|

مهم‌ترین آزادراه کشور متولی هم دارد؟

مهرداد محمدی . کارشناس ارشد مدیریت از کانادا

بزرگراه تهران- قم را می‌توان یکی از قدیمی‌ترین‌ها و در عین حال مهم‌ترین آزادراه کشور تلقی کرد؛ درگاه جنوبی تهران؛ مسیری که تک‌تک میهمانان خارجی این مملکت حداقل 40کیلومتر اولش را دوبار بازدید می‌کنند. این جاده زمانی خوش‌کیفیت‌ترین و استانداردترین راه کشور محسوب می‌شده اما به‌نظر می‌رسد مدیریت دولتی مصمم است رکورد بدترین بزرگراه کشور را برای همین مسیر کسب کند.
در آخرین بند از گزارش کارشناسی مربوط به حادثه غم‌انگیز کشته‌شدن ده‌ها نفر در انحراف، تصادف و آتش‌گرفتن دو اتوبوس در مسیر تهران- قم که اخیرا اتفاق افتاد، به مشکلات راه، از‌جمله غیراستانداردبودن گاردریل‌ جاده اشاره شده بود. به‌جز آن، شاید تنظیم‌کنندگان گزارش احتیاط کرده بودند که به وضعیت فاجعه‌آمیز آسفالت بخش‌هایی از مسیر و تاثیر احتمالی آن بر ترکیدن لاستیکی که مستعد ترکیدن بوده اشاره کنند.
اگر مثل من هفته‌ای یکی، دوبار برای سال‌ها از این مسیر تردد کنید، توجهتان به نکات جالب بسیاری جلب می‌شود:
۱- محافظ‌هایی از سیم‌بکسل به‌جای گاردریل در بخش‌هایی از مسیر نصب‌شده (آزموده شده) و از روز نصب با هر حادثه بخشی از پایه‌هایش کنده شده است. ولی گویا این محافظ‌ها نیازی به ترمیم ندارند و نخواهند داشت. این محافظ‌ها حالا در بسیاری از بخش‌ها تبدیل شده‌اند به سیم‌بکسل‌های پیچ‌خورده‌ای که خدا نکند قرار باشد خودرو حادثه‌دیده شما را از پرتاب‌شدن به بیرون جاده محافظت کند.
۲- بسیاری از نقاط جاده بارها و بارها روکش آسفالت شده و سطح راه گاهی تا بیش از ۳۰سانتیمتر بالا آمده، اما گاردریل‌ها اکثرا از زمان ساخت جاده همان‌هایی هستند که بوده‌اند. نتیجه این شده که در بعضی نقاط گاردریل بسیار کوتاه‌تر از استاندارد مورد نیاز و طراحی اولیه قرار گرفته و هرگز نمی‌توان انتظار داشت این گاردریل بتواند خودرو هرچقدر کم‌ارتفاعی را از انحراف یا پرتاب‌شدن به سوی دیگر جاده باز دارد، چه رسد به ماشین‌هایی مثل اتوبوس. اگر گاردریل این جاده در ارتفاع و با کیفیت استاندارد نصب شده بود، جان آن همه آدم و خیلی‌های دیگر که در خبرها نمی‌آیند، گرفته نمی‌شد.
۳- تیم‌های روکش آسفالت راهداری هرگز نتوانسته‌اند خودشان را به بخش‌های مصیبت‌زده این راه برسانند. هروقت در حال روکش‌کردن یک سمت مسیر بوده‌اند یک سمت دیگر حتما در حال ترکاندن لاستیک اتومبیل‌های مردم بوده. اصولا این راه نگهداری نمی‌شود، بلکه صرفا تعمیر می‌شود.
ریزه‌کاری‌های دیگر هم زیاد هستند، مانند خط‌کشی‌‌ها و تابلوهایی که هیچ‌وقت کامل نیستند یا شانه راه که همیشه جاهایی غیب شده، خروجی‌های کاملا غیراستاندارد مانند شکوهیه و بهشت معصومه قم و...
