راز پوسترهای جشنواره فجر
احمد غلامی مهرآبادی
پوستر در دنیای امروز بسان یک رسانه عمل میکند. رسانهای که با وجود حضور رسانههای دیجیتال مدرن هیچگاه از اهمیت آن کاسته نشده است. شاید پوستر در ایران جایگاهی مانند دیگر کشورهای صاحب سبک در این رشته نداشته باشد اما به هر شکل کارکرد آن طی پنجاه سال اخیر روندی روبه رشد را طی میکند. به گونهای که امروزه میتوان پوسترهای هنرمندانهای را بر در و دیوار شهر دید و تحت تاثیر آن قرار گرفت. انواع پوسترهای تجاری و فرهنگی نمونههایی از این دست هستند. در میان پوسترهای فرهنگی، پوستر تئاتر یکی از جدیترینهای این عرصه است. در تایید این ادعا همین کافی است که بدانید چند سالی است که طراحان پوستر دارای یک انجمن تخصصی هستند و در حد توان خود سعی در انسجام بیشتر این شاخه از هنر گرافیک را دارند. شاید تعداد پوسترهای تئاتر در یک دوره زمانی یکساله در قیاس با دیگر شاخهها بسیار اندک باشند (به تعداد اجراهای اندک تئاتر). اما کیفیت این آثار به سبب نوع مخاطبان آن،که عمدتا اقشار فرهیخته و هنرمند جامعه هستند دارای کیفیتی بالا است. در این بین تمامی اجراهای سال از یک طرف و اجراهای جشنواره تئاتر فجر که تنها جشنواره پاینده تئاتر در ایران است در طرف دیگر قرار میگیرد. جشنوارهای که خوب یا بد ویترینی از عملکرد سالانه تئاتر ایران است. این ویترین هر ساله پوستری را برای دعوت از مخاطبین خود ارایه میدهد که نمیتوان از آن به سادگی گذشت. پوستری که در دورههای مختلف، جنجالهای زیادی پیرامون آن بوده است و نقدها و نظرات به اوج خود میرسند. پوستر امسال جشنواره تئاتر فجر نیز حرف و حدیثهای فراوانی را (شاید بیش از هر سال دیگری) در پی داشته است، این جنجالها وقتی بیشتر شد که مشخص شد طراح این پوستر نسبتی با یکی از مدیران پیشین عرصه تئاتر داشته که اصلا مهم نیست اما توضیحات و توجیهات طراح در ارایه پوستری در این سطح هیچگونه جای دفاعی از آن باقی نمیگذارد. اینکه این نقدها در دورههای مختلف تابهحال، چه حد در حیطه نقد حرفهای بودهاند و تا چه حد غرضورزی، بماند برای بعد؛ اما چه رازی است در پوستر جشنواره فجر (اعم از تئاتر و فیلم و موسیقی) که هر ساله با حضور طراحان مختلف (از حرفهای تا غیر حرفهای!) باز هم تعداد پوسترهای منسجم و اثرگذار بسیار معدود است. اولین نقطه مشترک در این سالها سفارشدهنده است. متولی این جشنواره در تمامی این سالها وزارت ارشاد دولت وقت بوده است که این امر به خودی خود باعث میشود تا پوستر جشنوارهها با دیگر پوسترهای رایج در آن رشته متفاوت باشد. اینکه نوع نگرش دولتی تا چه حد روی یک جشنواره مردمی تاثیرگذار است بحث مهمی است که در این مقال نمیگنجد... . دومین مساله شیوه مدیریتی این جشنوارههاست که در عدم تداوم مدیریتی و همچنین سیاستهای بلندمدت موجب میشود که بهطور کلی مدیران جشنواره در دورههای مختلف عرصهای برای جبران ضعفهای پیشین خود پیدا نکنند. سومین مساله در شیوه انتخاب طراحان است. اینکه هر مدیری در انتخاب نفرات خود پیرو رابطه باشد و نه ضابطه، بحث تکراری است. به شخصه معتقدم هرگونه تعاملی بین مدیران و طراحان اتفاق مثبتی است حال چه اسم رابطه بر خود بگیرد و چه اسم ضابطه، در هر صورت در رسیدن به یک اثر منسجم کاملا موثر و مفید فایده است. همچنانکه در همین جشنواره فجر در دورههای پیشین نمونههای موفقی از رابطه طراح و مدیر را شاهد بودهایم که به اثری ماندگار و منسجم منتهی شده اما مدیران ضابطهمند معمولا به سراغ فراخوان طراحی میروند که با توجه به ضعف ایشان در بحث مدیریت زمان و البته حجم زیاد طراحان (کاربلد و نابلد) کار تا به حال نتیجه مثمرثمری نداشته است. اما نمیدانم با وجود دو انجمن تخصصی در این رابطه (انجمن طراحان گرافیک و انجمن طراحان پوسترتئاتر) چرا هیچگاه مدیران دستکمک به سوی این تشکلهای حرفهای بلند نمیکنند. با کمی تامل در موارد سهگانه بالا بهراحتی میتوان با این تدبیر حجم عمدهای از مشکلات طراحی پوستر و مواد تبلیغاتی این جشنوارهها را حل کرد.
