|

فرصت اروپا در مناقشه تحریم تسلیحاتی ایران

دیپلماسی ایرانی: اگر باقی اعضای شورای امنیت به خواسته ایالات متحده برای تجدید تحریم تسلیحات متعارف علیه ایران عمل نکنند، رئیس‌جمهوری دونالد ترامپ قصد دارد از یکی از مفاد «بدترین توافق تاریخ» برای بازگرداندن همه تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران استفاده کند. جدای از پیچیدگی‌های حقوقی، اروپا تلاش‌های آمریکا در این راستا را مبتنی بر سوء‌نیت دانسته است؛ جوسب بوررل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، آشکارا این توجیه را رد کرده و گفته ایالات متحده دیگر عضو برجام به شمار نمی‌رود.
اما رد این مسئله که ایالات متحده نمی‌تواند به خواست خود از توافقی که از آن خارج شده استفاده کند، به‌طور خودکار به این معنا نیست که متحدان اروپایی آمریکا توجهی به دیدگاه آن در زمینه تحریم تسلیحاتی ایران نخواهند کرد. یکی از دلایلش این است که بریتانیا، فرانسه و آلمان موسوم به «ای‌ 3» در بسیاری از نگرانی‌ها درباره ایران، با ایالات متحده اشتراک دارند و فعالیت‌های منطقه‌ای ایران را در سوریه، لبنان، عراق و یمن «بی‌ثبات‌کننده» می‌دانند. اتحادیه اروپا خود انتقال هرگونه فناوری موشکی و تسلیحاتی به ایران را تا سال ۲۰۲۳ تحریم کرده است. یک دلیل دیگر نیز این است که اروپایی‌ها تحت فشار آمریکا تسلیم می‌شوند و این در حالی است که این سر فرود‌آوردن هیچ تأثیری در بهبود امنیت آنها ندارد.
از‌این‌رو، جای تعجب ندارد که بیشتر مباحثات درباره واکنش اروپایی‌ها به خواسته‌های آمریکا در رابطه با اعمال مجدد تحریم تسلیحاتی سازمان ملل علیه ایران، بر سیاست‌گذاری‌های روابط ترنس-آتلانتیک (دو سوی اقیانوس اطلس)، یعنی انگیزه‌های اروپا برای اتحاد با آمریکا، یا قیمتی که حاضر است برای خودداری از عمل به خواسته آن بپردازد، متمرکز است.
با‌این‌حال، اروپا نباید در روند تصمیم‌گیری، تصویر بزرگ‌تر را فراموش کند. مناظره بر سر تحریم تسلیحاتی ایران، فرصتی را برای واکنشی هنجار‌محور به‌جای واکنشی صرفا سیاسی فراهم می‌آورد؛ به این معنا که اتحادیه اروپا می‌‌تواند به‌جای تمرکز بر راه‌حل‌های از پیش تعیین‌شده در رابطه با یک بازیگر خاص، مذاکراتی را درباره مسیر دستیابی به یک رژیم جدید جهانی تجارت تسلیحاتی تحت رهبری سازمان ملل آغاز کند که هدف صلح جهانی مطابق منشور سازمان ملل را پیش ببرد. «موضع مشترک» اتحادیه اروپا درباره کنترل صادرات تسلیحاتی با معیارهای مشخص برای فروش به کشورهای ثالث، می‌تواند شالوده‌ای برای چنین رویکردی در سطح جهانی باشد.
اما موضع مشترک که فروش سلاح به مناطق درگیر در آن ممنوع است و یک‌سری شرایط حقوق‌بشری در آن تعیین شده، در‌حال‌حاضر از سوی اعضای اتحادیه اروپا نیز رعایت نمی‌شود. به علاوه، بسیاری از کشورهای اروپایی، منافع دیرینه استراتژیک و اقتصادی‌ای در برخی از مناطق به‌شدت نظامی‌سازی‌شده جهان همچون خلیج‌فارس دارند. یکی دیگر از موانع بالقوه بر سر راه رویکرد جامع جهانی، این است که سیاست دفاع مشترک اروپایی، بر ایجاد صنعت دفاعی پن ‌اروپایی تأکید دارد. در نتیجه، برای نمونه وقتی آلمان فروش تسلیحات به عربستان را در پی قتل جمال خاشقجی ممنوع کرد، هیچ تولید اروپایی‌ای که قطعات آلمانی در آن به کار رفته باشد، به این کشور فروخته نمی‌شد و آلمان به دلیل به‌خطر‌انداختن صنعت دفاعی اروپا، متهم شد. با‌این‌حال، این مشکل نباید ماهیت اصلی موضع مشترک را زیر سؤال ببرد.