اما اگر از مدیر احتمالی این راه سوال کنید که این‌همه ضعف از کجا می‌آید چه جوابی می‌گیرید؟ بی‌شک این جواب: بودجه‌ کفاف نمی‌دهد. بودجه از کجا می‌آید؟ اتوبان‌ باید از محل دریافت عوارض مدیریت شود. بنا به دلایل نامعلومی عوارض این بزرگراه هرگز متناسب با ابعاد آن و گذر زمان اضافه نشده. 300تومانی که الان برای 130کیلومتر مسیر از سواری‌ها گرفته می‌شود را مقایسه کنید با عوارض بسیاری از مسیرهای دیگر مانند اتوبان قم-کاشان، تهران- پردیس و... که عوارض همه آنها نسبت به طول مسیر چندین برابر بیشتر است. سوال اینجاست که برای منِ شهروند خسارت مالی و خطر جانی هر روزه در این مسیرِ مخرب به هزارتومان عوارض بیشتر نمی‌ارزد؟ آیا این نوع عوارض گرفتن تخفیفی برای هزینه‌های قشر مستضعف است یا تخفیفی به حفظ جان و مال آنها؟
از طرفی خود ایستگاه عوارضی این اتوبان در تهران هم می‌تواند سوژه طنزی تمام‌عیار باشد. ترافیک که سنگین می‌شود ناگهان یک یا دو لاین عوارضی را تعطیل می‌کنند. کیسه خلیفه یا درب خزانه باز می‌شود به روی عده‌ای خوش‌شانس. یا وقتی شیفت عوض می‌شود، در زمان جابه‌جایی کارمندان باجه‌ها، بارها شخصا دیده‌ام که تعداد زیادی خودرو مجوز عبور رایگان می‌گیرند تا فرد جدید در صندلی‌اش جابه‌جا شود و احتمالا حساب صندوق را تحویل بگیرد. گاهی کارمند باجه درحال چای خوردن است و دستش را از پنجره بیرون آورده و به خودروها علامت می‌دهد که رد شوند و عوارض نپردازند!
مکانیسم مدیریت این راه یک فاجعه همه جانبه است که نتیجه‌اش می‌شود مرگ آدم‌ها. راه‌حل‌ها را هم هر مدیر مبتدی‌ای می‌تواند حدس بزند:
تعریض معبر و بیشتر کردن تعداد باجه‌ها در عوارضی برای جلوگیری از ترافیک طولانی، اضافه‌کردن مبلغ عوارض حداقل تا هزارو500تومان، اضافه‌کردن مسیرهای پرداخت الکترونیک، شبانه‌روزی کردن باجه فروش برچسب الکترونیک در دو سمت مسیر، مدیریت نیروی انسانی باجه‌ها به نحوی که هر روز میلیون‌هاتومان از حق مردم را نبخشند، و بالاخره هزینه کردن درآمد چندبرابری حاصله برای همین راه و همین مردمی که از این راه استفاده می‌کنند، برای حفظ جان‌ و مال‌شان.
و این سوال سال‌هاست که در ذهن من می‌چرخد: آیا این بزرگراه اصلا متولی هم دارد؟
بزرگراه تهران- قم را می‌توان یکی از قدیمی‌ترین‌ها و در عین حال مهم‌ترین آزادراه کشور تلقی کرد؛ درگاه جنوبی تهران؛ مسیری که تک‌تک میهمانان خارجی این مملکت حداقل 40کیلومتر اولش را دوبار بازدید می‌کنند. این جاده زمانی خوش‌کیفیت‌ترین و استانداردترین راه کشور محسوب می‌شده اما به‌نظر می‌رسد مدیریت دولتی مصمم است رکورد بدترین بزرگراه کشور را برای همین مسیر کسب کند.
در آخرین بند از گزارش کارشناسی مربوط به حادثه غم‌انگیز کشته‌شدن ده‌ها نفر در انحراف، تصادف و آتش‌گرفتن دو اتوبوس در مسیر تهران- قم که اخیرا اتفاق افتاد، به مشکلات راه، از‌جمله غیراستانداردبودن گاردریل‌ جاده اشاره شده بود. به‌جز آن، شاید تنظیم‌کنندگان گزارش احتیاط کرده بودند که به وضعیت فاجعه‌آمیز آسفالت بخش‌هایی از مسیر و تاثیر احتمالی آن بر ترکیدن لاستیکی که مستعد ترکیدن بوده اشاره کنند.
اگر مثل من هفته‌ای یکی، دوبار برای سال‌ها از این مسیر تردد کنید، توجهتان به نکات جالب بسیاری جلب می‌شود:
۱- محافظ‌هایی از سیم‌بکسل به‌جای گاردریل در بخش‌هایی از مسیر نصب‌شده (آزموده شده) و از روز نصب با هر حادثه بخشی از پایه‌هایش کنده شده است. ولی گویا این محافظ‌ها نیازی به ترمیم ندارند و نخواهند داشت. این محافظ‌ها حالا در بسیاری از بخش‌ها تبدیل شده‌اند به سیم‌بکسل‌های پیچ‌خورده‌ای که خدا نکند قرار باشد خودرو حادثه‌دیده شما را از پرتاب‌شدن به بیرون جاده محافظت کند.
