علیه پدران
شرق: «وقتی هجدهساله بودم، دلبستگیهایی به فراخور همان سنوسال داشتم... یکی از آنها بهصدادرآوردن هر نوع ساز و آلات موسیقی بود که به دستم میرسید: عود، ویولن، تنبور یا نیلبک؛ از آن نوع نیلبکهایی که شبابهاش میگفتیم و جوانها شبها در گذر از زیر پنجرهها به صدا درمیآوردند. دلم میخواست نوازنده شوم تا ناگفتههای قلبم را بیرون بریزم، چیزهایی که احساس میکردم ولی قادر نبودم از آنها تعبیری بدهم». این آغاز رمانی است با نام «رقص خورشید در روز ابری» از حنا مینه که بهتازگی با ترجمه رضا عامری در نشر نیلوفر منتشر شده است.
حنا مینه از نویسندگان معاصر سوری است که در سال 1924 در بندر اسکندرون متولد شد. خانواده او در سال 1939 و در پی اشغال اسکندرون توسط نیروهای ترک، به لاذقیه میروند. این اتفاق یعنی جداشدن بندر اسکندرون از سوریه که بهواسطه فرانسه اتفاق افتاد، خشم اعراب بهخصوص مردم سوریه را به همراه داشت. رد این اتفاق و خشم ناشی از آن بعدها در آثار حنا مینه بازتاب مییابد. دوران کودکی و نوجوانی حنا مینه بهسختی سپری میشود. خانواده او افراد فقیری بودند و بهناچار او مجبور میشود خیلی زود با رهاکردن تحصیل به کارکردن مشغول شود. زمانی که حنا مینه به روزنامهنگاری و نویسندگی روی آورد، 24 سال داشت. او در جوانیاش به حزب کمونیست هم میپیوندد و بهدلیل فعالیتهای سیاسیاش چندینبار تن به مهاجرت میدهد تا اینکه در سال 1967 در نهایت در سوریه مستقر و جدیتر به ادبیات و نویسندگی مشغول میشود.
رمان «خورشید در روز ابری» که در سال 1973 منتشر شد، داستان قتل پدری توسط پسرش است. طبق توضیحات خود کتاب، این پدر در واقع نمادی است از جهانی که بر پایه سلطه و بهرهکشی پایه گذاشته شده است. برخی منتقدان معتقدند حنا مینه نویسندهای با رویکرد رئالیسم سوسیالیستی است، به این معنی که رمانهایش واقعیت را از نگاهی مبتنی بر نمودهای فقر، عقبماندگی، فساد حاکمان و سرمایهداران بررسی میکند و همدردی خواننده با طبقه فرودست و آسیبدیده را برمیانگیزد.
در بخشی دیگر از این رمان میخوانیم: «خدایا چقدر احساس خفت و خواری میکنم، چقدر به رفتار و وضع و خانوادهام در این روزهای پس از خروجِ شکستخورده و پریشانم از خانه این زن اندیشیدم. حالا میفهمم چرا زن خیاط مرا از نگاهکردن به پایین پنجره پرهیز میداد و چرا اینقدر به ساکنان پایین با تحقیر نگاه میکرد. اما چرا خیاط، بااینهمه معرفتش به آنچه در بیغوله میگذشت، با احساسات زنش همراه نبود و برخلاف او، به زن درون بیغوله احترام میگذاشت و شاید هم او را دوست داشت. احتمالا زن هم همین رابطه دوستی و احساسات متقابل را با او داشت. زن به خودش اعتماد داشت و از کارش شرمنده نبود. انگار از این همه برای خودش هدفی ساخته بود، گویی میدانست چه خواستههایی دارد و برای تحققشان هر کاری میکرد. به من گفت برو در را پشت سرت ببند، رفتم اما در را نبستم. نه میتوانستم بمانم و تن به تسلیم بدهم و نه میتوانستم با او مبارزه کنم. همینطور در ظلمات جهانی فلاکتبار و هیجانآور دستوپا میزنم و سردرگم شدهام».
بهطورکلی حنا مینه موضوع رمانهایش را از تجربههای شخصی و حوادث ویژه زندگیاش میگیرد، تجربههایی که البته گاه غیرعادی هم هستند. همانطورکه گفته شد، او خیلی زود و در 12سالگی مجبور شد به کارکردن بپردازد. او ابتدا در بندر اسکندرون به کارهای ساده مشغول شد و بعد مراقب کودکی از خانوادهای ثروتمند شد و پس از آن به کارهای مختلفی، از سبزیفروشی و کار در قهوهخانه تا شاگردی پیرایشگری و روزنامهفروشی پرداخت. بعد از این او خود بهعنوان پیرایشگر در مغازهای کوچک مشغول کار شد. در همین دوره بود که او به حزب کمونیسم سوریه پیوست. او بهعنوان روزنامهنگار هم به فعالیت پرداخت. او حتی در زمانی که روزنامهنگار و نویسنده بود، باز از سر ناچاری مجبور بود در جاهای مختلفی از جمله در رستوران و شرکت ساختمانی کار کند. او به چین، ژاپن و مجارستان هم سفر کرد و به تدریس زبان عربی پرداخت و مدتی هم برای رادیو بوداپست برنامههای ادبی تولید کرد. او در سال 1967 به سوریه بازگشت و با رهاکردن سیاست خود را وقف ادبیات و نویسندگی کرد. زندگی او پر است از حوادث و اتفاقات مختلف، همراه با فقر و مبارزه و تبعید و اینها باعث شدهاند تا او براساس
تجربیات شخصیاش درونمایههایی قابل توجه برای روایت داستانهایش داشته باشد و برای همین برخی منتقدان تمام آثار او را رمان خودزندگینامه نیز دانستهاند.
