آواز ژرف
شرق: لورکا در ایران شاعر شناختهشده و محبوبی است و یکی از دلایل این محبوبیت ترجمههای مختلفی است که از اشعار او به فارسی منتشر شده است. شاید یکیدیگر از دلایل محبوبیت لورکا در ایران، شنیدهشدن برخی از اشعار او با صدای احمد شاملو است. شاملو اشعاری از لورکا را به فارسی ترجمه کرده و خودش هم برخی از آنها را خوانده است و میتوان گفت که بقیه ترجمهها از لورکا زیر سایه ترجمههای شاملو بودهاند. البته شاملو نمایشنامههایی از لورکا را هم به فارسی برگردانده است.
یکیدیگر از ترجمههای قابل توجه از اشعار لورکا، گزیدهای از اشعار اوست که چند سال پیش با ترجمه فؤاد نظیری منتشر شد. نظیری البته سراغ آن شعرهایی که شاملو ترجمه کرده نرفته، چراکه معتقد است ترجمه شاملو حق مطلب را ادا کرده است. خود او نیز اشاره کرده که در این ترجمهاش کوشیده به لحن و زبان ترجمه شاملو نزدیک شود.
یکیدیگر از ترجمههای قابل توجه از لورکا، گزیدهای است که بیژن الهی سالها پیش ترجمه کرده بود. این گزیده مدتی پیش و بعد از سالها در نشر بیدگل به چاپ رسید. نشر بیدگل در طول چند سال دورهای 10تایی از آثار الهی را منتشر کرد و گزیده اشعار لورکا در واقع کتاب یازدهمی است که به دوره10تایی الهی اضافه شده است. الهی در سالهای حیاتش، آثار مختلفی از نویسندگان و شاعران مورد علاقهاش ترجمه کرده بود. فلوبر، پروست، جویس، نابوکف، آرتور رمبو، هانری میشو، الیوت، ادمون رستان، کنستانتین کاوافی، فریدریش هلدرلین و لورکا از جمله نویسندگان و شاعرانی هستند که الهی آثاری از آنها را به فارسی برگردانده است.
«لورکا»ی بیژن الهی شامل دو بخش است؛ سرودهها و افزودهها. سرودهها شامل 105 شعر برگزیده از لورکاست و درواقع حدود یکچهارم تمام اشعار شاعر است. بخش افزودهها هم شامل سه گفتار از خود لورکا و سه متن درباره او است. «تخیل، الهام، گریز»، «آواز ژرف» و «آن» عناوین سه متن لورکا هستند. سه نوشته دیگر کتاب نیز با این عناوین منتشر شدهاند: «دورنمایی از سرگذشت شاعر»، «چگونگی شاعر در نیویورک» و «آخرین روزها و مرگ». در بخشی از توضیحات ابتدایی کتاب درباره افزودهها آمده است: «افزودهها شامل سه گفتار شاعر است و سه نوشته درباره او. از میان گفتارها، آواز ژرف را ا.اسفندیاری به فارسی درآورده، از متن فرانسوی، با آزادیهایی در چند جا. جایگرفتن آواز ژرف در این مجموعه، با نگاه نخست، شاید، بیهوده بنماید، اما از آن پس که دانسته باشد آواز ژرف، بهراستی، زمینی است که ریشههای شعری لورکا را پرورده، نهتنها بیهوده نمینماید، بلکه خواننده ایرانی شعرهای لورکا را که با آن زمین بیگانهست، سودمند تواند بود و به گمان پردازندگان این کتاب، آمادگی بیشتری میبخشد برای خواندن شعرهای لورکا. پاره نخستین این گفتار که در آن سخن از موسیقی میرود،
به دوستی موسیقیدان و فرانسهدان سپرده شد و او برای تسهیل مطلب، بجا دانست که در چند جا قلمی برده شود که برده شد».
