|

خاموش‌کردن سروهای کوهی با سرشاخه‌های بید

اسماعیل کهرم

دیگر شعله‌های آتش در بلوطستان‌های زاگرس چنان همه‌گیر شده که توجه عمومی را هم جلب کرده است. وضعیت به‌قدری بحرانی است که می‌بینیم دیگر این تنها دوستداران طبیعت و ان‌جی‌اوهای محیط‌زیستی نیستند که ابراز نگرانی می‌کنند و همه‌وهمه نگران وضعیت فوق‌بحرانی غرب کشور هستند. در این میان گزارش‌هایی که از کهگیلویه‌وبویراحمد می‌آید ناامیدکننده است. آتش با سرعت زیادی گسترش پیدا می‌کند و درمقابل، امکانات و نیروی انسانی برای مهار آتش بسیار کم است. باید بدانیم که در تجربه‌های جهانی هم حتی کشورهایی مثل روسیه با آن سطح از امکانات گاهی مجبور می‌شدند برای مهار آتش از کشورهای خارجی کمک بگیرند؛ برای مثال در آتش‌سوزی جنگل‌های روسیه این کشور از ایالات متحده آمریکا کمک گرفت و حتی پوتین شخصا از خلبان‌های آمریکایی تشکر کرد. اما ما نه‌تنها نیرو و امکانات لازم در حد وسعت جنگل‌های خودمان را نداریم که حتی نمی‌توانیم دست یاری به‌سوی کشوری برای کمک دراز کنیم. باید بدانیم که ما پرسنل کافی برای مهار آتش در کشورمان نداریم. تجربه آتش‌سوزی‌های گذشته نشان می‌دهد که وضعیت چندان مناسب نیست. سال گذشته که در شمال کشور جنگل‌ها آتش گرفت، نیروهای داوطلب مردمی بودند که به ارتفاعات برای کمک رفتند و با کپسول‌های خالی اطفای حریق مواجه شدند. یک‌بار هم در رینه و در پای کوه دماوند درخت‌های سرو کوهی آتش گرفته بودند. دست‌برقضا من در آنجا بودم و به سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری تلفن کردیم. آنها بعد از نیم‌ساعت عده‌ای را به محل حادثه فرستادند. این گروه از درخت‌های جوان شاخه‌های بید را کنده بودند و سعی می‌کردند به کمک آنها آتش را خاموش کنند. یا حتی در همین گچساران کسانی که درگیر مهار آتش بودند گفته بودند که ما یک ایستگاه مانیتورینگ می‌خواهیم؛ یعنی مرکزی که بتوانند مناطق را رصد کنند و از آنجا به ما خبر بدهند که در کدام منطقه جغرافیایی و در چه ارتفاعی آتش شروع شده و ما بتوانیم حداقل همین نیروهای محدودمان را درست توزیع کنیم و بتوانیم راحت‌تر آتش را مهار کنیم که این هم حاصل نشد. با چنین وضعیتی شما چه انتظاری برای مهار حرفه‌ای آتش دارید. علاوه‌بر اینها تا همین دو هفته پیش، نیروهای مردمی که اقدام به مهار آتش می‌کردند بیمه بودند. اگر زخمی یا مجروح می‌شدند یا خدای‌نکرده در این راه فوت می‌کردند به آنها یا خانواده‌شان رسیدگی می‌شد، ولی از دو هفته پیش که قانون ارتقای معیشت محیط‌بان‌ها را تصویب کردند، این بخش را حذف کردند. درحالی‌که ما و مسئولان به خوبی می‌دانیم که با توجه به حجم آتش‌سوزی‌ها در ایران و کمبود نیرو و امکانات، این نیروهای مردمی هستند که نهایتا به کمک می‌آیند تا آتش را مهار کنیم. طبیعی است که حذف بیمه این گروه‌ها موجب می‌شود تا در ادامه دست‌ها برای مهار آتش‌هایی به این گستردگی که اکنون جنگل‌های زاگرس را دربر گرفته، بسته‌تر باشد. مهارشدن این آتش دیگر راحت نیست، به‌ویژه اینکه در این مناطق پوشش گیاهی به گونه‌ای است که با گرم‌شدن هوا و خشک‌شدن علوفه روییده‌شده در ارتفاعات آتش به‌سرعت با یک وزش باد گسترش پیدا می‌کند. غیر از این دلیل عمدی آتش‌سوزی‌ها در ایران یا