|

خاطرات «زیباری» از 10 سال وزارت خارجه

منبع: الحیات . مترجم: محمد‌علی عسگری

وقتی هوشیار زیباری یک دهه پیش به‌عنوان وزیر خارجه عراق تعیین شد، ماموریتی غیرممکن را پیش‌روی خود داشت. عراق در اشغال نیروهای بین‌المللی به رهبری آمریکا بود بدون اینکه حاکمیت و حکومتی داشته باشد. از سوی دیگر واگذاری سکان دیپلماسی یک کشور مهم عربی به یک فرد مبارز کرد هیچ توجیه منطقی نداشت. همسایگان عراق همه نگران آن بودند که نیروهای آمریکایی در این کشور ماندگار شوند. برخی دیگر نیز نگران ریشه گرفتن نوعی دموکراسی و فدرالیسم در عراق بودند که می‌توانست برای افراد یا گروه‌هایی تحریک‌کننده باشد. برای همین نخستین وزیر خارجه عراق بعد از سقوط صدام باید به همه توضیح می‌داد که آمریکایی‌ها می‌روند، یا فدرالیسم به معنای تجزیه نیست، القاعده از کدام منفذ وارد عراق می‌شود، سرنخ انفجارهای تروریستی دراین کشور دست کیست و صدها مساله ریز و درشت دیگر. آنچه را می‌خوانید گفت‌وگوی مفصل الحیات با اوست که در آن به شکلی خاطرات 10 سال مسوولیت او مرور می‌شود. در فاصله این 10 سال زیباری با بسیاری از مقامات کشورهای خاورمیانه از جمله ایران و نیز آمریکا دیدار و گفت‌وگو داشته است. در این مصاحبه خلاصه‌ای از این دیدارها مرور می‌شود. به اعتقاد مترجم، زیباری همیشه در مصاحبه‌هایش حرف‌هایی برای گفتن داشته است. علی‌الخصوص در این مصاحبه که طی چند روز گذشته نیز شاهد بودیم رسانه‌های ایران به صورت جسته و گریخته بخش‌هایی از همین مصاحبه را نقل کردند یا حتی در تیتر صفحه یک خود نشاندند. به منظور حفظ انسجام کامل این گفت‌وگو که به سهم خود یک سند تاریخی است و نیز به انگیزه نشر حقایقی که در آن برای نخستین بار بیان می‌شود، متن کامل آن را از امروز به صورت پاورقی و در چند شماره پیاپی تقدیم خوانندگان محترم «شرق» می‌کنیم.

