور ایشان باید نظر میداد حتی در بخشهای پایین. این آسیب میرساند. باید قدرت در بدنه دولت توزیع شود تا بتوان به راحتی پاسخگو بود. اگر آقای وزیر معاونی را که انتخاب میکند مورد اعتماد، کارآمد و توانا نباشد در این صورت او هم نمیتواند پاسخگوی مجموعه خودش در قبال عملکردش باشد. بنابراین باید این اعتماد ایجاد شده و مدیران شایسته انتخاب شوند. اگر قرار باشد مدیران سابق همچنان حضور داشته باشند آنموقع این شایستگی زیر سوال میرود و مدیران ارشد نمیتوانند پاسخگو باشند.
در وعدههایی که آقای روحانی در زمان انتخابات مطرح کردند بحث نهادهای صنفی، انجیاوها در حوزههای زنان و کارگران مطرح شد و همچنین درباره انجمنهای صنفی مشخص مثل روزنامهنگاران و کارگران وعدههایی داده شد. فکر میکنید تا الان چنددرصد از این وعدهها محقق و احیانا چه موانعی بر سر عملیشدن آنها وجود دارد؟
البته من نه در شکلگیری و نه در عدمشکلگیری تشکلهای صنفی، دولت را دخیل نمیبینم بلکه این مجموعهای است که باید حرکت کند و آنها را راهاندازی کند. اما آن چیزی که به دولت برمیگردد احساس امنیت است یعنی اگر من نوعی، بهعنوان انجمن صنفی میخواهم کارم را راهاندازی کنم این اطمینان را داشته باشم که به من اتهامهای مختلف نمیزنند. اگر این اطمینان وجود داشته باشد من برای تشکیل آن انجمن صنفی حرکت خواهم کرد و این در همه سطوح صادق خواهد بود. چه در انجمنهای مربوط به زنان و کارگران و چه در تشکلهای تخصصی مانند انجمنهای استادان دانشگاه. این وظیفه دولت است که این احساس امنیت را ایجاد کند. البته در این مسیر گامهایی برداشته شده اما کامل نیست.
درست است که دولت به شکل مستقیم دخیل نیست اما عموما تشکلها نیاز به مجوز دارند و این مجوز هم توسط نهادهای وابسته به دولت صادر میشود.
بله اما این درخواست مجوزها باید بیاید تا تایید شوند.
سوال من این است که به طور مشخص دولت آقای روحانی چه راهکاری میتواند اتخاذ کند تا تشکلهایی که به هر دلیل لغو مجوز شدهاند دوباره فعال شوند؟ دولت بهجز بحث احساس امنیت، میتواند چه کمک دیگری در جهت بهبود فضا کند؟
صدور مجوز برای تشکیل یک تشکل گامی اصلی است اما قبل از این کار هم نکتهای است که عرض کردم و آن احساس امنیت است، یعنی آقای روحانی باید برای آحادی که میخواهند در این حوزه کار کنند، امنیت را تامین کند. برای تشکلهای زنان و کارگری و... میتواند شناسنامه کاری اختصاص دهد. در قوانین و مقررات ما، این شناسنامه باید از طریق وزارت کشور صادر شود در حالی که هنوز مدیر مربوط به بخش صدور مجوز تشکلهای صنفی از مدیران سابق است یعنی قاعدتا این با تانی راهرفتنها و بااحتیاط عملکردنها همگی حاصل همان رفتاری است که مدیر سابق دارد انجام میدهد. نمونهای را مثال میزنم. چندی پیش از وزارت کشور با انجمنی تماس میگیرند که میخواهیم از کار شما و نحوه فعالیتتان بازدیدی انجام دهیم. در حالی که در زمان دولت احمدینژاد، آن انجمن بارها درخواست کرده بود که میخواهد مجمع عمومی برگزار کند و شما نماینده خود را بفرستید که طبق قانون باید مجمع عمومی در حضور نماینده وزارت کشور باشد، اما آنها نیامدند. زمانی که این انجمن پیگیری میکند که چه اتفاقی افتاده است، با پیگیری ماجرا، کاشف به عمل میآید که کار نظارت بر انجمنهای غیردولتی در زمان احمدینژاد به موسسهای خصوصی واگذار شده است یعنی نیروهایی خارج از وزارت کشور هستند که کار نظارت بر انجمنها را بر عهده داشتند. همه اینها باعث میشود که نگاهها محتاطانه شود و انجمنها ترجیح دهند که فعلا کاری انجام ندهند.
مگر میشود؟ آیا این موضوع از لحاظ قانونی مشکلی ندارد؟
بهلحاظ قانونی هیچ مشکلی ندارد زیرا در قانون اساسی تصریح شده است که چه کسانی میتوانند کار نظارتی انجام دهند.
در حوزه زنان، بحث وزارت زنان در شعارها مطرح بود. اما عملا این اتفاق نیفتاد. شما فکر میکنید که این نتیجه، خواست آقای روحانی بوده یا وقتی ایشان در روند امور قرار گرفتند متوجه شدند که نمیتوان این کار را انجام داد؟
چه در دوره اصلاحات و چه در دوره احمدینژاد سروکار آقای روحانی با زنان نبوده است یعنی چه در شورایعالی امنیت ملی و چه در مرکز تحقیقات استراتژیک خانمی در آنجا نمیبینیم که بهراحتی فعال و اکتیو باشد تا باعث شود که آقای روحانی او را بهعنوان یک مدیر لایق بشناسد. طبیعی است که وقتی کسی رییسجمهور میشود و میخواهد نیروهای خود را چینش کند به کسانی روی میآورد که میداند ظرفیت آنها به چه میزان است. چون این شناسایی وجود نداشت بنابراین این انتخاب به حوزه معاونت وزرا واگذار شد. بخشنامهای هم در این خصوص ارایه دادند که البته نتیجه نداد. ما در انتخاب معاونت امور زنان مدتهای مدید در انتظار بحث و بررسی بودیم و دهها نیرو از بین چهرههای شاخصی که قابلیت اجرایی داشتند و در این 30سال توانایی خود را نشان دادهاند، معرفی کردیم. آنقدر این رفتوآمدها ادامه داشت که در نهایت گزینه خوبی را انتخاب کردند. اما در هر صورت شاهد این هم بودیم که از خانمها در وزارتخانهای استفاده نشد در حالی که ایشان شرایطشان با آقای خاتمی فرق میکرد. امروز میبینیم که بیشترین انتقاد را زنها دارند و جوانان.
در حوزه جوانان و مطالبات آنها چطور؟
در این حوزه هم همینطور. با اینکه دو حوزه جوانان و ورزش در هم ادغام شدهاند اما همه در برخورد با این وزارتخانه تنها حوزه ورزش را میبینند. شاهد بودیم، هر سه وزیری که معرفی شدند و حتی آقای صالحی که جوانان را درک میکردند و رابطه خوبی با آنها داشتند، اما برنامه مشخصی برای جوانان ارایه نکردند. همه ورزش را میدیدند که شاید به این دلیل باشد که این حوزه، حوزه بسیار پرمسالهای است.
این وزارتخانه دستاورد آقای روحانی نیست یعنی محصول دولت قبلی است و احتمالا در انتخابی اینچنینی، گریزی نبوده. انتقاد شما به کدام بخش است؟
من این را میدانم اما منظورم این است که نیمی از نگاه کسی که در این وزارتخانه وزیر میشود باید به حوزه جوانان باشد یعنی تمرکزش فقط روی ورزش نباشد. الان میبینیم که جوانان را تنها در ورزش دیدهاند در حالی که شغل، مسکن، تحصیلات و ازدواج مسایلی است که جوانان با آن روبهرو هستند اما متاسفانه مرجعی برای رسیدگی به آنها وجود ندارد.
آقای یونسی مشاور رییسجمهور در امور اقلیتهای قومی و مذهبی اخیرا در گفتوگویی به این نکته اشاره کردند که آقای روحانی نتوانستند در کابینه از وزیر اقلیتها استفاده کنند. شما فکر میکنید چرا این اتفاق افتاده است؟
من فکر میکنم که آقای روحانی میتواند در حد فرماندار، بخشدار و مدیران کل استانی هم رعایت بحث قومیتها و هم رعایت بحث مذهب را داشته باشد یعنی این حساسیتها را بزداید که این میتواند این بحث را که میزان تعلق خاطر اقوام به حاکمیت پایین است، تا حدودی جبران کند.
در حوزه احزاب عملکرد آقای روحانی را چگونه میبینید؟
در این مورد هم به نظر من، احزاب خودشان باید فعال شوند تا اینکه کسی آنها را وادار به فعالیت کند. به نظر من آنها هم دارند خودشان را بازخوانی و بازسازی میکنند و همایشهایشان را ترتیب دادهاند. انتظارشان هم از دولت این است که برای فعالیتهایشان موانع رفع شود. در مجموع فکر میکنم که بعد از هشت سال، خنده به لب احزاب برگشته است و آن شرایط قبلی در حال حاضر برایشان وجود ندارد. فکر میکنم با وجود اینکه آقای روحانی میگوید که فردی حزبی نیست، اما احزاب در این مملکت وضع خوبی دارند. از طرفی در قانون اساسی به صراحت بیان شده است که دولت باید از احزاب حمایت کند و از سوی دیگر دولت هم اعتقاد دارد که باید کار را از طریق قانون پیش ببرد بنابراین و در مجموع به نظر میرسد که احزاب در این دوره وضع خوبی دارند.
در حوزه مطبوعات و دانشگاه عملکرد ایشان را چطور ارزیابی میکنید؟
رویکرد برخی دولتمردان نسبت به دانشگاه به گونهای است که ترجیح میدهند فضای فعالیت و نقد در دانشگاه سیاسی و چندان فراخ نباشد و رونق فضای فرهنگی، اجتماعی و گفتمانی در دانشگاهها را اولویت میدانند تا نقد سیاسی پررنگ نباشد. این وضعیت؛ به معنایی، ادامه همان روندی است که در دوران احمدینژاد شکل گرفت یعنی پررنگشدن تشکلها و صنفهایی که به دنبال منافع تخصصی خودشان هستند را به مصلحت میدانند. واقعیت این است که اگر دانشگاه و دانشجو سیاسی نباشند در این صورت نمیتوانند نقاد خوبی باشند و در شکلگیری فرهنگ عمومی جامعه در جهت انتقادپذیری حرکتی جدی انجام دهند و در این شرایط نمیتوان از دانشگاهیان انتظار داشت که به فکر اصلاح امور جامعه باشند. دانشجو تنها زمانی میتواند این کار را انجام دهد که رویکردی سیاسی داشته باشد. البته رویکرد «سیاسی»داشتن با رویکرد «حزبی» داشتن متفاوت است. شاید دولت کنونی هم بیشتر بر روی همین موضوع تاکید دارد. به هر ترتیب این یک روش و رویکرد است که میتواند در مقاطعی جواب دهد و باعث شود که جوانهای ما از این معبر عبور و خودشان را سیاسی کنند. در این میان باید زمینه برای احیای انجمنهای اسلامی که قدمت دیرینه دارند هم فراهم شود. متاسفانه در همین 16آذر شاهد بودیم، زمانی که انجمنی که سابقهای از زمان مرحوم بازرگان داشته است و آنها بنیانگذار آن بودند و تا به امروز توانسته است روی پای خودش بایستد، جلسهای برگزار میکند، صداوسیما هیچ پوششی نمیدهد و حتی خبر آن را هم منتشر نمیکند اما خبر جلسه کسانی که به اسم تشکلی دیگر آمدند و در دانشکده فنی در سالن شهیدچمران، آن مراسم را برگزار کردند پوشش میدهد. این مطلوب نیست و درواقع باعث ایجاد دلسردی میشود. فکر میکنم اگر ریاست دانشگاه منطقی عمل میکرد و همان کاری که در دانشگاه شهیدبهشتی انجام شد که دو طیف در کنار هم قرار گرفتند را صورت میداد، بهتر بود. در حوزه مطبوعات هم من فکر میکنم که چون مقداری فضای مجازی دارد جایگزین روزنامه میشود مردم کمتر به آن روی میآورند بنابراین پرداختن به روزنامهها و تکثر و افزایش آنها خیلی جواب نمیدهد اما رفع محدودیت از بعضی از آنها و شکلگیری هیات منصفهای که بتواند برای آنها قضاوت عادلانه داشته باشد انتظاری است که از دولت روحانی میرود.