شرق: «وقتی هجدهساله بودم، دلبستگیهایی به فراخور همان سنوسال داشتم... یکی از آنها بهصدادرآوردن هر نوع ساز و آلات موسیقی بود که به دستم میرسید: عود، ویولن، تنبور یا نیلبک؛ از آن نوع نیلبکهایی که شبابهاش میگفتیم و جوانها شبها در گذر از زیر پنجرهها به صدا درمیآوردند. دلم میخواست نوازنده شوم تا ناگفتههای قلبم را بیرون بریزم، چیزهایی که احساس میکردم ولی قادر نبودم از آنها تعبیری بدهم». این آغاز رمانی است با نام «رقص خورشید در روز ابری» از حنا مینه که بهتازگی با ترجمه رضا عامری در نشر نیلوفر منتشر شده است.
حنا مینه از نویسندگان معاصر سوری است که در سال 1924 در بندر اسکندرون متولد شد. خانواده او در سال 1939 و در پی اشغال اسکندرون توسط نیروهای ترک، به لاذقیه میروند. این اتفاق یعنی جداشدن بندر اسکندرون از سوریه که بهواسطه فرانسه اتفاق افتاد، خشم اعراب بهخصوص مردم سوریه را به همراه داشت. رد این اتفاق و خشم ناشی از آن بعدها در آثار حنا مینه بازتاب مییابد. دوران کودکی و نوجوانی حنا مینه بهسختی سپری میشود. خانواده او افراد فقیری بودند و بهناچار او مجبور میشود خیلی زود با رهاکردن تحصیل به کارکردن مشغول شود. زمانی که حنا مینه به روزنامهنگاری و نویسندگی روی آورد، 24 سال داشت. او در جوانیاش به حزب کمونیست هم میپیوندد و بهدلیل فعالیتهای سیاسیاش چندینبار تن به مهاجرت میدهد تا اینکه در سال 1967 در نهایت در سوریه مستقر و جدیتر به ادبیات و نویسندگی مشغول میشود.
رمان «خورشید در روز ابری» که در سال 1973 منتشر شد، داستان قتل پدری توسط پسرش است. طبق توضیحات خود کتاب، این پدر در واقع نمادی است از جهانی که بر پایه سلطه و بهرهکشی پایه گذاشته شده است. برخی منتقدان معتقدند حنا مینه نویسندهای با رویکرد رئالیسم سوسیالیستی است، به این معنی که رمانهایش واقعیت را از نگاهی مبتنی بر نمودهای فقر، عقبماندگی، فساد حاکمان و سرمایهداران بررسی میکند و همدردی خواننده با طبقه فرودست و آسیبدیده را برمیانگیزد.
در بخشی دیگر از این رمان میخوانیم: «خدایا چقدر احساس خفت و خواری میکنم، چقدر به رفتار و وضع و خانوادهام در این روزهای پس از خروجِ شکستخورده و پریشانم از خانه این زن اندیشیدم. حالا میفهمم چرا زن خیاط مرا از نگاهکردن به پایین پنجره پرهیز میداد و چرا اینقدر به ساکنان پایین با تحقیر نگاه میکرد. اما چرا خیاط، بااینهمه معرفتش به آنچه در بیغوله میگذشت، با احساسات زنش همراه نبود و برخلاف او، به زن درون بیغوله احترام میگذاشت و شاید هم او را دوست داشت. احتمالا زن هم همین رابطه دوستی و احساسات متقابل را با او داشت. زن به خودش اعتماد داشت و از کارش شرمنده نبود. انگار از این همه برای خودش هدفی ساخته بود، گویی میدانست چه خواستههایی دارد و برای تحققشان هر کاری میکرد. به من گفت برو در را پشت سرت ببند، رفتم اما در را نبستم. نه میتوانستم بمانم و تن به تسلیم بدهم و نه میتوانستم با او مبارزه کنم. همینطور در ظلمات جهانی فلاکتبار و هیجانآور دستوپا میزنم و سردرگم شدهام».
بهطورکلی حنا مینه موضوع رمانهایش را از تجربههای شخصی و حوادث ویژه زندگیاش میگیرد، تجربههایی که البته گاه غیرعادی هم هستند. همانطورکه گفته شد، او خیلی زود و در 12سالگی مجبور شد به کارکردن بپردازد. او ابتدا در بندر اسکندرون به کارهای ساده مشغول شد و بعد مراقب کودکی از خانوادهای ثروتمند شد و پس از آن به کارهای مختلفی، از سبزیفروشی و کار در قهوهخانه تا شاگردی پیرایشگری و روزنامهفروشی پرداخت. بعد از این او خود بهعنوان پیرایشگر در مغازهای کوچک مشغول کار شد. در همین دوره بود که او به حزب کمونیسم سوریه پیوست. او بهعنوان روزنامهنگار هم به فعالیت پرداخت. او حتی در زمانی که روزنامهنگار و نویسنده بود، باز از سر ناچاری مجبور بود در جاهای مختلفی از جمله در رستوران و شرکت ساختمانی کار کند. او به چین، ژاپن و مجارستان هم سفر کرد و به تدریس زبان عربی پرداخت و مدتی هم برای رادیو بوداپست برنامههای ادبی تولید کرد. او در سال 1967 به سوریه بازگشت و با رهاکردن سیاست خود را وقف ادبیات و نویسندگی کرد. زندگی او پر است از حوادث و اتفاقات مختلف، همراه با فقر و مبارزه و تبعید و اینها باعث شدهاند تا او براساس
تجربیات شخصیاش درونمایههایی قابل توجه برای روایت داستانهایش داشته باشد و برای همین برخی منتقدان تمام آثار او را رمان خودزندگینامه نیز دانستهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.