به یکباره از صندلی اپوزیسیون نظام به وزارت امور خارجه آن پرتاب شدید. این اتفاق چگونه افتاد؟
نخستین بار در سپتامبر سال 2003 در دوران حکومت شورای حاکم بر عراق بود که به‌عنوان وزیر خارجه معرفی شدم. آن زمان شورای حاکم یک قدرت ائتلافی و موقتی به ریاست پل بریمر بود. این شورا مسوولیت دولتی را برعهده داشت که تا ژوئن سال 2004 استمرار پیدا کرد؛ یعنی زمانی که حاکمیت به عراقی‌ها تحویل داده شد؛ یعنی از طریق سازمان ملل متحد با نمایندگی اخضر ابراهیمی که قدرت به دولت ایاد علاوی سپرده شد. بعد در دوران نخست‌وزیری ابراهیم جعفری هم من وزیر خارجه بودم. این روند در دوران اول و دوم نوری المالکی نیز استمرار داشت. گفته می‌شود من طولانی‌ترین دوران حیات یک وزیر خارجه در عراق را تجربه می‌کنم.
دشوارترین ماموریتی که در این دوران با آن روبه‌رو بودید چه بود؟
من با چالش‌ها و سختی‌های فراوانی مواجه شده‌ام. نخستین دشواری من این بود که کرد بودم و وزارت خارجه‌ای را هدایت می‌کردم که باید به همه عراقی‌ها و نه تنها بخشی از آنها یعنی کردها توجه می‌کرد. مشکل دوم این بود که باید کشوری را نمایندگی می‌کردم که تحت اشغال نیروهای خارجی بود. چطور شما می‌توانید کشوری را نمایندگی کنید و ادعای حاکمیت و استقلال و آزادی داشته باشید حال آنکه کسی دیگر بر شما حکومت می‌کند و حدود 170هزار سرباز آمریکایی و نیروهای ائتلاف بین‌المللی در سرزمین شما حضور دارند؟ مشکل سوم اینکه با سقوط صدام حسین عراق تبدیل به کشوری ویران به تمام معنای کلمه شده بود. زیرساخت‌ها در روابط دیپلماتیک و سیاسی و بازرگانی همه از بین رفته بود. کشور ما در حالتی انزوا و تحت محاصره و مطرود در جهان بود. تعداد سفارتخانه در آن زمان به کمتر از 40 سفارتخانه می‌رسید. روابط ما با بسیاری از کشورهای عربی و خارجی گسیخته شده بود. عراق تحت شمار زیادی از احکام و قوانین مربوط به فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد قرار داشت که حوزه‌های تکنولوژی، دانش، آزمایشگاه‌ها و دارایی‌ها را در بر می‌گرفت و ما آزادی عمل درباره دارایی‌های کشورمان ازجمله نفت را نداشتیم و نمی‌توانستیم با دیگران به آزادی تعامل کنیم. در واقع ما مجموعه‌ای از این چالش‌های سنگین را تحویل گرفته بودیم. اینها جدا از اوضاع داخلی خود وزارت خارجه عراق بود. در دوران صدام، وزارت خارجه یکی از چراگاه‌های دستگاه‌های امنیتی و سازمان اطلاعات بود؛ یک وزارتخانه سربسته با این بهانه که امنیت ملی به آن بستگی دارد. از این رو همه اعضا و کارکنانش یا از سازمان اطلاعات آمده بودند یا از عناصر حزب بعث، یا از نزدیکان مقامات دولتی بودند. تغییر چنین ساختاری و در همان حال حفظ روند کار و نگهداشتن کسانی که مفید بودند و تعویض تدریجی کارمندان یکی از مهم‌ترین ماموریت‌های داخلی من بود. پیوسته گفته‌ام که آشتی ملی در عراق از وزارت خارجه شروع می‌شود. تعدادی از کارمندان را که خیلی شناخته‌شده بودند و «سوابق زشتی» داشتند یعنی از سازمان اطلاعات بودند و به عراقی‌ها ستم کرده بودند از کار برکنار کردیم. بعد همان پیکره اصلی دیپلماتیک عراق را نگه داشتیم و همین‌طور گام به گام جلو رفتیم. وزارت خارجه یک وزارتخانه حاکمیتی است که توجه به منافع عراق را در نظر دارد و این کشور را در جهان خارج نمایندگی می‌کند.
ادامه دارد
وقتی هوشیار زیباری یک دهه پیش به‌عنوان وزیر خارجه عراق تعیین شد، ماموریتی غیرممکن را پیش‌روی خود داشت. عراق در اشغال نیروهای بین‌المللی به رهبری آمریکا بود بدون اینکه حاکمیت و حکومتی داشته باشد. از سوی دیگر واگذاری سکان دیپلماسی یک کشور مهم عربی به یک فرد مبارز کرد هیچ توجیه منطقی نداشت. همسایگان عراق همه نگران آن بودند که نیروهای آمریکایی در این کشور ماندگار شوند. برخی دیگر نیز نگران ریشه گرفتن نوعی دموکراسی و فدرالیسم در عراق بودند که می‌توانست برای افراد یا گروه‌هایی تحریک‌کننده باشد. برای همین نخستین وزیر خارجه عراق بعد از سقوط صدام باید به همه توضیح می‌داد که آمریکایی‌ها می‌روند، یا فدرالیسم به معنای تجزیه نیست، القاعده از کدام منفذ وارد عراق می‌شود، سرنخ انفجارهای تروریستی دراین کشور دست کیست و صدها مساله ریز و درشت دیگر. آنچه را می‌خوانید گفت‌وگوی مفصل الحیات با اوست که در آن به شکلی خاطرات 10 سال مسوولیت او مرور می‌شود. در فاصله این 10 سال زیباری با بسیاری از مقامات کشورهای خاورمیانه از جمله ایران و نیز آمریکا دیدار و گفت‌وگو داشته است. در این مصاحبه خلاصه‌ای از این دیدارها مرور می‌شود. به اعتقاد مترجم، زیباری همیشه در مصاحبه‌هایش حرف‌هایی برای گفتن داشته است. علی‌الخصوص در این مصاحبه که طی چند روز گذشته نیز شاهد بودیم رسانه‌های ایران به صورت جسته و گریخته بخش‌هایی از همین مصاحبه را نقل کردند یا حتی در تیتر صفحه یک خود نشاندند. به منظور حفظ انسجام کامل این گفت‌وگو که به سهم خود یک سند تاریخی است و نیز به انگیزه نشر حقایقی که در آن برای نخستین بار بیان می‌شود، متن کامل آن را از امروز به صورت پاورقی و در چند شماره پیاپی تقدیم خوانندگان محترم «شرق» می‌کنیم.