الان دغدغه مطبوعات به آن شکل وجود ندارد و بیشتر نگاهها به سمت فضای مجازی است که متاسفانه یکی میگوید قانونی است و دیگری میگوید قانونی نیست. از سوی دیگر میبینیم که مردم ما در فیسبوک و شبکههای اجتماعی دیگر حضور دارند. این شرایط خوب نیست. به نظر من بحث را تنها به مطبوعات محدود نکنیم. در موضوع ارتباطات، صداوسیما هم یک وجه قضیه است قضاوتهایش یکجانبه است، اطلاعرسانیاش یکجانبه است، پوشش خبریاش هم همینطور و متاسفانه در این شرایط انتظار دارند که مردم به رسانههای دیگر گرایش نیابند.
البته در مقوله مطبوعات و جایگزینی آن با فضای مجازی با شما اختلاف نظر دارم. هرچند روزنامهنگاری الکترونیک وجود دارد اما چون در برخی مناطق کشور ما دسترسی به اینترنت وجود ندارد باز هم این روزنامهها هستند که همچنان مخاطب دارند. البته این بحث در این گفتوگو نمیگنجد...
ماندگاری در نوشتار است. یعنی این نوشتار است که میتواند ماندگار شود، آرشیو شود و باقی بماند. منظور من شرایط جامعه است که بهگونهای رقم خورده که اکنون اکثر جوانهای ما از طریق فضای مجازی گفتوگو میکنند و کسی روزنامه نمیخواند.
در نکتههایی که اشاره کردید به نظر میرسد در هر زمینهای مانعی وجود دارد که کار خودش را انجام میدهد. فکر نمیکنید که دلیل تمامی این اتفاقها این باشد که قدرت اجرایی پراکنده شده. شما این موضوع را قبول دارید که با توجه به این پراکندگی دولت چندان هم در تصمیمگیریها مقصر نباشد؟
من این را از این زاویه قبول دارم که دولت قصد دارد تا آهستهآهسته جایگاه خودش را تقویت کند تا به تدریج به جایگاههای دیگر برسد. اما قانون به او اجازه میدهد که به راحتی از همه موانع عبور کند. برای نمونه در همین حوزههای فرهنگی اختلاف نظر وجود دارد در حالی که یک تصمیم درست میتواند رشدی را در آن ایجاد کند. مثال دیگر شورایعالی انقلاب فرهنگی است که حتما باید بازسازی شود و خانمهایی که در آنجا حضور دارند تعدادشان افزایش پیدا کند یا ترکیبشان عوض شود. اینها همگی موارد فرهنگی است که باید رویش کار شود. این بیتصمیمیها منتج به این شده است تا احساس شود نوعی بههمریختگی در شیوه کاری دولت وجود دارد در حالی که ممکن است اینگونه نباشد زیرا همه این افراد سابقه مدیریتی طولانی داشتهاند. منتها اکنون شرایط خاص است و باید صبر کرد تا به شرایط بهتری برسیم.
فکر میکنید چرا افراطیون همچنان به دولت آقای روحانی فشار میآورند؟ به هر حال دولت آقای روحانی خیلی با دولت آقای خاتمی متفاوت است.
آنها میگویند آقای روحانی نماینده گفتار و افکار ماست در حالی که گفتمان آقای روحانی گفتمان اصلاحطلبی بود و در برنامههایی که ارایه دادند این موضوع به خوبی دیده میشود. افراطیون قصد دارند تا نتیجه انتخابات را مصادره به مطلوب کنند تا از این محمل جایگاه خود را به اثبات برسانند ضمن اینکه از طرفی دیگر دارند از واژه اعتدال سوءاستفاده میکنند تا خواستههای خود را به سرانجام برسانند.
درباره منشور حقوق شهروندی که رییسجمهور اخیرا به آن اشاره کرد؛ که تهیه شده است- هرچند به نظر میرسد مجموعه این منشور چکیدهای از قوانین موجود باشد اما به طور کلی- فکر میکنید در صورت تدوین نهایی، ضمانت اجرایی برای آن وجود دارد یا خیر؟
منشور حقوق شهروندی در دوران خاتمی تدوین و به مجلس ارایه شد ولی شورای نگهبان آن را رد کرد. بلافاصله توسط قوه قضاییه منشور دیگری تدوین شد که در مجلس هفتم تصویب و توسط شورای نگهبان هم تایید شد. اصلاحطلبان هم گفتند که عیبی ندارد، همین که حقوق شهروندی تدوین شود کار مثبتی است. اما در این دوره، اولا در این منشور هیچ تعریفی از حقوق شهروندی ارایه نشده است که این نقص بزرگ آن است. بعد هم به قول شما قوانین مدنی و اسلامی و جزا و مجازات اسلامی و... را در کنار هم و به اسم حقوق شهروندی چینش کردهاند. حقوق شهروندی در حوزه شهرنشینی و در حوزه تعاملات اجتماعی متفاوت از آن چیزی است که در قانون اساسی آمده است که حقوق مسلم فردی است که بخشی از حقوق شهروندی را شامل میشود، مثل آزادی. مثلا درباره حقوق زنان گفته است نحوه پوشش با حفظ موازین شرعی. نحوه پوشش براساس منشور حقوق زنان که مصوب سال 1383 شورایعالی انقلاب فرهنگی است بررسی شده که عین آن جمله نیز در همین منشور بیان شده است که نشان میدهد این حقوق شهروندی خوب پرداخت نشده و قابل نقد است. ضمانت اجرایی آن هم وقتی است که قانون شود. حقوق شهروندی باید خوب طراحی و تدوین شود و وقتی قانون شد باید اجرا شود.
بهعنوان سوال آخر، راهکاری که برای تحقق وعدهها، به کابینه آقای روحانی و دولتش پیشنهاد میکنید تا بتواند به آن چیزی که باید به آن برسد دست یابد، چیست؟
من هنوز رییسجمهور نشدهام که بخواهم راهکار ارایه دهم! اما بهعنوان کسی که از ابتدای انقلاب همیشه حوزههای کار ریاست جمهورهای مختلف را نقد میکردم و معترض بودم یا اعتراض میشنیدم، فکر میکنم، کاری که دکتر روحانی باید انجام دهند این است که سریعتر به حوزه مسایل داخلی بپردازند، با استفاده از نیروهای خبره و کارشناس در حوزه مسایل اجتماعی -که خیلی زیاد هم هستند- حرکت کنند تا در چارچوب اولیهای که بهعنوان برنامه دولتشان بیان شده است چشماندازی برای خود تعیین کنند. یعنی در یک کلام، آقای روحانی آنچه را که بهعنوان شعار انتخاباتی به مردم بیان کرد اجرایی و عملی کند.
خیلیها انتقاد میکنند که دولت آقای روحانی در صدروز گذشته بیشتر بر روی سیاست خارجی و بحث هستهای متمرکز بوده و کمتر به سیاست داخلی پرداخته است. نظر شما درباره این انتقادها چیست؟
من تقریبا بعد از دو سه هفتهای که از دولت یازدهم گذشته بود این موضوع را در مصاحبهای مطرح کردم و حتی با برادر ایشان این موضوع را در میان گذاشتم که ایشان آن را رد کردند اما درواقع آقای روحانی در نشستهای بعدیشان این را تایید کردند که رویکردشان اول سیاست خارجی و اقتصاد و بعد پرداختن به سیاست داخلی است. توجیهشان هم این است که اگر ما بتوانیم تعامل بینالمللی، آرامش و رفع تحریمها را داشته باشیم آن زمان میتوانیم کار اقتصادی را با پشتوانه خوبی پیش ببریم و در این صورت خواهیم توانست به بحث سیاست داخلی هم بپردازیم. با این شرایط، استدلالشان درست است و نشان میدهد که رویکردی گامبهگام برای رسیدن به شرایط زندگی بهتر برای مردم دارند. این رویکرد بدی نیست اما زمان ما محدود است. اگر این دید که میتوانیم در آینده شرایط بهتری را فراهم کنیم باعث شود که به مسایل داخلی توجه نکنیم، زمان را به سرعت از دست خواهیم داد.
اشکال از سیاستها و نگاه شخص رییسجمهور است یا از وزیران و برنامههای آنان؟
نقد اول این است که به هرحال ایشان باید به افرادی که در اطرافشان هستند و میتوانند سیاست داخلی را مدیریت کنند اعتماد کند. به نظر میرسد سیاستی که در عرصه بینالمللی و اقتصاد پیگیری شده است، سایر حوزهها را پوشانده و عرصههای فرهنگی و اجتماعی ما هم بهنحوی مغفول ماندهاند. ما در موضوع انتخاب سه وزیر و انتخاب مرکز مشارکت زنان مشکل داشتیم یعنی خیلی دیر مسوولش انتخاب شد و به قول خودشان دو ماه از صدروز اول را به این شکل از دست دادیم. در حوزه دانشگاه هم انتخاب وزیر با تاخیر صورت گرفت. همچنین شاهد این اتفاق در وزارتخانههای ورزش و جوانان و آموزشوپرورش هم بودیم. با این شرایط هم باز به نظر میرسد که این مدیران منهای وزارتخانه علوم که به خوبی دارد کار را پیش میبرد، در وزارتخانههای دیگر دستبهعصا حرکت میکنند. وقتی مردم به روحانی رای دادند کمترین انتظارشان تغییر در مدیریت میانی و کلانی بود. اینگونه نمیشود که مدیریت کلان تغییر کند ولی مدیریت میانی همان مدیران سابق باقی بمانند، کمااینکه اینچنین شده و مدیران دولت احمدینژاد هنوز باقی ماندهاند.
فکر میکنید دلیل باقیماندن این مدیران چیست؟ بحث اخلاقی است یا نگرانی از واکنشهای احتمالی؟
این بهاصطلاح «سهم نامتجانس» ناشی از وضعیت «اعتدال» است چون وقتی کلمه میانهروی بیان میشود همه فکر میکنند که باید از هر دو طیف افرادی را داشته باشید، در حالی که این اعتدال نیست که اگر کسی در بهرهگیری از فرصتها، قوانین را رعایت نکرد و برای مملکت هزینهساز شد، او را همچنان سر جایش نگه داریم. آنچه میتواند در بحث اعتدال رویکرد اصلی باشد این است که ما تلاش کنیم از شرایط، بهترین بهرهبرداری بهنفع جامعه و نظام اسلامی را داشته باشیم. کسی میتواند بهنفع جامعه عمل کند که دلسوز نظام و علاقهمند به بقای آن باشد. کسی که برای نظام کارآمد است و میتواند آن را به رشد و تعالی برساند. تنها این مدیران هستند که در تعریف اعتدال میگنجند نه کسانی که از رانت استفاده میکنند. ما این موضوع را بهشدت در مساله دانشگاه میبینیم. من خود شاهد هستم، اکثر افرادی که بازنشسته شدهاند چهرههای دلسوز، شاخص و فرهیخته بودهاند که به زور بازنشستهشان کردهاند. برخی از کسانی هم که جایگزین شدهاند، مراحل تخصصی و مدیریتی را با رانت گذراندهاند. یعنی کسی که مدیر شده در ابتدا دیپلم داشته که بلافاصله از طریق دانشگاه پیامنور لیسانسی گرفته است و ظرف یکسال هم مدرک فوق لیسانس را. اگر کسی حتی نابغه هم باشد نمیتواند ظرف این مدت کوتاه این کار را انجام دهد. اخذ فوق لیسانس مراحلی دارد که معمولا برخی از این مدیران این مراحل را طی نکردهاند و شدهاند دانشجوی مدیریت و مدیر ارشد فلان قسمت و همچنان هم سر جایشان باقی ماندهاند. چرا این رویکرد باید ادامه داشته باشد؟ این موضوع باعث ایجاد ناامیدی در بدنه جایی که این مدیران هستند، میشود و این نتیجه را در پی دارد که آن تغییراتی که باید انجام میشد روی نداده است. بنابراین نخستین نقد به آقای روحانی و تیمشان در حوزه مدیریت، آهسته و دست به عصا حرکتکردن و عدمتغییر در مدیریتهای میانی جامعه است که میتواند آسیبهای جدی به انتظارات مردم وارد کند.