بیژن الهی در برخی از ترجمههایش، مثلا در ترجمههایش از هلدرلین، به بازسرایی آزاد اشعار این شاعر کلاسیک آلمانی دست زده است. ترجمههای او یک ویژگی مشترک دارند و آن سطحی از زبان فارسی است که او در ترجمههایش به کار برده است. ترجمههای الهی، به مانند تألیفهایش، منبعی غنی از ذخایر زبانیاند. میتوان با خواندن متنهای بازمانده از الهی به پیشنهادهای خلاقانه او در نثر و شعر پی برد. پیشنهادهایی که برآمده از آشنایی و ارتباط او با متون کلاسیک فارسیاند؛ این آشنایی باعث شده الهی در ترجمهها و تألیفاتش امکانات متنوع زبان فارسی را به کار بگیرد.
«لورکا»ی الهی در سال 1347 به چاپ میرسد و در آن چاپ عنوان کتاب «گزیده اشعار فدریکو گارسیا لورکا» بوده است. پس از چاپ، پخش کتاب با تأخیر مواجه میشود و سرانجام وقتی در سال 1352 منتشر میشود، برگهای لای صفحات کتاب هم گذاشته میشود که غلطنامه و چند تذکار از بیژن الهی بوده است. الهی نوشته بود: «این گرداندهها که یازده سال پیش آغاز شده بود، پنج، شش سال پیش به ناشر سپرده شد، زمانی که دوروبر دو سالی از انجامش میگذشت. اینگونه، حال باید آن را از کارهای دوره آغاز جوانی -اگر نه کودکی- به شمار آورم و در قیاس با کارهای اخیرم، خیلی از گرداندهها را کم یا بیش نیازمند بازبینی بدانم و دارای امکان بهترشدن- شاید بهویژه آنهایی که از گزارش فرهاد آرام است که آن زمان نام دیگری بوده برای این قلم. چند مورد از غلطنامهای که میآید مربوط میشود به بازبینیهای کوچکی که همان سالهای پیش صورت گرفته است». پس از آن، الهی همچنان به تصحیحات و تغییراتش ادامه میدهد اما آنچه بهتازگی در نشر بیدگل منتشر شده، همان نسخه قدیم است بهعلاوه تمام تصحیحها و تغییرها.
شرق: لورکا در ایران شاعر شناختهشده و محبوبی است و یکی از دلایل این محبوبیت ترجمههای مختلفی است که از اشعار او به فارسی منتشر شده است. شاید یکیدیگر از دلایل محبوبیت لورکا در ایران، شنیدهشدن برخی از اشعار او با صدای احمد شاملو است. شاملو اشعاری از لورکا را به فارسی ترجمه کرده و خودش هم برخی از آنها را خوانده است و میتوان گفت که بقیه ترجمهها از لورکا زیر سایه ترجمههای شاملو بودهاند. البته شاملو نمایشنامههایی از لورکا را هم به فارسی برگردانده است.
یکیدیگر از ترجمههای قابل توجه از اشعار لورکا، گزیدهای از اشعار اوست که چند سال پیش با ترجمه فؤاد نظیری منتشر شد. نظیری البته سراغ آن شعرهایی که شاملو ترجمه کرده نرفته، چراکه معتقد است ترجمه شاملو حق مطلب را ادا کرده است. خود او نیز اشاره کرده که در این ترجمهاش کوشیده به لحن و زبان ترجمه شاملو نزدیک شود.
یکیدیگر از ترجمههای قابل توجه از لورکا، گزیدهای است که بیژن الهی سالها پیش ترجمه کرده بود. این گزیده مدتی پیش و بعد از سالها در نشر بیدگل به چاپ رسید. نشر بیدگل در طول چند سال دورهای 10تایی از آثار الهی را منتشر کرد و گزیده اشعار لورکا در واقع کتاب یازدهمی است که به دوره10تایی الهی اضافه شده است. الهی در سالهای حیاتش، آثار مختلفی از نویسندگان و شاعران مورد علاقهاش ترجمه کرده بود. فلوبر، پروست، جویس، نابوکف، آرتور رمبو، هانری میشو، الیوت، ادمون رستان، کنستانتین کاوافی، فریدریش هلدرلین و لورکا از جمله نویسندگان و شاعرانی هستند که الهی آثاری از آنها را به فارسی برگردانده است.