اگر اتحادیه اروپا به‌عنوان یک جامعه هنجار‌محور به خود افتخار می‌کند، باید به هنجارهای خود احترام بگذارد. آن زمان است که می‌تواند کارزاری را برای پذیرش جهانی آن هنجارها آغاز کند. برخلاف آنهایی که چنین تفکری را خوش‌بینانه می‌دانند، رفتار مطابق هنجارها می‌تواند به سیاست‌گذاری‌ها نیز کمک کند. اعضای دائم شورای امنیت از‌جمله بزرگ‌ترین فروشندگان تسلیحات در جهان و مشتریان ارشد آنها مانند کشورهای عربستان سعودی و امارات متحده عربی‌ نیز متهم به جرائم جنگی در یمن هستند؛ اما با وجود شواهد مشهور دال بر این جرائم، ایالات متحده، بریتانیا، فرانسه، روسیه یا چین که اعضای دائم شورای امنیت هستند، هرگز به اعمال تحریم تسلیحاتی علیه این دو کشور حاشیه خلیج‌فارس نیندیشیده‌اند. وقتی همین کشورها تحریم‌های تسلیحاتی جدیدی علیه ایران اعمال کنند، نه‌تنها اعتبار سازمان ملل زیر سؤال می‌رود، بلکه نظام چندجانبه قانون‌محور آن نیز تضعیف می‌شود. در نهایت این پیام ارسال خواهد شد که سرنوشت یک کشور فقط بسته به احترام آن به هنجارهای بین‌المللی نیست و اتحادهای ژئوپلیتیک آن نیز تأثیرگذار خواهند بود. ایران از این مبحث به‌سادگی نخواهد گذشت و می‌خواهد مطمئن شود که هنجارها برای همه اعضای جامعه بین‌الملل یکسان اعمال می‌شوند. اتحادیه اروپا هم به‌عنوان یک قدرت هنجار‌محور، در جایگاه مناسبی برای هدایت این تلاش‌ها قرار دارد.
منبع: دولت‌داری مسئولانه
(ریسپانسیبل استیت کرفت)

دیپلماسی ایرانی: اگر باقی اعضای شورای امنیت به خواسته ایالات متحده برای تجدید تحریم تسلیحات متعارف علیه ایران عمل نکنند، رئیس‌جمهوری دونالد ترامپ قصد دارد از یکی از مفاد «بدترین توافق تاریخ» برای بازگرداندن همه تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران استفاده کند. جدای از پیچیدگی‌های حقوقی، اروپا تلاش‌های آمریکا در این راستا را مبتنی بر سوء‌نیت دانسته است؛ جوسب بوررل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، آشکارا این توجیه را رد کرده و گفته ایالات متحده دیگر عضو برجام به شمار نمی‌رود.
اما رد این مسئله که ایالات متحده نمی‌تواند به خواست خود از توافقی که از آن خارج شده استفاده کند، به‌طور خودکار به این معنا نیست که متحدان اروپایی آمریکا توجهی به دیدگاه آن در زمینه تحریم تسلیحاتی ایران نخواهند کرد. یکی از دلایلش این است که بریتانیا، فرانسه و آلمان موسوم به «ای‌ 3» در بسیاری از نگرانی‌ها درباره ایران، با ایالات متحده اشتراک دارند و فعالیت‌های منطقه‌ای ایران را در سوریه، لبنان، عراق و یمن «بی‌ثبات‌کننده» می‌دانند. اتحادیه اروپا خود انتقال هرگونه فناوری موشکی و تسلیحاتی به ایران را تا سال ۲۰۲۳ تحریم کرده است. یک دلیل دیگر نیز این است که اروپایی‌ها تحت فشار آمریکا تسلیم می‌شوند و این در حالی است که این سر فرود‌آوردن هیچ تأثیری در بهبود امنیت آنها ندارد.
از‌این‌رو، جای تعجب ندارد که بیشتر مباحثات درباره واکنش اروپایی‌ها به خواسته‌های آمریکا در رابطه با اعمال مجدد تحریم تسلیحاتی سازمان ملل علیه ایران، بر سیاست‌گذاری‌های روابط ترنس-آتلانتیک (دو سوی اقیانوس اطلس)، یعنی انگیزه‌های اروپا برای اتحاد با آمریکا، یا قیمتی که حاضر است برای خودداری از عمل به خواسته آن بپردازد، متمرکز است.