طبیعی است که عدد آن کمتر از هشت درصد است. گاهی یک شیشه شکسته یا حتی یک ژاله در دل کوه‌ها مانند ذره‌بین عمل می‌کند و یک آتش‌سوزی بزرگ را رقم می‌زند. اما عمده مشکل آتش‌سوزی در این مناطق، آتش‌سوزی‌های انسانی است. حالا یا عمدی است یا سهوی. در این سال‌ها درباره آتش‌سوزی‌های عمدی در این مناطق زیاد صحبت شده که جای نگرانی فراوانی دارد. اما بنده سال‌های ‌سال است به سازمان جنگل‌ها، سازمان محیط‌زیست، وزارت کشاورزی و هرکسی که دستم رسیده گفته‌ام که بیایید برای جلوگیری از این رویداد کاری را انجام دهید که کشورهایی مثل سوئیس یا اتریش انجام می‌دهند. آنها برحسب موقعیت جغرافیایی و وضع آب‌وهوا، مناطق و استان‌هایی را در کشورشان علامت‌گذاری و اعلام می‌کنند که در این مناطق شروع آتش قدغن است؛ یعنی شما اگر در این مناطق آتش‌ روشن کنید، مرتکب فعل مجرمانه شده‌اید و با شما برخورد می‌شود. یعنی شما ببینید کشوری مثل سوئیس که به سختی افراد را راهی زندان می‌کند و هر سال گزارش‌های فراوانی از کم‌بودن تعداد زندانیان این کشور به گوش می‌رسد، برای این فعل مجازات زندان در نظر گرفته است. به نظرم ما باید در استان‌های غربی و شمالی کشورمان که مستعد آتش‌سوزی هستند مجازات برای شروع آتش برقرار کنیم. به‌هرحال از جایی باید جلوی آتش‌سوزی‌های با منشأ انسانی را که سهم بزرگی در آتش‌گرفتن جنگل‌های کشور دارند بگیریم. آمارها می‌گویند که ما سالانه ۱۵۰ هزار هکتار از جنگل‌هایمان را از دست می‌دهیم. این برای کشوری در منطقه گرمسیری یک زنگ خطر است. باید قدر جنگل‌هایمان را بدانیم؛ هم برای خودمان و هم برای آیندگان.
دیگر شعله‌های آتش در بلوطستان‌های زاگرس چنان همه‌گیر شده که توجه عمومی را هم جلب کرده است. وضعیت به‌قدری بحرانی است که می‌بینیم دیگر این تنها دوستداران طبیعت و ان‌جی‌اوهای محیط‌زیستی نیستند که ابراز نگرانی می‌کنند و همه‌وهمه نگران وضعیت فوق‌بحرانی غرب کشور هستند. در این میان گزارش‌هایی که از کهگیلویه‌وبویراحمد می‌آید ناامیدکننده است. آتش با سرعت زیادی گسترش پیدا می‌کند و درمقابل، امکانات و نیروی انسانی برای مهار آتش بسیار کم است. باید بدانیم که در تجربه‌های جهانی هم حتی کشورهایی مثل روسیه با آن سطح از امکانات گاهی مجبور می‌شدند برای مهار آتش از کشورهای خارجی کمک بگیرند؛ برای مثال در آتش‌سوزی جنگل‌های روسیه این کشور از ایالات متحده آمریکا کمک گرفت و حتی پوتین شخصا از خلبان‌های آمریکایی تشکر کرد. اما ما نه‌تنها نیرو و امکانات لازم در حد وسعت جنگل‌های خودمان را نداریم که حتی نمی‌توانیم دست یاری به‌سوی کشوری برای کمک دراز کنیم. باید بدانیم که ما پرسنل کافی برای مهار آتش در کشورمان نداریم. تجربه آتش‌سوزی‌های گذشته نشان می‌دهد که وضعیت چندان مناسب نیست. سال گذشته که در شمال کشور جنگل‌ها آتش گرفت، نیروهای داوطلب مردمی بودند که به ارتفاعات برای کمک رفتند و با کپسول‌های خالی اطفای حریق مواجه شدند. یک‌بار هم در رینه و در پای کوه دماوند درخت‌های سرو کوهی آتش گرفته بودند. دست‌برقضا من در آنجا بودم و به سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری تلفن کردیم. آنها بعد از نیم‌ساعت عده‌ای را به محل حادثه فرستادند. این گروه از درخت‌های جوان شاخه‌های