وجدان جمعی
سیدابوالحسن مختاباد
نوعی وجدان جمعی در آمریکا وجود دارد که همانند نفس لوامه و سرزنشگر عمل میکند، اما نه در حیطه فردی که در حیطه اجتماعی. هرازگاهی که اتفاقي مانند کشتهشدن جورج فلوید رخ میدهد که در آن یک سفیدپوست با چنین سبعیت و دژمخویی، سیاهپوستی را آزار و شکنجه میدهد که منجر به مرگ او میشود، این وجدان جمعی ققنوسوار سر از خاکستر برمیآورد و جامعه آمریکا را خطاب قرار میدهد؛ خطابی که وجدانهای خفته را برمیشوراند و به قول مولانا:
که هر بندی که بربندی بدرانم به جان تو
تأثیر این رخداد بهگونهای بود که تقریبا هر بند و مانعی، حتی کرونایی که مردم را خانهنشین کرده بود، گسسته شد. به نظر میرسد هنوز آرمانها نمردهاند. آرمانگرایی زنده است و نفس میکشد و بسیاری در همین آمریکایی که مدام در مذمتش داد سخن میدهیم، برای دفاع از آرمانهای خود عملا به استقبال مرگ میروند. آنها میدانند و هر روز نقشه کرونا را در گوشهگوشه کشور رصد میکنند. میبینند که آمار مرگومیر به رقم ۱۲۰ هزار کشته رسیده است و در وضعیت عادی نیز وقتی یک نفر را از دور میبینند، بهسرعت دوریگزینی اختیار کرده و فاصلهای چندمتری میگیرند تا طرف مقابل عبور کند، اما همین مردم در ماجرای کشتهشدن جورج فلوید همه آن بندوبستها، تحذیرها، محدودیتها و خانهنشینی را به کناری نهادند تا از یک هویت انسانی دفاع کنند؛ از هویتی که چندسالی است جامعه آمریکا را مورد هجوم قرار داده و در حال پارهپارهکردن آن است.
در منطقه خلیج سانفرانسیسکو، شهرهای کوچکی قرار دارند که شاید تعداد سیاهان در آن به یک درصد هم نرسد. نمونه شاخص آن شهر لافایت است؛ شهری نهچندان بزرگ که جمعیت آن به ۲۶ هزار نفر هم نمیرسد و عمده شهروندان آن از طبقه بالای جامعه با درآمد میانگین بالای ۱۳۰ هزار دلار در سال هستند؛ مردمانی که وقتی از نزدیک آنها را میبینی یاد مرفهان بیدرد در شمال شهر میافتی. اما همینها در روز شنبه گذشته تنها خیابان اصلی شهر را با خشم و خروش خود به لرزه افکنده بودند.
این وجدان جمعی اما به خودیخود به خیابان نمیآید. آنها را رسانهها و نهادهای مدنی به خیابان کشاندند؛ دو بازوی قدرتمند و ستمستیز که وجدان بیدار جامعه آمریکاست و در تمامی این سالها و هرازگاه نهیبهای مهیب برمیکشد و هشدار میدهد و زنگ بیدارباش میزند برای حراست از آنچه آنها آرمانهای آمریکایی نام مینهند؛ آرمانهایی که در تمامی این سالها جهت آن مثبت و رو به صعود بوده است.
اگر جورج فلوید در حال خفهشدن میگوید دیگر نمیتوانم نفس بکشم، رسانهها اما ریههای جامعه آمریکا هستند که با شدت و سلامت تمام نفس میکشند و کسی را یارای مقاومت در برابر بازدمهای توفانی آنها نیست؛ تنفسی به قول اهالی آواز دیافراگمی و از پایینترین نقطه ششها که میتواند فریاد و صدایت را از تارهای صوتی تا دوردستها پرتاب کند و به جامعه حیاتی دوباره بخشد. رسانهها ششهای جامعهاند و آنها هستند که میتوانند به مغز اکسیژن کافی برسانند تا بتواند درست و صادقانه و بیفریب تصمیم بگیرد. دموکراسی آمریکایی با وجود تمامی انتقاداتی که بر آن وارد است، یک حسن دارد و آن رسانه آزاد از یکسو و جامعه مدنی قدرتمند از دیگرسو است که هر دوی اینها تقریبا هر مقاومت و استبداد رأیی را خرد کرده و در هم میشکنند.