با‌این‌حال، اروپا نباید در روند تصمیم‌گیری، تصویر بزرگ‌تر را فراموش کند. مناظره بر سر تحریم تسلیحاتی ایران، فرصتی را برای واکنشی هنجار‌محور به‌جای واکنشی صرفا سیاسی فراهم می‌آورد؛ به این معنا که اتحادیه اروپا می‌‌تواند به‌جای تمرکز بر راه‌حل‌های از پیش تعیین‌شده در رابطه با یک بازیگر خاص، مذاکراتی را درباره مسیر دستیابی به یک رژیم جدید جهانی تجارت تسلیحاتی تحت رهبری سازمان ملل آغاز کند که هدف صلح جهانی مطابق منشور سازمان ملل را پیش ببرد. «موضع مشترک» اتحادیه اروپا درباره کنترل صادرات تسلیحاتی با معیارهای مشخص برای فروش به کشورهای ثالث، می‌تواند شالوده‌ای برای چنین رویکردی در سطح جهانی باشد.
اما موضع مشترک که فروش سلاح به مناطق درگیر در آن ممنوع است و یک‌سری شرایط حقوق‌بشری در آن تعیین شده، در‌حال‌حاضر از سوی اعضای اتحادیه اروپا نیز رعایت نمی‌شود. به علاوه، بسیاری از کشورهای اروپایی، منافع دیرینه استراتژیک و اقتصادی‌ای در برخی از مناطق به‌شدت نظامی‌سازی‌شده جهان همچون خلیج‌فارس دارند. یکی دیگر از موانع بالقوه بر سر راه رویکرد جامع جهانی، این است که سیاست دفاع مشترک اروپایی، بر ایجاد صنعت دفاعی پن ‌اروپایی تأکید دارد. در نتیجه، برای نمونه وقتی آلمان فروش تسلیحات به عربستان را در پی قتل جمال خاشقجی ممنوع کرد، هیچ تولید اروپایی‌ای که قطعات آلمانی در آن به کار رفته باشد، به این کشور فروخته نمی‌شد و آلمان به دلیل به‌خطر‌انداختن صنعت دفاعی اروپا، متهم شد. با‌این‌حال، این مشکل نباید ماهیت اصلی موضع مشترک را زیر سؤال ببرد.
اگر اتحادیه اروپا به‌عنوان یک جامعه هنجار‌محور به خود افتخار می‌کند، باید به هنجارهای خود احترام بگذارد. آن زمان است که می‌تواند کارزاری را برای پذیرش جهانی آن هنجارها آغاز کند. برخلاف آنهایی که چنین تفکری را خوش‌بینانه می‌دانند، رفتار مطابق هنجارها می‌تواند به سیاست‌گذاری‌ها نیز کمک کند. اعضای دائم شورای امنیت از‌جمله بزرگ‌ترین فروشندگان تسلیحات در جهان و مشتریان ارشد آنها مانند کشورهای عربستان سعودی و امارات متحده عربی‌ نیز متهم به جرائم جنگی در یمن هستند؛ اما با وجود شواهد مشهور دال بر این جرائم، ایالات متحده، بریتانیا، فرانسه، روسیه یا چین که اعضای دائم شورای امنیت هستند، هرگز به اعمال تحریم تسلیحاتی علیه این دو کشور حاشیه خلیج‌فارس نیندیشیده‌اند. وقتی همین کشورها تحریم‌های تسلیحاتی جدیدی علیه ایران اعمال کنند، نه‌تنها اعتبار سازمان ملل زیر سؤال می‌رود، بلکه نظام چندجانبه قانون‌محور آن نیز تضعیف می‌شود. در نهایت این پیام ارسال خواهد شد که سرنوشت یک کشور فقط بسته به احترام آن به هنجارهای بین‌المللی نیست و اتحادهای ژئوپلیتیک آن نیز تأثیرگذار خواهند بود. ایران از این مبحث به‌سادگی نخواهد گذشت و می‌خواهد مطمئن شود که هنجارها برای همه اعضای جامعه بین‌الملل یکسان اعمال می‌شوند. اتحادیه اروپا هم به‌عنوان یک قدرت هنجار‌محور، در جایگاه مناسبی برای هدایت این تلاش‌ها قرار دارد.
منبع: دولت‌داری مسئولانه
(ریسپانسیبل استیت کرفت)

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.