فکر نمیکنید که صدروز برای تغییر در تمام مواردی که گفتید زمان کمی باشد؟ بههرحال آقای روحانی درگیر آن سه وزارتخانه بودند که درواقع بهنوعی با عدمهمراهی بخشی از مجلس روبهرو شد. همچنین بحث هستهای که زمانبر است و انرژی بالایی میطلبد و شاید ایشان اینگونه فکر کردند که اگر بخشی از مسایل در حوزه سیاست خارجی حل شود، میتواند سایهای از آرامش روی مسایل داخلی بیندازد.
فکر میکنم اگر واقعا این اعتماد فراگیر شود و اعتماد آقای روحانی به وزیران و آنها هم به معاونان ادامه یابد، در این صورت انتخاب مدیران میانی کار سختی نباشد. مشکل اصلی ما در دوران احمدینژاد این بود که همهچیز به رم ختم میشد یعنی در همه امور ایشان باید نظر میداد حتی در بخشهای پایین. این آسیب میرساند. باید قدرت در بدنه دولت توزیع شود تا بتوان به راحتی پاسخگو بود. اگر آقای وزیر معاونی را که انتخاب میکند مورد اعتماد، کارآمد و توانا نباشد در این صورت او هم نمیتواند پاسخگوی مجموعه خودش در قبال عملکردش باشد. بنابراین باید این اعتماد ایجاد شده و مدیران شایسته انتخاب شوند. اگر قرار باشد مدیران سابق همچنان حضور داشته باشند آنموقع این شایستگی زیر سوال میرود و مدیران ارشد نمیتوانند پاسخگو باشند.
در وعدههایی که آقای روحانی در زمان انتخابات مطرح کردند بحث نهادهای صنفی، انجیاوها در حوزههای زنان و کارگران مطرح شد و همچنین درباره انجمنهای صنفی مشخص مثل روزنامهنگاران و کارگران وعدههایی داده شد. فکر میکنید تا الان چنددرصد از این وعدهها محقق و احیانا چه موانعی بر سر عملیشدن آنها وجود دارد؟
البته من نه در شکلگیری و نه در عدمشکلگیری تشکلهای صنفی، دولت را دخیل نمیبینم بلکه این مجموعهای است که باید حرکت کند و آنها را راهاندازی کند. اما آن چیزی که به دولت برمیگردد احساس امنیت است یعنی اگر من نوعی، بهعنوان انجمن صنفی میخواهم کارم را راهاندازی کنم این اطمینان را داشته باشم که به من اتهامهای مختلف نمیزنند. اگر این اطمینان وجود داشته باشد من برای تشکیل آن انجمن صنفی حرکت خواهم کرد و این در همه سطوح صادق خواهد بود. چه در انجمنهای مربوط به زنان و کارگران و چه در تشکلهای تخصصی مانند انجمنهای استادان دانشگاه. این وظیفه دولت است که این احساس امنیت را ایجاد کند. البته در این مسیر گامهایی برداشته شده اما کامل نیست.
درست است که دولت به شکل مستقیم دخیل نیست اما عموما تشکلها نیاز به مجوز دارند و این مجوز هم توسط نهادهای وابسته به دولت صادر میشود.
بله اما این درخواست مجوزها باید بیاید تا تایید شوند.
سوال من این است که به طور مشخص دولت آقای روحانی چه راهکاری میتواند اتخاذ کند تا تشکلهایی که به هر دلیل لغو مجوز شدهاند دوباره فعال شوند؟ دولت بهجز بحث احساس امنیت، میتواند چه کمک دیگری در جهت بهبود فضا کند؟
صدور مجوز برای تشکیل یک تشکل گامی اصلی است اما قبل از این کار هم نکتهای است که عرض کردم و آن احساس امنیت است، یعنی آقای روحانی باید برای آحادی که میخواهند در این حوزه کار کنند، امنیت را تامین کند. برای تشکلهای زنان و کارگری و... میتواند شناسنامه کاری اختصاص دهد. در قوانین و مقررات ما، این شناسنامه باید از طریق وزارت کشور صادر شود در حالی که هنوز مدیر مربوط به بخش صدور مجوز تشکلهای صنفی از مدیران سابق است یعنی قاعدتا این با تانی راهرفتنها و بااحتیاط عملکردنها همگی حاصل همان رفتاری است که مدیر سابق دارد انجام میدهد. نمونهای را مثال میزنم. چندی پیش از وزارت کشور با انجمنی تماس میگیرند که میخواهیم از کار شما و نحوه فعالیتتان بازدیدی انجام دهیم. در حالی که در زمان دولت احمدینژاد، آن انجمن بارها درخواست کرده بود که میخواهد مجمع عمومی برگزار کند و شما نماینده خود را بفرستید که طبق قانون باید مجمع عمومی در حضور نماینده وزارت کشور باشد، اما آنها نیامدند. زمانی که این انجمن پیگیری میکند که چه اتفاقی افتاده است، با پیگیری ماجرا، کاشف به عمل میآید که کار نظارت بر انجمنهای غیردولتی در زمان احمدینژاد به موسسهای خصوصی واگذار شده است یعنی نیروهایی خارج از وزارت کشور هستند که کار نظارت بر انجمنها را بر عهده داشتند. همه اینها باعث میشود که نگاهها محتاطانه شود و انجمنها ترجیح دهند که فعلا کاری انجام ندهند.
مگر میشود؟ آیا این موضوع از لحاظ قانونی مشکلی ندارد؟
بهلحاظ قانونی هیچ مشکلی ندارد زیرا در قانون اساسی تصریح شده است که چه کسانی میتوانند کار نظارتی انجام دهند.
در حوزه زنان، بحث وزارت زنان در شعارها مطرح بود. اما عملا این اتفاق نیفتاد. شما فکر میکنید که این نتیجه، خواست آقای روحانی بوده یا وقتی ایشان در روند امور قرار گرفتند متوجه شدند که نمیتوان این کار را انجام داد؟
چه در دوره اصلاحات و چه در دوره احمدینژاد سروکار آقای روحانی با زنان نبوده است یعنی چه در شورایعالی امنیت ملی و چه در مرکز تحقیقات استراتژیک خانمی در آنجا نمیبینیم که بهراحتی فعال و اکتیو باشد تا باعث شود که آقای روحانی او را بهعنوان یک مدیر لایق بشناسد. طبیعی است که وقتی کسی رییسجمهور میشود و میخواهد نیروهای خود را چینش کند به کسانی روی میآورد که میداند ظرفیت آنها به چه میزان است. چون این شناسایی وجود نداشت بنابراین این انتخاب به حوزه معاونت وزرا واگذار شد. بخشنامهای هم در این خصوص ارایه دادند که البته نتیجه نداد. ما در انتخاب معاونت امور زنان مدتهای مدید در انتظار بحث و بررسی بودیم و دهها نیرو از بین چهرههای شاخصی که قابلیت اجرایی داشتند و در این 30سال توانایی خود را نشان دادهاند، معرفی کردیم. آنقدر این رفتوآمدها ادامه داشت که در نهایت گزینه خوبی را انتخاب کردند. اما در هر صورت شاهد این هم بودیم که از خانمها در وزارتخانهای استفاده نشد در حالی که ایشان شرایطشان با آقای خاتمی فرق میکرد. امروز میبینیم که بیشترین انتقاد را زنها دارند و جوانان.
در حوزه جوانان و مطالبات آنها چطور؟
در این حوزه هم همینطور. با اینکه دو حوزه جوانان و ورزش در هم ادغام شدهاند اما همه در برخورد با این وزارتخانه تنها حوزه ورزش را میبینند. شاهد بودیم، هر سه وزیری که معرفی شدند و حتی آقای صالحی که جوانان را درک میکردند و رابطه خوبی با آنها داشتند، اما برنامه مشخصی برای جوانان ارایه نکردند. همه ورزش را میدیدند که شاید به این دلیل باشد که این حوزه، حوزه بسیار پرمسالهای است.
این وزارتخانه دستاورد آقای روحانی نیست یعنی محصول دولت قبلی است و احتمالا در انتخابی اینچنینی، گریزی نبوده. انتقاد شما به کدام بخش است؟
من این را میدانم اما منظورم این است که نیمی از نگاه کسی که در این وزارتخانه وزیر میشود باید به حوزه جوانان باشد یعنی تمرکزش فقط روی ورزش نباشد. الان میبینیم که جوانان را تنها در ورزش دیدهاند در حالی که شغل، مسکن، تحصیلات و ازدواج مسایلی است که جوانان با آن روبهرو هستند اما متاسفانه مرجعی برای رسیدگی به آنها وجود ندارد.
آقای یونسی مشاور رییسجمهور در امور اقلیتهای قومی و مذهبی اخیرا در گفتوگویی به این نکته اشاره کردند که آقای روحانی نتوانستند در کابینه از وزیر اقلیتها استفاده کنند. شما فکر میکنید چرا این اتفاق افتاده است؟
من فکر میکنم که آقای روحانی میتواند در حد فرماندار، بخشدار و مدیران کل استانی هم رعایت بحث قومیتها و هم رعایت بحث مذهب را داشته باشد یعنی این حساسیتها را بزداید که این میتواند این بحث را که میزان تعلق خاطر اقوام به حاکمیت پایین است، تا حدودی جبران کند.
در حوزه احزاب عملکرد آقای روحانی را چگونه میبینید؟
در این مورد هم به نظر من، احزاب خودشان باید فعال شوند تا اینکه کسی آنها را وادار به فعالیت کند. به نظر من آنها هم دارند خودشان را بازخوانی و بازسازی میکنند و همایشهایشان را ترتیب دادهاند. انتظارشان هم از دولت این است که برای فعالیتهایشان موانع رفع شود. در مجموع فکر میکنم که بعد از هشت سال، خنده به لب احزاب برگشته است و آن شرایط قبلی در حال حاضر برایشان وجود ندارد. فکر میکنم با وجود اینکه آقای روحانی میگوید که فردی حزبی نیست، اما احزاب در این مملکت وضع خوبی دارند. از طرفی در قانون اساسی به صراحت بیان شده است که دولت باید از احزاب حمایت کند و از سوی دیگر دولت هم اعتقاد دارد که باید کار را از طریق قانون پیش ببرد بنابراین و در مجموع به نظر میرسد که احزاب در این دوره وضع خوبی دارند.
در حوزه مطبوعات و دانشگاه عملکرد ایشان را چطور ارزیابی میکنید؟
رویکرد برخی دولتمردان نسبت به دانشگاه به گونهای است که ترجیح میدهند فضای فعالیت و نقد در دانشگاه سیاسی و چندان فراخ نباشد و رونق فضای فرهنگی، اجتماعی و گفتمانی در دانشگاهها را اولویت میدانند تا نقد سیاسی پررنگ نباشد. این وضعیت؛ به معنایی، ادامه همان روندی است که در دوران احمدینژاد شکل گرفت یعنی پررنگشدن تشکلها و صنفهایی که به دنبال منافع تخصصی خودشان هستند را به مصلحت میدانند. واقعیت این است که اگر دانشگاه و دانشجو سیاسی نباشند در این صورت نمیتوانند نقاد خوبی باشند و در شکلگیری فرهنگ عمومی جامعه در جهت انتقادپذیری حرکتی جدی انجام دهند و در این شرایط نمیتوان از دانشگاهیان انتظار داشت که به فکر اصلاح امور جامعه باشند. دانشجو تنها زمانی میتواند این کار را انجام دهد که رویکردی سیاسی داشته باشد. البته رویکرد «سیاسی»داشتن با رویکرد «حزبی» داشتن متفاوت است. شاید دولت کنونی هم بیشتر بر روی همین موضوع تاکید دارد. به هر ترتیب این یک روش و رویکرد است که میتواند در مقاطعی جواب دهد و باعث شود که جوانهای ما از این معبر عبور و خودشان را سیاسی کنند. در این میان باید زمینه برای احیای انجمنهای اسلامی که قدمت دیرینه دارند هم فراهم شود. متاسفانه در همین 16آذر شاهد بودیم، زمانی که انجمنی که سابقهای از زمان مرحوم بازرگان داشته است و آنها بنیانگذار آن بودند و تا به امروز توانسته است روی پای خودش بایستد، جلسهای برگزار میکند، صداوسیما هیچ پوششی نمیدهد و حتی خبر آن را هم منتشر نمیکند اما خبر جلسه کسانی که به اسم تشکلی دیگر آمدند و در دانشکده فنی در سالن شهیدچمران، آن مراسم را برگزار کردند پوشش میدهد. این مطلوب نیست و درواقع باعث ایجاد دلسردی میشود. فکر میکنم اگر ریاست دانشگاه منطقی عمل میکرد و همان کاری که در دانشگاه شهیدبهشتی انجام شد که دو طیف در کنار هم قرار گرفتند را صورت میداد، بهتر بود. در حوزه مطبوعات هم من فکر میکنم که چون مقداری فضای مجازی دارد جایگزین روزنامه میشود مردم کمتر به آن روی میآورند بنابراین پرداختن به روزنامهها و تکثر و افزایش آنها خیلی جواب نمیدهد اما رفع محدودیت از بعضی از آنها و شکلگیری هیات منصفهای که بتواند برای آنها قضاوت عادلانه داشته باشد انتظاری است که از دولت روحانی میرود.