پوستر در دنیای امروز بسان یک رسانه عمل میکند. رسانهای که با وجود حضور رسانههای دیجیتال مدرن هیچگاه از اهمیت آن کاسته نشده است. شاید پوستر در ایران جایگاهی مانند دیگر کشورهای صاحب سبک در این رشته نداشته باشد اما به هر شکل کارکرد آن طی پنجاه سال اخیر روندی روبه رشد را طی میکند. به گونهای که امروزه میتوان پوسترهای هنرمندانهای را بر در و دیوار شهر دید و تحت تاثیر آن قرار گرفت. انواع پوسترهای تجاری و فرهنگی نمونههایی از این دست هستند. در میان پوسترهای فرهنگی، پوستر تئاتر یکی از جدیترینهای این عرصه است. در تایید این ادعا همین کافی است که بدانید چند سالی است که طراحان پوستر دارای یک انجمن تخصصی هستند و در حد توان خود سعی در انسجام بیشتر این شاخه از هنر گرافیک را دارند. شاید تعداد پوسترهای تئاتر در یک دوره زمانی یکساله در قیاس با دیگر شاخهها بسیار اندک باشند (به تعداد اجراهای اندک تئاتر). اما کیفیت این آثار به سبب نوع مخاطبان آن،که عمدتا اقشار فرهیخته و هنرمند جامعه هستند دارای کیفیتی بالا است. در این بین تمامی اجراهای سال از یک طرف و اجراهای جشنواره تئاتر فجر که تنها جشنواره پاینده تئاتر در ایران است در طرف دیگر قرار میگیرد. جشنوارهای که خوب یا بد ویترینی از عملکرد سالانه تئاتر ایران است. این ویترین هر ساله پوستری را برای دعوت از مخاطبین خود ارایه میدهد که نمیتوان از آن به سادگی گذشت. پوستری که در دورههای مختلف، جنجالهای زیادی پیرامون آن بوده است و نقدها و نظرات به اوج خود میرسند. پوستر امسال جشنواره تئاتر فجر نیز حرف و حدیثهای فراوانی را (شاید بیش از هر سال دیگری) در پی داشته است، این جنجالها وقتی بیشتر شد که مشخص شد طراح این پوستر نسبتی با یکی از مدیران پیشین عرصه تئاتر داشته که اصلا مهم نیست اما توضیحات و توجیهات طراح در ارایه پوستری در این سطح هیچگونه جای دفاعی از آن باقی نمیگذارد. اینکه این نقدها در دورههای مختلف تابهحال، چه حد در حیطه نقد حرفهای بودهاند و تا چه حد غرضورزی، بماند برای بعد؛ اما چه رازی است در پوستر جشنواره فجر (اعم از تئاتر و فیلم و موسیقی) که هر ساله با حضور طراحان مختلف (از حرفهای تا غیر حرفهای!) باز هم تعداد پوسترهای منسجم و اثرگذار بسیار معدود است. اولین نقطه مشترک در این سالها سفارشدهنده است. متولی این جشنواره در تمامی این سالها وزارت ارشاد دولت وقت بوده است که این امر به خودی خود باعث میشود تا پوستر جشنوارهها با دیگر پوسترهای رایج در آن رشته متفاوت باشد. اینکه نوع نگرش دولتی تا چه حد روی یک جشنواره مردمی تاثیرگذار است بحث مهمی است که در این مقال نمیگنجد... . دومین مساله شیوه مدیریتی این جشنوارههاست که در عدم تداوم مدیریتی و همچنین سیاستهای بلندمدت موجب میشود که بهطور کلی مدیران جشنواره در دورههای مختلف عرصهای برای جبران ضعفهای پیشین خود پیدا نکنند. سومین مساله در شیوه انتخاب طراحان است. اینکه هر مدیری در انتخاب نفرات خود پیرو رابطه باشد و نه ضابطه، بحث تکراری است. به شخصه معتقدم هرگونه تعاملی بین مدیران و طراحان اتفاق مثبتی است حال چه اسم رابطه بر خود بگیرد و چه اسم ضابطه، در هر صورت در رسیدن به یک اثر منسجم کاملا موثر و مفید فایده است. همچنانکه در همین جشنواره فجر در دورههای پیشین نمونههای موفقی از رابطه طراح و مدیر را شاهد بودهایم که به اثری ماندگار و منسجم منتهی شده اما مدیران ضابطهمند معمولا به سراغ فراخوان طراحی میروند که با توجه به ضعف ایشان در بحث مدیریت زمان و البته حجم زیاد طراحان (کاربلد و نابلد) کار تا به حال نتیجه مثمرثمری نداشته است. اما نمیدانم با وجود دو انجمن تخصصی در این رابطه (انجمن طراحان گرافیک و انجمن طراحان پوسترتئاتر) چرا هیچگاه مدیران دستکمک به سوی این تشکلهای حرفهای بلند نمیکنند. با کمی تامل در موارد سهگانه بالا بهراحتی میتوان با این تدبیر حجم عمدهای از مشکلات طراحی پوستر و مواد تبلیغاتی این جشنوارهها را حل کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.