بید را کنده بودند و سعی می‌کردند به کمک آنها آتش را خاموش کنند. یا حتی در همین گچساران کسانی که درگیر مهار آتش بودند گفته بودند که ما یک ایستگاه مانیتورینگ می‌خواهیم؛ یعنی مرکزی که بتوانند مناطق را رصد کنند و از آنجا به ما خبر بدهند که در کدام منطقه جغرافیایی و در چه ارتفاعی آتش شروع شده و ما بتوانیم حداقل همین نیروهای محدودمان را درست توزیع کنیم و بتوانیم راحت‌تر آتش را مهار کنیم که این هم حاصل نشد. با چنین وضعیتی شما چه انتظاری برای مهار حرفه‌ای آتش دارید. علاوه‌بر اینها تا همین دو هفته پیش، نیروهای مردمی که اقدام به مهار آتش می‌کردند بیمه بودند. اگر زخمی یا مجروح می‌شدند یا خدای‌نکرده در این راه فوت می‌کردند به آنها یا خانواده‌شان رسیدگی می‌شد، ولی از دو هفته پیش که قانون ارتقای معیشت محیط‌بان‌ها را تصویب کردند، این بخش را حذف کردند. درحالی‌که ما و مسئولان به خوبی می‌دانیم که با توجه به حجم آتش‌سوزی‌ها در ایران و کمبود نیرو و امکانات، این نیروهای مردمی هستند که نهایتا به کمک می‌آیند تا آتش را مهار کنیم. طبیعی است که حذف بیمه این گروه‌ها موجب می‌شود تا در ادامه دست‌ها برای مهار آتش‌هایی به این گستردگی که اکنون جنگل‌های زاگرس را دربر گرفته، بسته‌تر باشد. مهارشدن این آتش دیگر راحت نیست، به‌ویژه اینکه در این مناطق پوشش گیاهی به گونه‌ای است که با گرم‌شدن هوا و خشک‌شدن علوفه روییده‌شده در ارتفاعات آتش به‌سرعت با یک وزش باد گسترش پیدا می‌کند. غیر از این دلیل عمدی آتش‌سوزی‌ها در ایران یا طبیعی است که عدد آن کمتر از هشت درصد است. گاهی یک شیشه شکسته یا حتی یک ژاله در دل کوه‌ها مانند ذره‌بین عمل می‌کند و یک آتش‌سوزی بزرگ را رقم می‌زند. اما عمده مشکل آتش‌سوزی در این مناطق، آتش‌سوزی‌های انسانی است. حالا یا عمدی است یا سهوی. در این سال‌ها درباره آتش‌سوزی‌های عمدی در این مناطق زیاد صحبت شده که جای نگرانی فراوانی دارد. اما بنده سال‌های ‌سال است به سازمان جنگل‌ها، سازمان محیط‌زیست، وزارت کشاورزی و هرکسی که دستم رسیده گفته‌ام که بیایید برای جلوگیری از این رویداد کاری را انجام دهید که کشورهایی مثل سوئیس یا اتریش انجام می‌دهند. آنها برحسب موقعیت جغرافیایی و وضع آب‌وهوا، مناطق و استان‌هایی را در کشورشان علامت‌گذاری و اعلام می‌کنند که در این مناطق شروع آتش قدغن است؛ یعنی شما اگر در این مناطق آتش‌ روشن کنید، مرتکب فعل مجرمانه شده‌اید و با شما برخورد می‌شود. یعنی شما ببینید کشوری مثل سوئیس که به سختی افراد را راهی زندان می‌کند و هر سال گزارش‌های فراوانی از کم‌بودن تعداد زندانیان این کشور به گوش می‌رسد، برای این فعل مجازات زندان در نظر گرفته است. به نظرم ما باید در استان‌های غربی و شمالی کشورمان که مستعد آتش‌سوزی هستند مجازات برای شروع آتش برقرار کنیم. به‌هرحال از جایی باید جلوی آتش‌سوزی‌های با منشأ انسانی را که سهم بزرگی در آتش‌گرفتن جنگل‌های کشور دارند بگیریم. آمارها می‌گویند که ما سالانه ۱۵۰ هزار هکتار از جنگل‌هایمان را از دست می‌دهیم. این برای کشوری در منطقه گرمسیری یک زنگ خطر است. باید قدر جنگل‌هایمان را بدانیم؛ هم برای خودمان و هم برای آیندگان.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.