الان دغدغه مطبوعات به آن شکل وجود ندارد و بیشتر نگاهها به سمت فضای مجازی است که متاسفانه یکی میگوید قانونی است و دیگری میگوید قانونی نیست. از سوی دیگر میبینیم که مردم ما در فیسبوک و شبکههای اجتماعی دیگر حضور دارند. این شرایط خوب نیست. به نظر من بحث را تنها به مطبوعات محدود نکنیم. در موضوع ارتباطات، صداوسیما هم یک وجه قضیه است قضاوتهایش یکجانبه است، اطلاعرسانیاش یکجانبه است، پوشش خبریاش هم همینطور و متاسفانه در این شرایط انتظار دارند که مردم به رسانههای دیگر گرایش نیابند.
البته در مقوله مطبوعات و جایگزینی آن با فضای مجازی با شما اختلاف نظر دارم. هرچند روزنامهنگاری الکترونیک وجود دارد اما چون در برخی مناطق کشور ما دسترسی به اینترنت وجود ندارد باز هم این روزنامهها هستند که همچنان مخاطب دارند. البته این بحث در این گفتوگو نمیگنجد...
ماندگاری در نوشتار است. یعنی این نوشتار است که میتواند ماندگار شود، آرشیو شود و باقی بماند. منظور من شرایط جامعه است که بهگونهای رقم خورده که اکنون اکثر جوانهای ما از طریق فضای مجازی گفتوگو میکنند و کسی روزنامه نمیخواند.
در نکتههایی که اشاره کردید به نظر میرسد در هر زمینهای مانعی وجود دارد که کار خودش را انجام میدهد. فکر نمیکنید که دلیل تمامی این اتفاقها این باشد که قدرت اجرایی پراکنده شده. شما این موضوع را قبول دارید که با توجه به این پراکندگی دولت چندان هم در تصمیمگیریها مقصر نباشد؟
من این را از این زاویه قبول دارم که دولت قصد دارد تا آهستهآهسته جایگاه خودش را تقویت کند تا به تدریج به جایگاههای دیگر برسد. اما قانون به او اجازه میدهد که به راحتی از همه موانع عبور کند. برای نمونه در همین حوزههای فرهنگی اختلاف نظر وجود دارد در حالی که یک تصمیم درست میتواند رشدی را در آن ایجاد کند. مثال دیگر شورایعالی انقلاب فرهنگی است که حتما باید بازسازی شود و خانمهایی که در آنجا حضور دارند تعدادشان افزایش پیدا کند یا ترکیبشان عوض شود. اینها همگی موارد فرهنگی است که باید رویش کار شود. این بیتصمیمیها منتج به این شده است تا احساس شود نوعی بههمریختگی در شیوه کاری دولت وجود دارد در حالی که ممکن است اینگونه نباشد زیرا همه این افراد سابقه مدیریتی طولانی داشتهاند. منتها اکنون شرایط خاص است و باید صبر کرد تا به شرایط بهتری برسیم.
فکر میکنید چرا افراطیون همچنان به دولت آقای روحانی فشار میآورند؟ به هر حال دولت آقای روحانی خیلی با دولت آقای خاتمی متفاوت است.
آنها میگویند آقای روحانی نماینده گفتار و افکار ماست در حالی که گفتمان آقای روحانی گفتمان اصلاحطلبی بود و در برنامههایی که ارایه دادند این موضوع به خوبی دیده میشود. افراطیون قصد دارند تا نتیجه انتخابات را مصادره به مطلوب کنند تا از این محمل جایگاه خود را به اثبات برسانند ضمن اینکه از طرفی دیگر دارند از واژه اعتدال سوءاستفاده میکنند تا خواستههای خود را به سرانجام برسانند.
درباره منشور حقوق شهروندی که رییسجمهور اخیرا به آن اشاره کرد؛ که تهیه شده است- هرچند به نظر میرسد مجموعه این منشور چکیدهای از قوانین موجود باشد اما به طور کلی- فکر میکنید در صورت تدوین نهایی، ضمانت اجرایی برای آن وجود دارد یا خیر؟
منشور حقوق شهروندی در دوران خاتمی تدوین و به مجلس ارایه شد ولی شورای نگهبان آن را رد کرد. بلافاصله توسط قوه قضاییه منشور دیگری تدوین شد که در مجلس هفتم تصویب و توسط شورای نگهبان هم تایید شد. اصلاحطلبان هم گفتند که عیبی ندارد، همین که حقوق شهروندی تدوین شود کار مثبتی است. اما در این دوره، اولا در این منشور هیچ تعریفی از حقوق شهروندی ارایه نشده است که این نقص بزرگ آن است. بعد هم به قول شما قوانین مدنی و اسلامی و جزا و مجازات اسلامی و... را در کنار هم و به اسم حقوق شهروندی چینش کردهاند. حقوق شهروندی در حوزه شهرنشینی و در حوزه تعاملات اجتماعی متفاوت از آن چیزی است که در قانون اساسی آمده است که حقوق مسلم فردی است که بخشی از حقوق شهروندی را شامل میشود، مثل آزادی. مثلا درباره حقوق زنان گفته است نحوه پوشش با حفظ موازین شرعی. نحوه پوشش براساس منشور حقوق زنان که مصوب سال 1383 شورایعالی انقلاب فرهنگی است بررسی شده که عین آن جمله نیز در همین منشور بیان شده است که نشان میدهد این حقوق شهروندی خوب پرداخت نشده و قابل نقد است. ضمانت اجرایی آن هم وقتی است که قانون شود. حقوق شهروندی باید خوب طراحی و تدوین شود و وقتی قانون شد باید اجرا شود.
بهعنوان سوال آخر، راهکاری که برای تحقق وعدهها، به کابینه آقای روحانی و دولتش پیشنهاد میکنید تا بتواند به آن چیزی که باید به آن برسد دست یابد، چیست؟
من هنوز رییسجمهور نشدهام که بخواهم راهکار ارایه دهم! اما بهعنوان کسی که از ابتدای انقلاب همیشه حوزههای کار ریاست جمهورهای مختلف را نقد میکردم و معترض بودم یا اعتراض میشنیدم، فکر میکنم، کاری که دکتر روحانی باید انجام دهند این است که سریعتر به حوزه مسایل داخلی بپردازند، با استفاده از نیروهای خبره و کارشناس در حوزه مسایل اجتماعی -که خیلی زیاد هم هستند- حرکت کنند تا در چارچوب اولیهای که بهعنوان برنامه دولتشان بیان شده است چشماندازی برای خود تعیین کنند. یعنی در یک کلام، آقای روحانی آنچه را که بهعنوان شعار انتخاباتی به مردم بیان کرد اجرایی و عملی کند.
دیدگاههای حسن روحانی درباره سیاست داخلی؛ تاکید بر فراجناحیبودن و شایستهسالارمحوری کابینه، عدمتعهد دولت به احزاب و جناحهای مختلف و وامدارنبودن به آنها، تثبیت جامعه به سمت رسانههای داخلی و خوشآمدگویی به تکثر و تنوع دیدگاهها، دوریگزیدن از هرگونه خودسری؛ افراط و تفریط، برابری همه مردم در اجرای قانون و دادن فرصتها، حرکت دولت آینده در چارچوب رای اکثریت، پاسداری حقوق همه افراد ملت، اعتدال و قانونمحوری در امور و جلوگیری از توهینها و تخریبهاست. حسن روحانی پیش از انتخابات ریاستجمهوری وعده داده بود که مایل است دولت تدبیر و امید یادآورنده دولت سازندگی و اصلاحات باشد. اما در صدروز اول دولت روحانی چه میزان از این وعدهها عملی شد یا حداقل گامهایی برای تحقق آنها در ماههای آتی برداشته شد. برخی از کارشناسان معتقدند که نگاه دولت به مسایل سیاست خارجی و اقتصاد بوده است و مسایل سیاسی و فرهنگی در اولویت دوم قرار دارد. برخی دیگر اما میگویند که دولت درباره مسایل سیاسی و فرهنگی نگاهش تبلیغاتی نیست و تصمیم دارد با آرامش و بدون هیاهو مباحث را دنبال کند. «شرق»درباره این موضوع و نیز نیمنگاهی به عملکرد صدروزه
دولت روحانی با اشرف بروجردی معاون اجتماعی وزیر کشور دولت اصلاحات گفتوگو کرده است. شما هم بخوانید.
خیلیها انتقاد میکنند که دولت آقای روحانی در صدروز گذشته بیشتر بر روی سیاست خارجی و بحث هستهای متمرکز بوده و کمتر به سیاست داخلی پرداخته است. نظر شما درباره این انتقادها چیست؟
من تقریبا بعد از دو سه هفتهای که از دولت یازدهم گذشته بود این موضوع را در مصاحبهای مطرح کردم و حتی با برادر ایشان این موضوع را در میان گذاشتم که ایشان آن را رد کردند اما درواقع آقای روحانی در نشستهای بعدیشان این را تایید کردند که رویکردشان اول سیاست خارجی و اقتصاد و بعد پرداختن به سیاست داخلی است. توجیهشان هم این است که اگر ما بتوانیم تعامل بینالمللی، آرامش و رفع تحریمها را داشته باشیم آن زمان میتوانیم کار اقتصادی را با پشتوانه خوبی پیش ببریم و در این صورت خواهیم توانست به بحث سیاست داخلی هم بپردازیم. با این شرایط، استدلالشان درست است و نشان میدهد که رویکردی گامبهگام برای رسیدن به شرایط زندگی بهتر برای مردم دارند. این رویکرد بدی نیست اما زمان ما محدود است. اگر این دید که میتوانیم در آینده شرایط بهتری را فراهم کنیم باعث شود که به مسایل داخلی توجه نکنیم، زمان را به سرعت از دست خواهیم داد.
اشکال از سیاستها و نگاه شخص رییسجمهور است یا از وزیران و برنامههای آنان؟
نقد اول این است که به هرحال ایشان باید به افرادی که در اطرافشان هستند و میتوانند سیاست داخلی را مدیریت کنند اعتماد کند. به نظر میرسد سیاستی که در عرصه بینالمللی و اقتصاد پیگیری شده است، سایر حوزهها را پوشانده و عرصههای فرهنگی و اجتماعی ما هم بهنحوی مغفول ماندهاند. ما در موضوع انتخاب سه وزیر و انتخاب مرکز مشارکت زنان مشکل داشتیم یعنی خیلی دیر مسوولش انتخاب شد و به قول خودشان دو ماه از صدروز اول را به این شکل از دست دادیم. در حوزه دانشگاه هم انتخاب وزیر با تاخیر صورت گرفت. همچنین شاهد این اتفاق در وزارتخانههای ورزش و جوانان و آموزشوپرورش هم بودیم. با این شرایط هم باز به نظر میرسد که این مدیران منهای وزارتخانه علوم که به خوبی دارد کار را پیش میبرد، در وزارتخانههای دیگر دستبهعصا حرکت میکنند. وقتی مردم به روحانی رای دادند کمترین انتظارشان تغییر در مدیریت میانی و کلانی بود. اینگونه نمیشود که مدیریت کلان تغییر کند ولی مدیریت میانی همان مدیران سابق باقی بمانند، کمااینکه اینچنین شده و مدیران دولت احمدینژاد هنوز باقی ماندهاند.
