كه چی بشه؟
محمود برآبادی
گاهی مثل امروز بدون دلیل افسرده میشوم. هرچه فکر میکنم چرا اینطور شدهام دلیلش را پیدا نمیکنم. هر کاری میخواهم بکنم، میگویم: «که چی بشه؟»
- بروم تلفن بزنم به دوستم حالش را بپرسم. - که چی بشه؟
- کتابی را که تا نصفه خواندهام، تمام کنم. - که چی بشه؟
- یادداشتی را که قرار بود به روزنامه «شرق» بدهم، بنویسم. - که چی بشه؟
- صورتم را اصلاح کنم. - که چی بشه؟
این «که چی بشه؟»ها پایانی ندارد. ذهنم را قفل میکند. دست و بالم را کرخت میکند و مرا از تحرک میاندازد. حتی حوصله شنیدن موسیقی را هم ندارم. مینشینم و به روبهروی خودم خیره میشوم. نگاهم به گلها میافتد که دارند پژمرده میشوند. با خودم میگویم آنها چه گناهی کردهاند؟ گلدانها را آب میدهم و بعد روی برگهایشان آب میپاشم. رنگورویشان باز میشود. شاخههای خشک را میزنم و علفهای هرز توی باغچه را میچینم. باغچه شاداب میشود. ساعتی میگذرد و کمکم حالم عوض میشود.
یکیدیگر از مصائب کرونا مشکلات اقتصادی است. خیلیها کارشان را از دست دادهاند، بسیاری کار دارند اما درآمدشان کاهش یافته است. چند روز پیش پیامی برایم آمد از جوانی که میگفت بیکار شده و بهشدت نیازمند است و درخواست کمک کرده بود. او را نمیشناختم و به صحت ادعایش هم اطمینان نداشتم، اما پیامش راحتم نمیگذاشت. چند بار یادداشتش را خواندم. نمیدانم راست میگوید یا کلاش است. این روزها کلاهبرداریهای ابتکاری زیاد شده، اما این احتمال که او واقعا مستأصل شده که دست به سوی دیگران دراز کرده است، دست از سرم برنمیدارد. مبلغی به شماره کارتی که داده بود، واریز کردم. وقتی یکی از دوستان فهمید، گفت: «بیخود کمک کردی. بلاکش میکردی، کلاهبردار است». گفتم: «راستش را بخواهی من بهخودم کمک کردم تا از این درگیری ذهنی رها شوم. کمک کردم تا عذاب وجدان راحتم بگذارد».
آپارتمانهای امروزی دیوارهای نازکی دارند که بهراحتی صدا را عبور میدهند. اختلافهای خانوادگی هم که به ٌیمن قرنطینه بیشتر شده و کمتر نشده است. مشکلات اقتصادی هم که بماند. دعواهای زن و شوهری و بدرفتاری والدین با بچهها امری عادی شده است. نمک زندگی است!
فقط گاهی زیادی شور میشود. دعواهای زن و شوهری از آن دعواهایی است که برنده ندارد. هر دو طرف بازندهاند و گاهی هر سه طرف اگر بچهای هم وسط باشد. هیچوقت هم معلوم نمیشود حق با کیست. من هر وقت صدای دعوای زن و مرد همسایه را میشنوم، مثل همین الان، صدای تلویزیون را زیاد میکنم و اگر افاقه نکرد، گوشی میگذارم و موسیقی پاپ گوش میدهم تا به قول شاعر «توفان بگذرد».
ضربالمثلهای فارسی هر کدام حکمتی دارند که گاه آدم از آنها غافل است. یکی از همین مثلهای حکیمانه، «فوت کوزهگری» است. حتما قصهاش را شنیدهاید. کوزهگری بود که یک شاگرد داشت، کاروکاسبی کوزهگر خوب بود. کوزهها و صراحیها و گلدانهای لعابدارش را خوب میخریدند.
شاگرد کوزهگر بعد از مدتی گفت: «چرا من برای خودم کارگاه نداشته باشم. استاد کوزههایی را که من درست میکنم میگذارد توی کوره. من هم بلدم بگذارم توی کوره». شاگرد رفت و برای خودش دکانی باز کرد و چرخی خرید و شروع کرد به درستکردن همانها اما کارهای او را نخریدند.
بعد از مدتی شاگرد رفت پیش استاد و گفت: «استاد! چرا کوزههای تو را میخرند و مال مرا نمیخرند؟ درصورتیکه کوزههای من ارزانتر هم هست. میخواهم بدانم کوزههای من چه فرقی با مال تو دارند».
استاد نگاه معنیداری به شاگرد سابقش انداخت و گفت: «فرقش در فوت کوزهگری است».
شاگرد گفت: «فوتکوزهگری دیگر چیست؟ ممکن است آن را به من یاد بدهی؟» کوزهگر که مرد خوشقلبی بود، یکی از گلدانهای لعابخورده را برداشت و گفت من موقعی که اینها را توی کوره میگذارم یک فوتی به آنها میکنم و گرد و خاکشان را با این فوت میگیرم. وقتی از کوره درمیآیند جلوه بیشتری دارند. تو آن فوت کوزهگری را نمیدانستی».
حالا حکایت ماست. من قورمهسبزی را درست همانطور که خانمم گفته درست میکنم. اندازهها را هم کاملا رعایت میکنم، اما قورمهسبزی من طعم و مزه قورمهسبزی او را ندارد. گمان میکنم فوت کوزهگری را یاد نگرفتهام.