۲- بسیاری از نقاط جاده بارها و بارها روکش آسفالت شده و سطح راه گاهی تا بیش از ۳۰سانتیمتر بالا آمده، اما گاردریل‌ها اکثرا از زمان ساخت جاده همان‌هایی هستند که بوده‌اند. نتیجه این شده که در بعضی نقاط گاردریل بسیار کوتاه‌تر از استاندارد مورد نیاز و طراحی اولیه قرار گرفته و هرگز نمی‌توان انتظار داشت این گاردریل بتواند خودرو هرچقدر کم‌ارتفاعی را از انحراف یا پرتاب‌شدن به سوی دیگر جاده باز دارد، چه رسد به ماشین‌هایی مثل اتوبوس. اگر گاردریل این جاده در ارتفاع و با کیفیت استاندارد نصب شده بود، جان آن همه آدم و خیلی‌های دیگر که در خبرها نمی‌آیند، گرفته نمی‌شد.
۳- تیم‌های روکش آسفالت راهداری هرگز نتوانسته‌اند خودشان را به بخش‌های مصیبت‌زده این راه برسانند. هروقت در حال روکش‌کردن یک سمت مسیر بوده‌اند یک سمت دیگر حتما در حال ترکاندن لاستیک اتومبیل‌های مردم بوده. اصولا این راه نگهداری نمی‌شود، بلکه صرفا تعمیر می‌شود.
ریزه‌کاری‌های دیگر هم زیاد هستند، مانند خط‌کشی‌‌ها و تابلوهایی که هیچ‌وقت کامل نیستند یا شانه راه که همیشه جاهایی غیب شده، خروجی‌های کاملا غیراستاندارد مانند شکوهیه و بهشت معصومه قم و...
اما اگر از مدیر احتمالی این راه سوال کنید که این‌همه ضعف از کجا می‌آید چه جوابی می‌گیرید؟ بی‌شک این جواب: بودجه‌ کفاف نمی‌دهد. بودجه از کجا می‌آید؟ اتوبان‌ باید از محل دریافت عوارض مدیریت شود. بنا به دلایل نامعلومی عوارض این بزرگراه هرگز متناسب با ابعاد آن و گذر زمان اضافه نشده. 300تومانی که الان برای 130کیلومتر مسیر از سواری‌ها گرفته می‌شود را مقایسه کنید با عوارض بسیاری از مسیرهای دیگر مانند اتوبان قم-کاشان، تهران- پردیس و... که عوارض همه آنها نسبت به طول مسیر چندین برابر بیشتر است. سوال اینجاست که برای منِ شهروند خسارت مالی و خطر جانی هر روزه در این مسیرِ مخرب به هزارتومان عوارض بیشتر نمی‌ارزد؟ آیا این نوع عوارض گرفتن تخفیفی برای هزینه‌های قشر مستضعف است یا تخفیفی به حفظ جان و مال آنها؟
از طرفی خود ایستگاه عوارضی این اتوبان در تهران هم می‌تواند سوژه طنزی تمام‌عیار باشد. ترافیک که سنگین می‌شود ناگهان یک یا دو لاین عوارضی را تعطیل می‌کنند. کیسه خلیفه یا درب خزانه باز می‌شود به روی عده‌ای خوش‌شانس. یا وقتی شیفت عوض می‌شود، در زمان جابه‌جایی کارمندان باجه‌ها، بارها شخصا دیده‌ام که تعداد زیادی خودرو مجوز عبور رایگان می‌گیرند تا فرد جدید در صندلی‌اش جابه‌جا شود و احتمالا حساب صندوق را تحویل بگیرد. گاهی کارمند باجه درحال چای خوردن است و دستش را از پنجره بیرون آورده و به خودروها علامت می‌دهد که رد شوند و عوارض نپردازند!
مکانیسم مدیریت این راه یک فاجعه همه جانبه است که نتیجه‌اش می‌شود مرگ آدم‌ها. راه‌حل‌ها را هم هر مدیر مبتدی‌ای می‌تواند حدس بزند:
تعریض معبر و بیشتر کردن تعداد باجه‌ها در عوارضی برای جلوگیری از ترافیک طولانی، اضافه‌کردن مبلغ عوارض حداقل تا هزارو500تومان، اضافه‌کردن مسیرهای پرداخت الکترونیک، شبانه‌روزی کردن باجه فروش برچسب الکترونیک در دو سمت مسیر، مدیریت نیروی انسانی باجه‌ها به نحوی که هر روز میلیون‌هاتومان از حق مردم را نبخشند، و بالاخره هزینه کردن درآمد چندبرابری حاصله برای همین راه و همین مردمی که از این راه استفاده می‌کنند، برای حفظ جان‌ و مال‌شان.
و این سوال سال‌هاست که در ذهن من می‌چرخد: آیا این بزرگراه اصلا متولی هم دارد؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.