فکر میکنید دلیل باقیماندن این مدیران چیست؟ بحث اخلاقی است یا نگرانی از واکنشهای احتمالی؟
این بهاصطلاح «سهم نامتجانس» ناشی از وضعیت «اعتدال» است چون وقتی کلمه میانهروی بیان میشود همه فکر میکنند که باید از هر دو طیف افرادی را داشته باشید، در حالی که این اعتدال نیست که اگر کسی در بهرهگیری از فرصتها، قوانین را رعایت نکرد و برای مملکت هزینهساز شد، او را همچنان سر جایش نگه داریم. آنچه میتواند در بحث اعتدال رویکرد اصلی باشد این است که ما تلاش کنیم از شرایط، بهترین بهرهبرداری بهنفع جامعه و نظام اسلامی را داشته باشیم. کسی میتواند بهنفع جامعه عمل کند که دلسوز نظام و علاقهمند به بقای آن باشد. کسی که برای نظام کارآمد است و میتواند آن را به رشد و تعالی برساند. تنها این مدیران هستند که در تعریف اعتدال میگنجند نه کسانی که از رانت استفاده میکنند. ما این موضوع را بهشدت در مساله دانشگاه میبینیم. من خود شاهد هستم، اکثر افرادی که بازنشسته شدهاند چهرههای دلسوز، شاخص و فرهیخته بودهاند که به زور بازنشستهشان کردهاند. برخی از کسانی هم که جایگزین شدهاند، مراحل تخصصی و مدیریتی را با رانت گذراندهاند. یعنی کسی که مدیر شده در ابتدا دیپلم داشته که بلافاصله از طریق دانشگاه پیامنور لیسانسی گرفته است و ظرف یکسال هم مدرک فوق لیسانس را. اگر کسی حتی نابغه هم باشد نمیتواند ظرف این مدت کوتاه این کار را انجام دهد. اخذ فوق لیسانس مراحلی دارد که معمولا برخی از این مدیران این مراحل را طی نکردهاند و شدهاند دانشجوی مدیریت و مدیر ارشد فلان قسمت و همچنان هم سر جایشان باقی ماندهاند. چرا این رویکرد باید ادامه داشته باشد؟ این موضوع باعث ایجاد ناامیدی در بدنه جایی که این مدیران هستند، میشود و این نتیجه را در پی دارد که آن تغییراتی که باید انجام میشد روی نداده است. بنابراین نخستین نقد به آقای روحانی و تیمشان در حوزه مدیریت، آهسته و دست به عصا حرکتکردن و عدمتغییر در مدیریتهای میانی جامعه است که میتواند آسیبهای جدی به انتظارات مردم وارد کند.
فکر نمیکنید که صدروز برای تغییر در تمام مواردی که گفتید زمان کمی باشد؟ بههرحال آقای روحانی درگیر آن سه وزارتخانه بودند که درواقع بهنوعی با عدمهمراهی بخشی از مجلس روبهرو شد. همچنین بحث هستهای که زمانبر است و انرژی بالایی میطلبد و شاید ایشان اینگونه فکر کردند که اگر بخشی از مسایل در حوزه سیاست خارجی حل شود، میتواند سایهای از آرامش روی مسایل داخلی بیندازد.
فکر میکنم اگر واقعا این اعتماد فراگیر شود و اعتماد آقای روحانی به وزیران و آنها هم به معاونان ادامه یابد، در این صورت انتخاب مدیران میانی کار سختی نباشد. مشکل اصلی ما در دوران احمدینژاد این بود که همهچیز به رم ختم میشد یعنی در همه امور ایشان باید نظر میداد حتی در بخشهای پایین. این آسیب میرساند. باید قدرت در بدنه دولت توزیع شود تا بتوان به راحتی پاسخگو بود. اگر آقای وزیر معاونی را که انتخاب میکند مورد اعتماد، کارآمد و توانا نباشد در این صورت او هم نمیتواند پاسخگوی مجموعه خودش در قبال عملکردش باشد. بنابراین باید این اعتماد ایجاد شده و مدیران شایسته انتخاب شوند. اگر قرار باشد مدیران سابق همچنان حضور داشته باشند آنموقع این شایستگی زیر سوال میرود و مدیران ارشد نمیتوانند پاسخگو باشند.
در وعدههایی که آقای روحانی در زمان انتخابات مطرح کردند بحث نهادهای صنفی، انجیاوها در حوزههای زنان و کارگران مطرح شد و همچنین درباره انجمنهای صنفی مشخص مثل روزنامهنگاران و کارگران وعدههایی داده شد. فکر میکنید تا الان چنددرصد از این وعدهها محقق و احیانا چه موانعی بر سر عملیشدن آنها وجود دارد؟
البته من نه در شکلگیری و نه در عدمشکلگیری تشکلهای صنفی، دولت را دخیل نمیبینم بلکه این مجموعهای است که باید حرکت کند و آنها را راهاندازی کند. اما آن چیزی که به دولت برمیگردد احساس امنیت است یعنی اگر من نوعی، بهعنوان انجمن صنفی میخواهم کارم را راهاندازی کنم این اطمینان را داشته باشم که به من اتهامهای مختلف نمیزنند. اگر این اطمینان وجود داشته باشد من برای تشکیل آن انجمن صنفی حرکت خواهم کرد و این در همه سطوح صادق خواهد بود. چه در انجمنهای مربوط به زنان و کارگران و چه در تشکلهای تخصصی مانند انجمنهای استادان دانشگاه. این وظیفه دولت است که این احساس امنیت را ایجاد کند. البته در این مسیر گامهایی برداشته شده اما کامل نیست.
درست است که دولت به شکل مستقیم دخیل نیست اما عموما تشکلها نیاز به مجوز دارند و این مجوز هم توسط نهادهای وابسته به دولت صادر میشود.
بله اما این درخواست مجوزها باید بیاید تا تایید شوند.
سوال من این است که به طور مشخص دولت آقای روحانی چه راهکاری میتواند اتخاذ کند تا تشکلهایی که به هر دلیل لغو مجوز شدهاند دوباره فعال شوند؟ دولت بهجز بحث احساس امنیت، میتواند چه کمک دیگری در جهت بهبود فضا کند؟
صدور مجوز برای تشکیل یک تشکل گامی اصلی است اما قبل از این کار هم نکتهای است که عرض کردم و آن احساس امنیت است، یعنی آقای روحانی باید برای آحادی که میخواهند در این حوزه کار کنند، امنیت را تامین کند. برای تشکلهای زنان و کارگری و... میتواند شناسنامه کاری اختصاص دهد. در قوانین و مقررات ما، این شناسنامه باید از طریق وزارت کشور صادر شود در حالی که هنوز مدیر مربوط به بخش صدور مجوز تشکلهای صنفی از مدیران سابق است یعنی قاعدتا این با تانی راهرفتنها و بااحتیاط عملکردنها همگی حاصل همان رفتاری است که مدیر سابق دارد انجام میدهد. نمونهای را مثال میزنم. چندی پیش از وزارت کشور با انجمنی تماس میگیرند که میخواهیم از کار شما و نحوه فعالیتتان بازدیدی انجام دهیم. در حالی که در زمان دولت احمدینژاد، آن انجمن بارها درخواست کرده بود که میخواهد مجمع عمومی برگزار کند و شما نماینده خود را بفرستید که طبق قانون باید مجمع عمومی در حضور نماینده وزارت کشور باشد، اما آنها نیامدند. زمانی که این انجمن پیگیری میکند که چه اتفاقی افتاده است، با پیگیری ماجرا، کاشف به عمل میآید که کار نظارت بر انجمنهای غیردولتی در زمان احمدینژاد به موسسهای خصوصی واگذار شده است یعنی نیروهایی خارج از وزارت کشور هستند که کار نظارت بر انجمنها را بر عهده داشتند. همه اینها باعث میشود که نگاهها محتاطانه شود و انجمنها ترجیح دهند که فعلا کاری انجام ندهند.
مگر میشود؟ آیا این موضوع از لحاظ قانونی مشکلی ندارد؟
بهلحاظ قانونی هیچ مشکلی ندارد زیرا در قانون اساسی تصریح شده است که چه کسانی میتوانند کار نظارتی انجام دهند.
در حوزه زنان، بحث وزارت زنان در شعارها مطرح بود. اما عملا این اتفاق نیفتاد. شما فکر میکنید که این نتیجه، خواست آقای روحانی بوده یا وقتی ایشان در روند امور قرار گرفتند متوجه شدند که نمیتوان این کار را انجام داد؟
چه در دوره اصلاحات و چه در دوره احمدینژاد سروکار آقای روحانی با زنان نبوده است یعنی چه در شورایعالی امنیت ملی و چه در مرکز تحقیقات استراتژیک خانمی در آنجا نمیبینیم که بهراحتی فعال و اکتیو باشد تا باعث شود که آقای روحانی او را بهعنوان یک مدیر لایق بشناسد. طبیعی است که وقتی کسی رییسجمهور میشود و میخواهد نیروهای خود را چینش کند به کسانی روی میآورد که میداند ظرفیت آنها به چه میزان است. چون این شناسایی وجود نداشت بنابراین این انتخاب به حوزه معاونت وزرا واگذار شد. بخشنامهای هم در این خصوص ارایه دادند که البته نتیجه نداد. ما در انتخاب معاونت امور زنان مدتهای مدید در انتظار بحث و بررسی بودیم و دهها نیرو از بین چهرههای شاخصی که قابلیت اجرایی داشتند و در این 30سال توانایی خود را نشان دادهاند، معرفی کردیم. آنقدر این رفتوآمدها ادامه داشت که در نهایت گزینه خوبی را انتخاب کردند. اما در هر صورت شاهد این هم بودیم که از خانمها در وزارتخانهای استفاده نشد در حالی که ایشان شرایطشان با آقای خاتمی فرق میکرد. امروز میبینیم که بیشترین انتقاد را زنها دارند و جوانان.
در حوزه جوانان و مطالبات آنها چطور؟
در این حوزه هم همینطور. با اینکه دو حوزه جوانان و ورزش در هم ادغام شدهاند اما همه در برخورد با این وزارتخانه تنها حوزه ورزش را میبینند. شاهد بودیم، هر سه وزیری که معرفی شدند و حتی آقای صالحی که جوانان را درک میکردند و رابطه خوبی با آنها داشتند، اما برنامه مشخصی برای جوانان ارایه نکردند. همه ورزش را میدیدند که شاید به این دلیل باشد که این حوزه، حوزه بسیار پرمسالهای است.
این وزارتخانه دستاورد آقای روحانی نیست یعنی محصول دولت قبلی است و احتمالا در انتخابی اینچنینی، گریزی نبوده. انتقاد شما به کدام بخش است؟
من این را میدانم اما منظورم این است که نیمی از نگاه کسی که در این وزارتخانه وزیر میشود باید به حوزه جوانان باشد یعنی تمرکزش فقط روی ورزش نباشد. الان میبینیم که جوانان را تنها در ورزش دیدهاند در حالی که شغل، مسکن، تحصیلات و ازدواج مسایلی است که جوانان با آن روبهرو هستند اما متاسفانه مرجعی برای رسیدگی به آنها وجود ندارد.
آقای یونسی مشاور رییسجمهور در امور اقلیتهای قومی و مذهبی اخیرا در گفتوگویی به این نکته اشاره کردند که آقای روحانی نتوانستند در کابینه از وزیر اقلیتها استفاده کنند. شما فکر میکنید چرا این اتفاق افتاده است؟
من فکر میکنم که آقای روحانی میتواند در حد فرماندار، بخشدار و مدیران کل استانی هم رعایت بحث قومیتها و هم رعایت بحث مذهب را داشته باشد یعنی این حساسیتها را بزداید که این میتواند این بحث را که میزان تعلق خاطر اقوام به حاکمیت پایین است، تا حدودی جبران کند.