نوعی وجدان جمعی در آمریکا وجود دارد که همانند نفس لوامه و سرزنشگر عمل میکند، اما نه در حیطه فردی که در حیطه اجتماعی. هرازگاهی که اتفاقي مانند کشتهشدن جورج فلوید رخ میدهد که در آن یک سفیدپوست با چنین سبعیت و دژمخویی، سیاهپوستی را آزار و شکنجه میدهد که منجر به مرگ او میشود، این وجدان جمعی ققنوسوار سر از خاکستر برمیآورد و جامعه آمریکا را خطاب قرار میدهد؛ خطابی که وجدانهای خفته را برمیشوراند و به قول مولانا:
که هر بندی که بربندی بدرانم به جان تو
تأثیر این رخداد بهگونهای بود که تقریبا هر بند و مانعی، حتی کرونایی که مردم را خانهنشین کرده بود، گسسته شد. به نظر میرسد هنوز آرمانها نمردهاند. آرمانگرایی زنده است و نفس میکشد و بسیاری در همین آمریکایی که مدام در مذمتش داد سخن میدهیم، برای دفاع از آرمانهای خود عملا به استقبال مرگ میروند. آنها میدانند و هر روز نقشه کرونا را در گوشهگوشه کشور رصد میکنند. میبینند که آمار مرگومیر به رقم ۱۲۰ هزار کشته رسیده است و در وضعیت عادی نیز وقتی یک نفر را از دور میبینند، بهسرعت دوریگزینی اختیار کرده و فاصلهای چندمتری میگیرند تا طرف مقابل عبور کند، اما همین مردم در ماجرای کشتهشدن جورج فلوید همه آن بندوبستها، تحذیرها، محدودیتها و خانهنشینی را به کناری نهادند تا از یک هویت انسانی دفاع کنند؛ از هویتی که چندسالی است جامعه آمریکا را مورد هجوم قرار داده و در حال پارهپارهکردن آن است.
در منطقه خلیج سانفرانسیسکو، شهرهای کوچکی قرار دارند که شاید تعداد سیاهان در آن به یک درصد هم نرسد. نمونه شاخص آن شهر لافایت است؛ شهری نهچندان بزرگ که جمعیت آن به ۲۶ هزار نفر هم نمیرسد و عمده شهروندان آن از طبقه بالای جامعه با درآمد میانگین بالای ۱۳۰ هزار دلار در سال هستند؛ مردمانی که وقتی از نزدیک آنها را میبینی یاد مرفهان بیدرد در شمال شهر میافتی. اما همینها در روز شنبه گذشته تنها خیابان اصلی شهر را با خشم و خروش خود به لرزه افکنده بودند.
این وجدان جمعی اما به خودیخود به خیابان نمیآید. آنها را رسانهها و نهادهای مدنی به خیابان کشاندند؛ دو بازوی قدرتمند و ستمستیز که وجدان بیدار جامعه آمریکاست و در تمامی این سالها و هرازگاه نهیبهای مهیب برمیکشد و هشدار میدهد و زنگ بیدارباش میزند برای حراست از آنچه آنها آرمانهای آمریکایی نام مینهند؛ آرمانهایی که در تمامی این سالها جهت آن مثبت و رو به صعود بوده است.
اگر جورج فلوید در حال خفهشدن میگوید دیگر نمیتوانم نفس بکشم، رسانهها اما ریههای جامعه آمریکا هستند که با شدت و سلامت تمام نفس میکشند و کسی را یارای مقاومت در برابر بازدمهای توفانی آنها نیست؛ تنفسی به قول اهالی آواز دیافراگمی و از پایینترین نقطه ششها که میتواند فریاد و صدایت را از تارهای صوتی تا دوردستها پرتاب کند و به جامعه حیاتی دوباره بخشد. رسانهها ششهای جامعهاند و آنها هستند که میتوانند به مغز اکسیژن کافی برسانند تا بتواند درست و صادقانه و بیفریب تصمیم بگیرد. دموکراسی آمریکایی با وجود تمامی انتقاداتی که بر آن وارد است، یک حسن دارد و آن رسانه آزاد از یکسو و جامعه مدنی قدرتمند از دیگرسو است که هر دوی اینها تقریبا هر مقاومت و استبداد رأیی را خرد کرده و در هم میشکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.