به یکباره از صندلی اپوزیسیون نظام به وزارت امور خارجه آن پرتاب شدید. این اتفاق چگونه افتاد؟
نخستین بار در سپتامبر سال 2003 در دوران حکومت شورای حاکم بر عراق بود که به‌عنوان وزیر خارجه معرفی شدم. آن زمان شورای حاکم یک قدرت ائتلافی و موقتی به ریاست پل بریمر بود. این شورا مسوولیت دولتی را برعهده داشت که تا ژوئن سال 2004 استمرار پیدا کرد؛ یعنی زمانی که حاکمیت به عراقی‌ها تحویل داده شد؛ یعنی از طریق سازمان ملل متحد با نمایندگی اخضر ابراهیمی که قدرت به دولت ایاد علاوی سپرده شد. بعد در دوران نخست‌وزیری ابراهیم جعفری هم من وزیر خارجه بودم. این روند در دوران اول و دوم نوری المالکی نیز استمرار داشت. گفته می‌شود من طولانی‌ترین دوران حیات یک وزیر خارجه در عراق را تجربه می‌کنم.
دشوارترین ماموریتی که در این دوران با آن روبه‌رو بودید چه بود؟
من با چالش‌ها و سختی‌های فراوانی مواجه شده‌ام. نخستین دشواری من این بود که کرد بودم و وزارت خارجه‌ای را هدایت می‌کردم که باید به همه عراقی‌ها و نه تنها بخشی از آنها یعنی کردها توجه می‌کرد. مشکل دوم این بود که باید کشوری را نمایندگی می‌کردم که تحت اشغال نیروهای خارجی بود. چطور شما می‌توانید کشوری را نمایندگی کنید و ادعای حاکمیت و استقلال و آزادی داشته باشید حال آنکه کسی دیگر بر شما حکومت می‌کند و حدود 170هزار سرباز آمریکایی و نیروهای ائتلاف بین‌المللی در سرزمین شما حضور دارند؟ مشکل سوم اینکه با سقوط صدام حسین عراق تبدیل به کشوری ویران به تمام معنای کلمه شده بود. زیرساخت‌ها در روابط دیپلماتیک و سیاسی و بازرگانی همه از بین رفته بود. کشور ما در حالتی انزوا و تحت محاصره و مطرود در جهان بود. تعداد سفارتخانه در آن زمان به کمتر از 40 سفارتخانه می‌رسید. روابط ما با بسیاری از کشورهای عربی و خارجی گسیخته شده بود. عراق تحت شمار زیادی از احکام و قوانین مربوط به فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد قرار داشت که حوزه‌های تکنولوژی، دانش، آزمایشگاه‌ها و دارایی‌ها را در بر می‌گرفت و ما آزادی عمل درباره دارایی‌های کشورمان ازجمله نفت را نداشتیم و نمی‌توانستیم با دیگران به آزادی تعامل کنیم. در واقع ما مجموعه‌ای از این چالش‌های سنگین را تحویل گرفته بودیم. اینها جدا از اوضاع داخلی خود وزارت خارجه عراق بود. در دوران صدام، وزارت خارجه یکی از چراگاه‌های دستگاه‌های امنیتی و سازمان اطلاعات بود؛ یک وزارتخانه سربسته با این بهانه که امنیت ملی به آن بستگی دارد. از این رو همه اعضا و کارکنانش یا از سازمان اطلاعات آمده بودند یا از عناصر حزب بعث، یا از نزدیکان مقامات دولتی بودند. تغییر چنین ساختاری و در همان حال حفظ روند کار و نگهداشتن کسانی که مفید بودند و تعویض تدریجی کارمندان یکی از مهم‌ترین ماموریت‌های داخلی من بود. پیوسته گفته‌ام که آشتی ملی در عراق از وزارت خارجه شروع می‌شود. تعدادی از کارمندان را که خیلی شناخته‌شده بودند و «سوابق زشتی» داشتند یعنی از سازمان اطلاعات بودند و به عراقی‌ها ستم کرده بودند از کار برکنار کردیم. بعد همان پیکره اصلی دیپلماتیک عراق را نگه داشتیم و همین‌طور گام به گام جلو رفتیم. وزارت خارجه یک وزارتخانه حاکمیتی است که توجه به منافع عراق را در نظر دارد و این کشور را در جهان خارج نمایندگی می‌کند.
ادامه دارد

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.