در حوزه احزاب عملکرد آقای روحانی را چگونه میبینید؟
در این مورد هم به نظر من، احزاب خودشان باید فعال شوند تا اینکه کسی آنها را وادار به فعالیت کند. به نظر من آنها هم دارند خودشان را بازخوانی و بازسازی میکنند و همایشهایشان را ترتیب دادهاند. انتظارشان هم از دولت این است که برای فعالیتهایشان موانع رفع شود. در مجموع فکر میکنم که بعد از هشت سال، خنده به لب احزاب برگشته است و آن شرایط قبلی در حال حاضر برایشان وجود ندارد. فکر میکنم با وجود اینکه آقای روحانی میگوید که فردی حزبی نیست، اما احزاب در این مملکت وضع خوبی دارند. از طرفی در قانون اساسی به صراحت بیان شده است که دولت باید از احزاب حمایت کند و از سوی دیگر دولت هم اعتقاد دارد که باید کار را از طریق قانون پیش ببرد بنابراین و در مجموع به نظر میرسد که احزاب در این دوره وضع خوبی دارند.
در حوزه مطبوعات و دانشگاه عملکرد ایشان را چطور ارزیابی میکنید؟
رویکرد برخی دولتمردان نسبت به دانشگاه به گونهای است که ترجیح میدهند فضای فعالیت و نقد در دانشگاه سیاسی و چندان فراخ نباشد و رونق فضای فرهنگی، اجتماعی و گفتمانی در دانشگاهها را اولویت میدانند تا نقد سیاسی پررنگ نباشد. این وضعیت؛ به معنایی، ادامه همان روندی است که در دوران احمدینژاد شکل گرفت یعنی پررنگشدن تشکلها و صنفهایی که به دنبال منافع تخصصی خودشان هستند را به مصلحت میدانند. واقعیت این است که اگر دانشگاه و دانشجو سیاسی نباشند در این صورت نمیتوانند نقاد خوبی باشند و در شکلگیری فرهنگ عمومی جامعه در جهت انتقادپذیری حرکتی جدی انجام دهند و در این شرایط نمیتوان از دانشگاهیان انتظار داشت که به فکر اصلاح امور جامعه باشند. دانشجو تنها زمانی میتواند این کار را انجام دهد که رویکردی سیاسی داشته باشد. البته رویکرد «سیاسی»داشتن با رویکرد «حزبی» داشتن متفاوت است. شاید دولت کنونی هم بیشتر بر روی همین موضوع تاکید دارد. به هر ترتیب این یک روش و رویکرد است که میتواند در مقاطعی جواب دهد و باعث شود که جوانهای ما از این معبر عبور و خودشان را سیاسی کنند. در این میان باید زمینه برای احیای انجمنهای اسلامی که قدمت دیرینه دارند هم فراهم شود. متاسفانه در همین 16آذر شاهد بودیم، زمانی که انجمنی که سابقهای از زمان مرحوم بازرگان داشته است و آنها بنیانگذار آن بودند و تا به امروز توانسته است روی پای خودش بایستد، جلسهای برگزار میکند، صداوسیما هیچ پوششی نمیدهد و حتی خبر آن را هم منتشر نمیکند اما خبر جلسه کسانی که به اسم تشکلی دیگر آمدند و در دانشکده فنی در سالن شهیدچمران، آن مراسم را برگزار کردند پوشش میدهد. این مطلوب نیست و درواقع باعث ایجاد دلسردی میشود. فکر میکنم اگر ریاست دانشگاه منطقی عمل میکرد و همان کاری که در دانشگاه شهیدبهشتی انجام شد که دو طیف در کنار هم قرار گرفتند را صورت میداد، بهتر بود. در حوزه مطبوعات هم من فکر میکنم که چون مقداری فضای مجازی دارد جایگزین روزنامه میشود مردم کمتر به آن روی میآورند بنابراین پرداختن به روزنامهها و تکثر و افزایش آنها خیلی جواب نمیدهد اما رفع محدودیت از بعضی از آنها و شکلگیری هیات منصفهای که بتواند برای آنها قضاوت عادلانه داشته باشد انتظاری است که از دولت روحانی میرود.
الان دغدغه مطبوعات به آن شکل وجود ندارد و بیشتر نگاهها به سمت فضای مجازی است که متاسفانه یکی میگوید قانونی است و دیگری میگوید قانونی نیست. از سوی دیگر میبینیم که مردم ما در فیسبوک و شبکههای اجتماعی دیگر حضور دارند. این شرایط خوب نیست. به نظر من بحث را تنها به مطبوعات محدود نکنیم. در موضوع ارتباطات، صداوسیما هم یک وجه قضیه است قضاوتهایش یکجانبه است، اطلاعرسانیاش یکجانبه است، پوشش خبریاش هم همینطور و متاسفانه در این شرایط انتظار دارند که مردم به رسانههای دیگر گرایش نیابند.
البته در مقوله مطبوعات و جایگزینی آن با فضای مجازی با شما اختلاف نظر دارم. هرچند روزنامهنگاری الکترونیک وجود دارد اما چون در برخی مناطق کشور ما دسترسی به اینترنت وجود ندارد باز هم این روزنامهها هستند که همچنان مخاطب دارند. البته این بحث در این گفتوگو نمیگنجد...
ماندگاری در نوشتار است. یعنی این نوشتار است که میتواند ماندگار شود، آرشیو شود و باقی بماند. منظور من شرایط جامعه است که بهگونهای رقم خورده که اکنون اکثر جوانهای ما از طریق فضای مجازی گفتوگو میکنند و کسی روزنامه نمیخواند.
در نکتههایی که اشاره کردید به نظر میرسد در هر زمینهای مانعی وجود دارد که کار خودش را انجام میدهد. فکر نمیکنید که دلیل تمامی این اتفاقها این باشد که قدرت اجرایی پراکنده شده. شما این موضوع را قبول دارید که با توجه به این پراکندگی دولت چندان هم در تصمیمگیریها مقصر نباشد؟
من این را از این زاویه قبول دارم که دولت قصد دارد تا آهستهآهسته جایگاه خودش را تقویت کند تا به تدریج به جایگاههای دیگر برسد. اما قانون به او اجازه میدهد که به راحتی از همه موانع عبور کند. برای نمونه در همین حوزههای فرهنگی اختلاف نظر وجود دارد در حالی که یک تصمیم درست میتواند رشدی را در آن ایجاد کند. مثال دیگر شورایعالی انقلاب فرهنگی است که حتما باید بازسازی شود و خانمهایی که در آنجا حضور دارند تعدادشان افزایش پیدا کند یا ترکیبشان عوض شود. اینها همگی موارد فرهنگی است که باید رویش کار شود. این بیتصمیمیها منتج به این شده است تا احساس شود نوعی بههمریختگی در شیوه کاری دولت وجود دارد در حالی که ممکن است اینگونه نباشد زیرا همه این افراد سابقه مدیریتی طولانی داشتهاند. منتها اکنون شرایط خاص است و باید صبر کرد تا به شرایط بهتری برسیم.
فکر میکنید چرا افراطیون همچنان به دولت آقای روحانی فشار میآورند؟ به هر حال دولت آقای روحانی خیلی با دولت آقای خاتمی متفاوت است.
آنها میگویند آقای روحانی نماینده گفتار و افکار ماست در حالی که گفتمان آقای روحانی گفتمان اصلاحطلبی بود و در برنامههایی که ارایه دادند این موضوع به خوبی دیده میشود. افراطیون قصد دارند تا نتیجه انتخابات را مصادره به مطلوب کنند تا از این محمل جایگاه خود را به اثبات برسانند ضمن اینکه از طرفی دیگر دارند از واژه اعتدال سوءاستفاده میکنند تا خواستههای خود را به سرانجام برسانند.
درباره منشور حقوق شهروندی که رییسجمهور اخیرا به آن اشاره کرد؛ که تهیه شده است- هرچند به نظر میرسد مجموعه این منشور چکیدهای از قوانین موجود باشد اما به طور کلی- فکر میکنید در صورت تدوین نهایی، ضمانت اجرایی برای آن وجود دارد یا خیر؟
منشور حقوق شهروندی در دوران خاتمی تدوین و به مجلس ارایه شد ولی شورای نگهبان آن را رد کرد. بلافاصله توسط قوه قضاییه منشور دیگری تدوین شد که در مجلس هفتم تصویب و توسط شورای نگهبان هم تایید شد. اصلاحطلبان هم گفتند که عیبی ندارد، همین که حقوق شهروندی تدوین شود کار مثبتی است. اما در این دوره، اولا در این منشور هیچ تعریفی از حقوق شهروندی ارایه نشده است که این نقص بزرگ آن است. بعد هم به قول شما قوانین مدنی و اسلامی و جزا و مجازات اسلامی و... را در کنار هم و به اسم حقوق شهروندی چینش کردهاند. حقوق شهروندی در حوزه شهرنشینی و در حوزه تعاملات اجتماعی متفاوت از آن چیزی است که در قانون اساسی آمده است که حقوق مسلم فردی است که بخشی از حقوق شهروندی را شامل میشود، مثل آزادی. مثلا درباره حقوق زنان گفته است نحوه پوشش با حفظ موازین شرعی. نحوه پوشش براساس منشور حقوق زنان که مصوب سال 1383 شورایعالی انقلاب فرهنگی است بررسی شده که عین آن جمله نیز در همین منشور بیان شده است که نشان میدهد این حقوق شهروندی خوب پرداخت نشده و قابل نقد است. ضمانت اجرایی آن هم وقتی است که قانون شود. حقوق شهروندی باید خوب طراحی و تدوین شود و وقتی قانون شد باید اجرا شود.
بهعنوان سوال آخر، راهکاری که برای تحقق وعدهها، به کابینه آقای روحانی و دولتش پیشنهاد میکنید تا بتواند به آن چیزی که باید به آن برسد دست یابد، چیست؟
من هنوز رییسجمهور نشدهام که بخواهم راهکار ارایه دهم! اما بهعنوان کسی که از ابتدای انقلاب همیشه حوزههای کار ریاست جمهورهای مختلف را نقد میکردم و معترض بودم یا اعتراض میشنیدم، فکر میکنم، کاری که دکتر روحانی باید انجام دهند این است که سریعتر به حوزه مسایل داخلی بپردازند، با استفاده از نیروهای خبره و کارشناس در حوزه مسایل اجتماعی -که خیلی زیاد هم هستند- حرکت کنند تا در چارچوب اولیهای که بهعنوان برنامه دولتشان بیان شده است چشماندازی برای خود تعیین کنند. یعنی در یک کلام، آقای روحانی آنچه را که بهعنوان شعار انتخاباتی به مردم بیان کرد اجرایی و عملی کند.
خیلیها انتقاد میکنند که دولت آقای روحانی در صدروز گذشته بیشتر بر روی سیاست خارجی و بحث هستهای متمرکز بوده و کمتر به سیاست داخلی پرداخته است. نظر شما درباره این انتقادها چیست؟
من تقریبا بعد از دو سه هفتهای که از دولت یازدهم گذشته بود این موضوع را در مصاحبهای مطرح کردم و حتی با برادر ایشان این موضوع را در میان گذاشتم که ایشان آن را رد کردند اما درواقع آقای روحانی در نشستهای بعدیشان این را تایید کردند که رویکردشان اول سیاست خارجی و اقتصاد و بعد پرداختن به سیاست داخلی است. توجیهشان هم این است که اگر ما بتوانیم تعامل بینالمللی، آرامش و رفع تحریمها را داشته باشیم آن زمان میتوانیم کار اقتصادی را با پشتوانه خوبی پیش ببریم و در این صورت خواهیم توانست به بحث سیاست داخلی هم بپردازیم. با این شرایط، استدلالشان درست است و نشان میدهد که رویکردی گامبهگام برای رسیدن به شرایط زندگی بهتر برای مردم دارند. این رویکرد بدی نیست اما زمان ما محدود است. اگر این دید که میتوانیم در آینده شرایط بهتری را فراهم کنیم باعث شود که به مسایل داخلی توجه نکنیم، زمان را به سرعت از دست خواهیم داد.