گاهی مثل امروز بدون دلیل افسرده میشوم. هرچه فکر میکنم چرا اینطور شدهام دلیلش را پیدا نمیکنم. هر کاری میخواهم بکنم، میگویم: «که چی بشه؟»
- بروم تلفن بزنم به دوستم حالش را بپرسم. - که چی بشه؟
- کتابی را که تا نصفه خواندهام، تمام کنم. - که چی بشه؟
- یادداشتی را که قرار بود به روزنامه «شرق» بدهم، بنویسم. - که چی بشه؟
- صورتم را اصلاح کنم. - که چی بشه؟
این «که چی بشه؟»ها پایانی ندارد. ذهنم را قفل میکند. دست و بالم را کرخت میکند و مرا از تحرک میاندازد. حتی حوصله شنیدن موسیقی را هم ندارم. مینشینم و به روبهروی خودم خیره میشوم. نگاهم به گلها میافتد که دارند پژمرده میشوند. با خودم میگویم آنها چه گناهی کردهاند؟ گلدانها را آب میدهم و بعد روی برگهایشان آب میپاشم. رنگورویشان باز میشود. شاخههای خشک را میزنم و علفهای هرز توی باغچه را میچینم. باغچه شاداب میشود. ساعتی میگذرد و کمکم حالم عوض میشود.
یکیدیگر از مصائب کرونا مشکلات اقتصادی است. خیلیها کارشان را از دست دادهاند، بسیاری کار دارند اما درآمدشان کاهش یافته است. چند روز پیش پیامی برایم آمد از جوانی که میگفت بیکار شده و بهشدت نیازمند است و درخواست کمک کرده بود. او را نمیشناختم و به صحت ادعایش هم اطمینان نداشتم، اما پیامش راحتم نمیگذاشت. چند بار یادداشتش را خواندم. نمیدانم راست میگوید یا کلاش است. این روزها کلاهبرداریهای ابتکاری زیاد شده، اما این احتمال که او واقعا مستأصل شده که دست به سوی دیگران دراز کرده است، دست از سرم برنمیدارد. مبلغی به شماره کارتی که داده بود، واریز کردم. وقتی یکی از دوستان فهمید، گفت: «بیخود کمک کردی. بلاکش میکردی، کلاهبردار است». گفتم: «راستش را بخواهی من بهخودم کمک کردم تا از این درگیری ذهنی رها شوم. کمک کردم تا عذاب وجدان راحتم بگذارد».
آپارتمانهای امروزی دیوارهای نازکی دارند که بهراحتی صدا را عبور میدهند. اختلافهای خانوادگی هم که به ٌیمن قرنطینه بیشتر شده و کمتر نشده است. مشکلات اقتصادی هم که بماند. دعواهای زن و شوهری و بدرفتاری والدین با بچهها امری عادی شده است. نمک زندگی است!
فقط گاهی زیادی شور میشود. دعواهای زن و شوهری از آن دعواهایی است که برنده ندارد. هر دو طرف بازندهاند و گاهی هر سه طرف اگر بچهای هم وسط باشد. هیچوقت هم معلوم نمیشود حق با کیست. من هر وقت صدای دعوای زن و مرد همسایه را میشنوم، مثل همین الان، صدای تلویزیون را زیاد میکنم و اگر افاقه نکرد، گوشی میگذارم و موسیقی پاپ گوش میدهم تا به قول شاعر «توفان بگذرد».
ضربالمثلهای فارسی هر کدام حکمتی دارند که گاه آدم از آنها غافل است. یکی از همین مثلهای حکیمانه، «فوت کوزهگری» است. حتما قصهاش را شنیدهاید. کوزهگری بود که یک شاگرد داشت، کاروکاسبی کوزهگر خوب بود. کوزهها و صراحیها و گلدانهای لعابدارش را خوب میخریدند.
شاگرد کوزهگر بعد از مدتی گفت: «چرا من برای خودم کارگاه نداشته باشم. استاد کوزههایی را که من درست میکنم میگذارد توی کوره. من هم بلدم بگذارم توی کوره». شاگرد رفت و برای خودش دکانی باز کرد و چرخی خرید و شروع کرد به درستکردن همانها اما کارهای او را نخریدند.
بعد از مدتی شاگرد رفت پیش استاد و گفت: «استاد! چرا کوزههای تو را میخرند و مال مرا نمیخرند؟ درصورتیکه کوزههای من ارزانتر هم هست. میخواهم بدانم کوزههای من چه فرقی با مال تو دارند».
استاد نگاه معنیداری به شاگرد سابقش انداخت و گفت: «فرقش در فوت کوزهگری است».
شاگرد گفت: «فوتکوزهگری دیگر چیست؟ ممکن است آن را به من یاد بدهی؟» کوزهگر که مرد خوشقلبی بود، یکی از گلدانهای لعابخورده را برداشت و گفت من موقعی که اینها را توی کوره میگذارم یک فوتی به آنها میکنم و گرد و خاکشان را با این فوت میگیرم. وقتی از کوره درمیآیند جلوه بیشتری دارند. تو آن فوت کوزهگری را نمیدانستی».
حالا حکایت ماست. من قورمهسبزی را درست همانطور که خانمم گفته درست میکنم. اندازهها را هم کاملا رعایت میکنم، اما قورمهسبزی من طعم و مزه قورمهسبزی او را ندارد. گمان میکنم فوت کوزهگری را یاد نگرفتهام.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.