«لورکا»ی بیژن الهی شامل دو بخش است؛ سرودهها و افزودهها. سرودهها شامل 105 شعر برگزیده از لورکاست و درواقع حدود یکچهارم تمام اشعار شاعر است. بخش افزودهها هم شامل سه گفتار از خود لورکا و سه متن درباره او است. «تخیل، الهام، گریز»، «آواز ژرف» و «آن» عناوین سه متن لورکا هستند. سه نوشته دیگر کتاب نیز با این عناوین منتشر شدهاند: «دورنمایی از سرگذشت شاعر»، «چگونگی شاعر در نیویورک» و «آخرین روزها و مرگ». در بخشی از توضیحات ابتدایی کتاب درباره افزودهها آمده است: «افزودهها شامل سه گفتار شاعر است و سه نوشته درباره او. از میان گفتارها، آواز ژرف را ا.اسفندیاری به فارسی درآورده، از متن فرانسوی، با آزادیهایی در چند جا. جایگرفتن آواز ژرف در این مجموعه، با نگاه نخست، شاید، بیهوده بنماید، اما از آن پس که دانسته باشد آواز ژرف، بهراستی، زمینی است که ریشههای شعری لورکا را پرورده، نهتنها بیهوده نمینماید، بلکه خواننده ایرانی شعرهای لورکا را که با آن زمین بیگانهست، سودمند تواند بود و به گمان پردازندگان این کتاب، آمادگی بیشتری میبخشد برای خواندن شعرهای لورکا. پاره نخستین این گفتار که در آن سخن از موسیقی میرود،
به دوستی موسیقیدان و فرانسهدان سپرده شد و او برای تسهیل مطلب، بجا دانست که در چند جا قلمی برده شود که برده شد».
بیژن الهی در برخی از ترجمههایش، مثلا در ترجمههایش از هلدرلین، به بازسرایی آزاد اشعار این شاعر کلاسیک آلمانی دست زده است. ترجمههای او یک ویژگی مشترک دارند و آن سطحی از زبان فارسی است که او در ترجمههایش به کار برده است. ترجمههای الهی، به مانند تألیفهایش، منبعی غنی از ذخایر زبانیاند. میتوان با خواندن متنهای بازمانده از الهی به پیشنهادهای خلاقانه او در نثر و شعر پی برد. پیشنهادهایی که برآمده از آشنایی و ارتباط او با متون کلاسیک فارسیاند؛ این آشنایی باعث شده الهی در ترجمهها و تألیفاتش امکانات متنوع زبان فارسی را به کار بگیرد.
«لورکا»ی الهی در سال 1347 به چاپ میرسد و در آن چاپ عنوان کتاب «گزیده اشعار فدریکو گارسیا لورکا» بوده است. پس از چاپ، پخش کتاب با تأخیر مواجه میشود و سرانجام وقتی در سال 1352 منتشر میشود، برگهای لای صفحات کتاب هم گذاشته میشود که غلطنامه و چند تذکار از بیژن الهی بوده است. الهی نوشته بود: «این گرداندهها که یازده سال پیش آغاز شده بود، پنج، شش سال پیش به ناشر سپرده شد، زمانی که دوروبر دو سالی از انجامش میگذشت. اینگونه، حال باید آن را از کارهای دوره آغاز جوانی -اگر نه کودکی- به شمار آورم و در قیاس با کارهای اخیرم، خیلی از گرداندهها را کم یا بیش نیازمند بازبینی بدانم و دارای امکان بهترشدن- شاید بهویژه آنهایی که از گزارش فرهاد آرام است که آن زمان نام دیگری بوده برای این قلم. چند مورد از غلطنامهای که میآید مربوط میشود به بازبینیهای کوچکی که همان سالهای پیش صورت گرفته است». پس از آن، الهی همچنان به تصحیحات و تغییراتش ادامه میدهد اما آنچه بهتازگی در نشر بیدگل منتشر شده، همان نسخه قدیم است بهعلاوه تمام تصحیحها و تغییرها.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.