اشکال از سیاستها و نگاه شخص رییسجمهور است یا از وزیران و برنامههای آنان؟
نقد اول این است که به هرحال ایشان باید به افرادی که در اطرافشان هستند و میتوانند سیاست داخلی را مدیریت کنند اعتماد کند. به نظر میرسد سیاستی که در عرصه بینالمللی و اقتصاد پیگیری شده است، سایر حوزهها را پوشانده و عرصههای فرهنگی و اجتماعی ما هم بهنحوی مغفول ماندهاند. ما در موضوع انتخاب سه وزیر و انتخاب مرکز مشارکت زنان مشکل داشتیم یعنی خیلی دیر مسوولش انتخاب شد و به قول خودشان دو ماه از صدروز اول را به این شکل از دست دادیم. در حوزه دانشگاه هم انتخاب وزیر با تاخیر صورت گرفت. همچنین شاهد این اتفاق در وزارتخانههای ورزش و جوانان و آموزشوپرورش هم بودیم. با این شرایط هم باز به نظر میرسد که این مدیران منهای وزارتخانه علوم که به خوبی دارد کار را پیش میبرد، در وزارتخانههای دیگر دستبهعصا حرکت میکنند. وقتی مردم به روحانی رای دادند کمترین انتظارشان تغییر در مدیریت میانی و کلانی بود. اینگونه نمیشود که مدیریت کلان تغییر کند ولی مدیریت میانی همان مدیران سابق باقی بمانند، کمااینکه اینچنین شده و مدیران دولت احمدینژاد هنوز باقی ماندهاند.
فکر میکنید دلیل باقیماندن این مدیران چیست؟ بحث اخلاقی است یا نگرانی از واکنشهای احتمالی؟
این بهاصطلاح «سهم نامتجانس» ناشی از وضعیت «اعتدال» است چون وقتی کلمه میانهروی بیان میشود همه فکر میکنند که باید از هر دو طیف افرادی را داشته باشید، در حالی که این اعتدال نیست که اگر کسی در بهرهگیری از فرصتها، قوانین را رعایت نکرد و برای مملکت هزینهساز شد، او را همچنان سر جایش نگه داریم. آنچه میتواند در بحث اعتدال رویکرد اصلی باشد این است که ما تلاش کنیم از شرایط، بهترین بهرهبرداری بهنفع جامعه و نظام اسلامی را داشته باشیم. کسی میتواند بهنفع جامعه عمل کند که دلسوز نظام و علاقهمند به بقای آن باشد. کسی که برای نظام کارآمد است و میتواند آن را به رشد و تعالی برساند. تنها این مدیران هستند که در تعریف اعتدال میگنجند نه کسانی که از رانت استفاده میکنند. ما این موضوع را بهشدت در مساله دانشگاه میبینیم. من خود شاهد هستم، اکثر افرادی که بازنشسته شدهاند چهرههای دلسوز، شاخص و فرهیخته بودهاند که به زور بازنشستهشان کردهاند. برخی از کسانی هم که جایگزین شدهاند، مراحل تخصصی و مدیریتی را با رانت گذراندهاند. یعنی کسی که مدیر شده در ابتدا دیپلم داشته که بلافاصله از طریق دانشگاه پیامنور لیسانسی گرفته است و ظرف یکسال هم مدرک فوق لیسانس را. اگر کسی حتی نابغه هم باشد نمیتواند ظرف این مدت کوتاه این کار را انجام دهد. اخذ فوق لیسانس مراحلی دارد که معمولا برخی از این مدیران این مراحل را طی نکردهاند و شدهاند دانشجوی مدیریت و مدیر ارشد فلان قسمت و همچنان هم سر جایشان باقی ماندهاند. چرا این رویکرد باید ادامه داشته باشد؟ این موضوع باعث ایجاد ناامیدی در بدنه جایی که این مدیران هستند، میشود و این نتیجه را در پی دارد که آن تغییراتی که باید انجام میشد روی نداده است. بنابراین نخستین نقد به آقای روحانی و تیمشان در حوزه مدیریت، آهسته و دست به عصا حرکتکردن و عدمتغییر در مدیریتهای میانی جامعه است که میتواند آسیبهای جدی به انتظارات مردم وارد کند.
فکر نمیکنید که صدروز برای تغییر در تمام مواردی که گفتید زمان کمی باشد؟ بههرحال آقای روحانی درگیر آن سه وزارتخانه بودند که درواقع بهنوعی با عدمهمراهی بخشی از مجلس روبهرو شد. همچنین بحث هستهای که زمانبر است و انرژی بالایی میطلبد و شاید ایشان اینگونه فکر کردند که اگر بخشی از مسایل در حوزه سیاست خارجی حل شود، میتواند سایهای از آرامش روی مسایل داخلی بیندازد.
فکر میکنم اگر واقعا این اعتماد فراگیر شود و اعتماد آقای روحانی به وزیران و آنها هم به معاونان ادامه یابد، در این صورت انتخاب مدیران میانی کار سختی نباشد. مشکل اصلی ما در دوران احمدینژاد این بود که همهچیز به رم ختم میشد یعنی در همه امور ایشان باید نظر میداد حتی در بخشهای پایین. این آسیب میرساند. باید قدرت در بدنه دولت توزیع شود تا بتوان به راحتی پاسخگو بود. اگر آقای وزیر معاونی را که انتخاب میکند مورد اعتماد، کارآمد و توانا نباشد در این صورت او هم نمیتواند پاسخگوی مجموعه خودش در قبال عملکردش باشد. بنابراین باید این اعتماد ایجاد شده و مدیران شایسته انتخاب شوند. اگر قرار باشد مدیران سابق همچنان حضور داشته باشند آنموقع این شایستگی زیر سوال میرود و مدیران ارشد نمیتوانند پاسخگو باشند.
در وعدههایی که آقای روحانی در زمان انتخابات مطرح کردند بحث نهادهای صنفی، انجیاوها در حوزههای زنان و کارگران مطرح شد و همچنین درباره انجمنهای صنفی مشخص مثل روزنامهنگاران و کارگران وعدههایی داده شد. فکر میکنید تا الان چنددرصد از این وعدهها محقق و احیانا چه موانعی بر سر عملیشدن آنها وجود دارد؟
البته من نه در شکلگیری و نه در عدمشکلگیری تشکلهای صنفی، دولت را دخیل نمیبینم بلکه این مجموعهای است که باید حرکت کند و آنها را راهاندازی کند. اما آن چیزی که به دولت برمیگردد احساس امنیت است یعنی اگر من نوعی، بهعنوان انجمن صنفی میخواهم کارم را راهاندازی کنم این اطمینان را داشته باشم که به من اتهامهای مختلف نمیزنند. اگر این اطمینان وجود داشته باشد من برای تشکیل آن انجمن صنفی حرکت خواهم کرد و این در همه سطوح صادق خواهد بود. چه در انجمنهای مربوط به زنان و کارگران و چه در تشکلهای تخصصی مانند انجمنهای استادان دانشگاه. این وظیفه دولت است که این احساس امنیت را ایجاد کند. البته در این مسیر گامهایی برداشته شده اما کامل نیست.
درست است که دولت به شکل مستقیم دخیل نیست اما عموما تشکلها نیاز به مجوز دارند و این مجوز هم توسط نهادهای وابسته به دولت صادر میشود.
بله اما این درخواست مجوزها باید بیاید تا تایید شوند.
سوال من این است که به طور مشخص دولت آقای روحانی چه راهکاری میتواند اتخاذ کند تا تشکلهایی که به هر دلیل لغو مجوز شدهاند دوباره فعال شوند؟ دولت بهجز بحث احساس امنیت، میتواند چه کمک دیگری در جهت بهبود فضا کند؟
صدور مجوز برای تشکیل یک تشکل گامی اصلی است اما قبل از این کار هم نکتهای است که عرض کردم و آن احساس امنیت است، یعنی آقای روحانی باید برای آحادی که میخواهند در این حوزه کار کنند، امنیت را تامین کند. برای تشکلهای زنان و کارگری و... میتواند شناسنامه کاری اختصاص دهد. در قوانین و مقررات ما، این شناسنامه باید از طریق وزارت کشور صادر شود در حالی که هنوز مدیر مربوط به بخش صدور مجوز تشکلهای صنفی از مدیران سابق است یعنی قاعدتا این با تانی راهرفتنها و بااحتیاط عملکردنها همگی حاصل همان رفتاری است که مدیر سابق دارد انجام میدهد. نمونهای را مثال میزنم. چندی پیش از وزارت کشور با انجمنی تماس میگیرند که میخواهیم از کار شما و نحوه فعالیتتان بازدیدی انجام دهیم. در حالی که در زمان دولت احمدینژاد، آن انجمن بارها درخواست کرده بود که میخواهد مجمع عمومی برگزار کند و شما نماینده خود را بفرستید که طبق قانون باید مجمع عمومی در حضور نماینده وزارت کشور باشد، اما آنها نیامدند. زمانی که این انجمن پیگیری میکند که چه اتفاقی افتاده است، با پیگیری ماجرا، کاشف به عمل میآید که کار نظارت بر انجمنهای غیردولتی در زمان احمدینژاد به موسسهای خصوصی واگذار شده است یعنی نیروهایی خارج از وزارت کشور هستند که کار نظارت بر انجمنها را بر عهده داشتند. همه اینها باعث میشود که نگاهها محتاطانه شود و انجمنها ترجیح دهند که فعلا کاری انجام ندهند.
مگر میشود؟ آیا این موضوع از لحاظ قانونی مشکلی ندارد؟
بهلحاظ قانونی هیچ مشکلی ندارد زیرا در قانون اساسی تصریح شده است که چه کسانی میتوانند کار نظارتی انجام دهند.
در حوزه زنان، بحث وزارت زنان در شعارها مطرح بود. اما عملا این اتفاق نیفتاد. شما فکر میکنید که این نتیجه، خواست آقای روحانی بوده یا وقتی ایشان در روند امور قرار گرفتند متوجه شدند که نمیتوان این کار را انجام داد؟
چه در دوره اصلاحات و چه در دوره احمدینژاد سروکار آقای روحانی با زنان نبوده است یعنی چه در شورایعالی امنیت ملی و چه در مرکز تحقیقات استراتژیک خانمی در آنجا نمیبینیم که بهراحتی فعال و اکتیو باشد تا باعث شود که آقای روحانی او را بهعنوان یک مدیر لایق بشناسد. طبیعی است که وقتی کسی رییسجمهور میشود و میخواهد نیروهای خود را چینش کند به کسانی روی میآورد که میداند ظرفیت آنها به چه میزان است. چون این شناسایی وجود نداشت بنابراین این انتخاب به حوزه معاونت وزرا واگذار شد. بخشنامهای هم در این خصوص ارایه دادند که البته نتیجه نداد. ما در انتخاب معاونت امور زنان مدتهای مدید در انتظار بحث و بررسی بودیم و دهها نیرو از بین چهرههای شاخصی که قابلیت اجرایی داشتند و در این 30سال توانایی خود را نشان دادهاند، معرفی کردیم. آنقدر این رفتوآمدها ادامه داشت که در نهایت گزینه خوبی را انتخاب کردند. اما در هر صورت شاهد این هم بودیم که از خانمها در وزارتخانهای استفاده نشد در حالی که ایشان شرایطشان با آقای خاتمی فرق میکرد. امروز میبینیم که بیشترین انتقاد را زنها دارند و جوانان.
در حوزه جوانان و مطالبات آنها چطور؟
در این حوزه هم همینطور. با اینکه دو حوزه جوانان و ورزش در هم ادغام شدهاند اما همه در برخورد با این وزارتخانه تنها حوزه ورزش را میبینند. شاهد بودیم، هر سه وزیری که معرفی شدند و حتی آقای صالحی که جوانان را درک میکردند و رابطه خوبی با آنها داشتند، اما برنامه مشخصی برای جوانان ارایه نکردند. همه ورزش را میدیدند که شاید به این دلیل باشد که این حوزه، حوزه بسیار پرمسالهای است.
این وزارتخانه دستاورد آقای روحانی نیست یعنی محصول دولت قبلی است و احتمالا در انتخابی اینچنینی، گریزی نبوده. انتقاد شما به کدام بخش است؟
من این را میدانم اما منظورم این است که نیمی از نگاه کسی که در این وزارتخانه وزیر میشود باید به حوزه جوانان باشد یعنی تمرکزش فقط روی ورزش نباشد. الان میبینیم که جوانان را تنها در ورزش دیدهاند در حالی که شغل، مسکن، تحصیلات و ازدواج مسایلی است که جوانان با آن روبهرو هستند اما متاسفانه مرجعی برای رسیدگی به آنها وجود ندارد.
آقای یونسی مشاور رییسجمهور در امور اقلیتهای قومی و مذهبی اخیرا در گفتوگویی به این نکته اشاره کردند که آقای روحانی نتوانستند در کابینه از وزیر اقلیتها استفاده کنند. شما فکر میکنید چرا این اتفاق افتاده است؟
من فکر میکنم که آقای روحانی میتواند در حد فرماندار، بخشدار و مدیران کل استانی هم رعایت بحث قومیتها و هم رعایت بحث مذهب را داشته باشد یعنی این حساسیتها را بزداید که این میتواند این بحث را که میزان تعلق خاطر اقوام به حاکمیت پایین است، تا حدودی جبران کند.
در حوزه احزاب عملکرد آقای روحانی را چگونه میبینید؟
در این مورد هم به نظر من، احزاب خودشان باید فعال شوند تا اینکه کسی آنها را وادار به فعالیت کند. به نظر من آنها هم دارند خودشان را بازخوانی و بازسازی میکنند و همایشهایشان را ترتیب دادهاند. انتظارشان هم از دولت این است که برای فعالیتهایشان موانع رفع شود. در مجموع فکر میکنم که بعد از هشت سال، خنده به لب احزاب برگشته است و آن شرایط قبلی در حال حاضر برایشان وجود ندارد. فکر میکنم با وجود اینکه آقای روحانی میگوید که فردی حزبی نیست، اما احزاب در این مملکت وضع خوبی دارند. از طرفی در قانون اساسی به صراحت بیان شده است که دولت باید از احزاب حمایت کند و از سوی دیگر دولت هم اعتقاد دارد که باید کار را از طریق قانون پیش ببرد بنابراین و در مجموع به نظر میرسد که احزاب در این دوره وضع خوبی دارند.
در حوزه مطبوعات و دانشگاه عملکرد ایشان را چطور ارزیابی میکنید؟
رویکرد برخی دولتمردان نسبت به دانشگاه به گونهای است که ترجیح میدهند فضای فعالیت و نقد در دانشگاه سیاسی و چندان فراخ نباشد و رونق فضای فرهنگی، اجتماعی و گفتمانی در دانشگاهها را اولویت میدانند تا نقد سیاسی پررنگ نباشد. این وضعیت؛ به معنایی، ادامه همان روندی است که در دوران احمدینژاد شکل گرفت یعنی پررنگشدن تشکلها و صنفهایی که به دنبال منافع تخصصی خودشان هستند را به مصلحت میدانند. واقعیت این است که اگر دانشگاه و دانشجو سیاسی نباشند در این صورت نمیتوانند نقاد خوبی باشند و در شکلگیری فرهنگ عمومی جامعه در جهت انتقادپذیری حرکتی جدی انجام دهند و در این شرایط نمیتوان از دانشگاهیان انتظار داشت که به فکر اصلاح امور جامعه باشند. دانشجو تنها زمانی میتواند این کار را انجام دهد که رویکردی سیاسی داشته باشد. البته رویکرد «سیاسی»داشتن با رویکرد «حزبی» داشتن متفاوت است. شاید دولت کنونی هم بیشتر بر روی همین موضوع تاکید دارد. به هر ترتیب این یک روش و رویکرد است که میتواند در مقاطعی جواب دهد و باعث شود که جوانهای ما از این معبر عبور و خودشان را سیاسی کنند. در این میان باید زمینه برای احیای انجمنهای اسلامی که قدمت دیرینه دارند هم فراهم شود. متاسفانه در همین 16آذر شاهد بودیم، زمانی که انجمنی که سابقهای از زمان مرحوم بازرگان داشته است و آنها بنیانگذار آن بودند و تا به امروز توانسته است روی پای خودش بایستد، جلسهای برگزار میکند، صداوسیما هیچ پوششی نمیدهد و حتی خبر آن را هم منتشر نمیکند اما خبر جلسه کسانی که به اسم تشکلی دیگر آمدند و در دانشکده فنی در سالن شهیدچمران، آن مراسم را برگزار کردند پوشش میدهد. این مطلوب نیست و درواقع باعث ایجاد دلسردی میشود. فکر میکنم اگر ریاست دانشگاه منطقی عمل میکرد و همان کاری که در دانشگاه شهیدبهشتی انجام شد که دو طیف در کنار هم قرار گرفتند را صورت میداد، بهتر بود. در حوزه مطبوعات هم من فکر میکنم که چون مقداری فضای مجازی دارد جایگزین روزنامه میشود مردم کمتر به آن روی میآورند بنابراین پرداختن به روزنامهها و تکثر و افزایش آنها خیلی جواب نمیدهد اما رفع محدودیت از بعضی از آنها و شکلگیری هیات منصفهای که بتواند برای آنها قضاوت عادلانه داشته باشد انتظاری است که از دولت روحانی میرود.
الان دغدغه مطبوعات به آن شکل وجود ندارد و بیشتر نگاهها به سمت فضای مجازی است که متاسفانه یکی میگوید قانونی است و دیگری میگوید قانونی نیست. از سوی دیگر میبینیم که مردم ما در فیسبوک و شبکههای اجتماعی دیگر حضور دارند. این شرایط خوب نیست. به نظر من بحث را تنها به مطبوعات محدود نکنیم. در موضوع ارتباطات، صداوسیما هم یک وجه قضیه است قضاوتهایش یکجانبه است، اطلاعرسانیاش یکجانبه است، پوشش خبریاش هم همینطور و متاسفانه در این شرایط انتظار دارند که مردم به رسانههای دیگر گرایش نیابند.
البته در مقوله مطبوعات و جایگزینی آن با فضای مجازی با شما اختلاف نظر دارم. هرچند روزنامهنگاری الکترونیک وجود دارد اما چون در برخی مناطق کشور ما دسترسی به اینترنت وجود ندارد باز هم این روزنامهها هستند که همچنان مخاطب دارند. البته این بحث در این گفتوگو نمیگنجد...
ماندگاری در نوشتار است. یعنی این نوشتار است که میتواند ماندگار شود، آرشیو شود و باقی بماند. منظور من شرایط جامعه است که بهگونهای رقم خورده که اکنون اکثر جوانهای ما از طریق فضای مجازی گفتوگو میکنند و کسی روزنامه نمیخواند.
در نکتههایی که اشاره کردید به نظر میرسد در هر زمینهای مانعی وجود دارد که کار خودش را انجام میدهد. فکر نمیکنید که دلیل تمامی این اتفاقها این باشد که قدرت اجرایی پراکنده شده. شما این موضوع را قبول دارید که با توجه به این پراکندگی دولت چندان هم در تصمیمگیریها مقصر نباشد؟
من این را از این زاویه قبول دارم که دولت قصد دارد تا آهستهآهسته جایگاه خودش را تقویت کند تا به تدریج به جایگاههای دیگر برسد. اما قانون به او اجازه میدهد که به راحتی از همه موانع عبور کند. برای نمونه در همین حوزههای فرهنگی اختلاف نظر وجود دارد در حالی که یک تصمیم درست میتواند رشدی را در آن ایجاد کند. مثال دیگر شورایعالی انقلاب فرهنگی است که حتما باید بازسازی شود و خانمهایی که در آنجا حضور دارند تعدادشان افزایش پیدا کند یا ترکیبشان عوض شود. اینها همگی موارد فرهنگی است که باید رویش کار شود. این بیتصمیمیها منتج به این شده است تا احساس شود نوعی بههمریختگی در شیوه کاری دولت وجود دارد در حالی که ممکن است اینگونه نباشد زیرا همه این افراد سابقه مدیریتی طولانی داشتهاند. منتها اکنون شرایط خاص است و باید صبر کرد تا به شرایط بهتری برسیم.
فکر میکنید چرا افراطیون همچنان به دولت آقای روحانی فشار میآورند؟ به هر حال دولت آقای روحانی خیلی با دولت آقای خاتمی متفاوت است.
آنها میگویند آقای روحانی نماینده گفتار و افکار ماست در حالی که گفتمان آقای روحانی گفتمان اصلاحطلبی بود و در برنامههایی که ارایه دادند این موضوع به خوبی دیده میشود. افراطیون قصد دارند تا نتیجه انتخابات را مصادره به مطلوب کنند تا از این محمل جایگاه خود را به اثبات برسانند ضمن اینکه از طرفی دیگر دارند از واژه اعتدال سوءاستفاده میکنند تا خواستههای خود را به سرانجام برسانند.
درباره منشور حقوق شهروندی که رییسجمهور اخیرا به آن اشاره کرد؛ که تهیه شده است- هرچند به نظر میرسد مجموعه این منشور چکیدهای از قوانین موجود باشد اما به طور کلی- فکر میکنید در صورت تدوین نهایی، ضمانت اجرایی برای آن وجود دارد یا خیر؟
منشور حقوق شهروندی در دوران خاتمی تدوین و به مجلس ارایه شد ولی شورای نگهبان آن را رد کرد. بلافاصله توسط قوه قضاییه منشور دیگری تدوین شد که در مجلس هفتم تصویب و توسط شورای نگهبان هم تایید شد. اصلاحطلبان هم گفتند که عیبی ندارد، همین که حقوق شهروندی تدوین شود کار مثبتی است. اما در این دوره، اولا در این منشور هیچ تعریفی از حقوق شهروندی ارایه نشده است که این نقص بزرگ آن است. بعد هم به قول شما قوانین مدنی و اسلامی و جزا و مجازات اسلامی و... را در کنار هم و به اسم حقوق شهروندی چینش کردهاند. حقوق شهروندی در حوزه شهرنشینی و در حوزه تعاملات اجتماعی متفاوت از آن چیزی است که در قانون اساسی آمده است که حقوق مسلم فردی است که بخشی از حقوق شهروندی را شامل میشود، مثل آزادی. مثلا درباره حقوق زنان گفته است نحوه پوشش با حفظ موازین شرعی. نحوه پوشش براساس منشور حقوق زنان که مصوب سال 1383 شورایعالی انقلاب فرهنگی است بررسی شده که عین آن جمله نیز در همین منشور بیان شده است که نشان میدهد این حقوق شهروندی خوب پرداخت نشده و قابل نقد است. ضمانت اجرایی آن هم وقتی است که قانون شود. حقوق شهروندی باید خوب طراحی و تدوین شود و وقتی قانون شد باید اجرا شود.
بهعنوان سوال آخر، راهکاری که برای تحقق وعدهها، به کابینه آقای روحانی و دولتش پیشنهاد میکنید تا بتواند به آن چیزی که باید به آن برسد دست یابد، چیست؟
من هنوز رییسجمهور نشدهام که بخواهم راهکار ارایه دهم! اما بهعنوان کسی که از ابتدای انقلاب همیشه حوزههای کار ریاست جمهورهای مختلف را نقد میکردم و معترض بودم یا اعتراض میشنیدم، فکر میکنم، کاری که دکتر روحانی باید انجام دهند این است که سریعتر به حوزه مسایل داخلی بپردازند، با استفاده از نیروهای خبره و کارشناس در حوزه مسایل اجتماعی -که خیلی زیاد هم هستند- حرکت کنند تا در چارچوب اولیهای که بهعنوان برنامه دولتشان بیان شده است چشماندازی برای خود تعیین کنند. یعنی در یک کلام، آقای روحانی آنچه را که بهعنوان شعار انتخاباتی به مردم بیان کرد اجرایی و عملی کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.