|

کرونا و گردشگري

آرش نورآقائي

از طنزهاي روزگار يکي اينکه دقيقا در همان سالي که سازمان جهاني گردشگري UNWTO موضوع و تم خود را «گردشگري و مشاغل؛ آينده‌اي بهتر براي همه» انتخاب کرده، تمام مشاغل گردشگري تحت تأثير يک «موجود ريز غيرزنده» قرار گرفته‌اند که بدون پرداخت هيچ هزينه‌اي از يک کشور به کشور ديگر سفر مي‌کند و باعث شده آينده بهتر براي همه زندگان به يک سؤال و نگراني بزرگ تبديل شود.

هرچند اولين مرتبه نيست که صنعت گردشگري به عنوان يک فعاليت انسان‌محور بر اثر شيوع يک بيماري، وقوع جنگ يا بلایاي طبيعي ديگر همچون سيل، توفان يا زلزله دچار رکود شده، اما اين داستان کمي متفاوت است. اين دفعه اصلا ساده نيست که تحليل همه‌جانبه و درستي از ابعاد مختلف اين ضايعه توسط کارشناسان ارائه شود و بايد اذعان کرد که همه گفته‌ها و نوشته‌ها بر حدس‌ها و گمان‌هايي بنا شده که از قضا چندان استوار نيست. بنابراين، حداقل در زماني که اين متن نوشته مي‌شود، دورنماي واضح و شفافي در رابطه با مسائل اقتصادي، سياسي، اجتماعي، آموزشي، فرهنگي و... مردمان کشورهاي مختلف وجود ندارد. تا جايي که مي‌دانيم، محدوديت‌هايي که در تمام دنيا براي مشاغل مختلف صنعت گردشگري بر اثر ويروس کوويد 19 شکل گرفته، حدود 50 ميليون شغل را در معرض خطر قرار خواهد داد و حتي بعد از اينکه ترس از شيوع بيماري کاهش يابد، زماني که نمي‌دانيم چقدر طول مي‌کشد -از چند ماه تا چند سال- لازم است که اوضاع به حالت عادي برگردد.
حتي بعد از اينکه گردشگري دوباره رونق بگيرد، منطقي به نظر مي‌رسد که سرمايه‌گذاران در اين بخش از خود سؤال کنند؛ اگر دوباره چنين اتفاقي رخ دهد، چه بايد کرد. درواقع بايد گفت احتمالا اين «ترس از آينده» اثراتش را تا سال‌هاي دورتر باقي خواهد گذاشت.
اين ويروس که با تاجش، مردم را از تخت هتل‌ها به سمت تخت بيمارستان‌ها رانده، باعث شده شرکت‌هاي سرمايه‌گذاري که هدف تجاري‌شان هتل‌هاي زنجيره‌اي، خطوط هواپيمايي و کشتي‌هاي تفريحي بوده دچار وحشت شوند و از طرفي مشاغل کوچک و خانوادگي نيز بحران و نااميدي را تجربه کنند. به هر حال، ورشکستگي در صنعتي که 10درصد GDP دنيا به آن وابسته است موضوعي نيست که بتوان آن را ناديده گرفت.
بعد ديگر قضيه اين است که تأثير اين بيماري همه‌گير رابطه گردشگري و محيط زيست را به عنوان دغدغه‌اي براي «توسعه پايدار گردشگري» هم دچار يک سردرگمي کرده. کاملا مشخص است که عدم حضور گردشگران و اساسا مردم در برخي از مکان‌ها اعم از جنگلي، بياباني، کوهستاني، رودخانه‌اي و دريايي، باعث حضور پررنگ و بدون استرس پرندگان، جانوران و آبزيان شده که صدالبته جاي خوشحالي دارد. اما از طرفي عدم حضور گردشگران و در پي آن عدم چرخش مالي در بسياري از پارک‌هاي طبيعي، تأمين هزينه حفاظت و نگهداري از گياهان، جانوران و به طور ويژه حيات وحش را دچار بحران کرده است.
همين اتفاق براي بسياري از ميراث جهاني، موزه‌ها و مراکز فرهنگي نيز رخ داده است. حفاظت از ميراث فرهنگي کشورها، مستلزم تأمين هزينه‌اي است که گردشگران در آن نقش داشتند.
از سوي ديگر، بشر همچنان با اميد زندگي مي‌کند و بسياري بر اين باورند که اين تهديد را شايد بتوان به فرصت تبديل کرد، واقعيتي که باورش کمي سخت است ولي نوع انسان به غير از باور به واقعيت، هميشه رؤياهايي نيز در سر دارد.
به طور مثال، اين روزها سخنان بسياري در رابطه با طراحي سفرهاي مجازي با استفاده از تکنولوژِي شنيده مي‌شود. يا اميدها چنان است که بعد از پايان فاجعه، گردشگران که چندسالي است مرز يک ميليارد نفر را پشت‌سر گذاشته‌اند، با ولع بيشتري به مقاصد دلخواهشان سفر کنند، البته اگر بتوانند هزينه سفرهايشان را بپردازند.
بنابراين با درنظرگرفتن تهديدها و فرصت‌ها، همچنين نداشتن آگاهي کافي درباره اينكه در چه زماني چه تغييري در رابطه با وضعيت فعلي رخ خواهد داد، اگر بخواهيم در محدوده کشور خودمان فکر کنيم، شايد بد نباشد براي گذر از بحران زيان‌بخش اين بيماري و براي کمترکردن اثرات ناشي از آن، در فکر رونق گردشگري داخلي در قدم اول باشيم.
هرچند اين نسخه، نمي‌تواند مرهم کافي براي ضررهاي ناشي از گردشگري در کشور باشد اما به عنوان ازسرگيري فعاليت‌ها پيشنهادي است که مي‌تواند مورد بررسي قرار گيرد. در اين رابطه دانستن اين موضوع بد نيست که در نظرسنجي به‌دست‌آمده در برخي از کشورهايي که دچار بحران کرونا شده‌اند، مردم براي شروع به انجام سفرهاي داخلي علاقه نشان داده‌اند.
موضوع ديگري که شايد طرح‌کردنش خالي از لطف نباشد، اين است که شايد فعالان صنعت گردشگري در ايران بتوانند از اين فرصت پيش‌آمده با استفاده از روش‌هاي به‌روز و خلاق به توليد محتوا براي بخش‌هاي مهم گردشگري بينديشند، موضوعي که اصولا صنعت گردشگري ما تا امروز به آن توجه چنداني نکرده است. بالاخره وقتي گردشگري دوباره رونق بگيرد، ما به رويکردهاي نوين با محتواي دقيق و توجه‌برانگيز نياز داريم تا سهم خودمان را در بازارهاي بين‌المللي به دست آوريم.

از طنزهاي روزگار يکي اينکه دقيقا در همان سالي که سازمان جهاني گردشگري UNWTO موضوع و تم خود را «گردشگري و مشاغل؛ آينده‌اي بهتر براي همه» انتخاب کرده، تمام مشاغل گردشگري تحت تأثير يک «موجود ريز غيرزنده» قرار گرفته‌اند که بدون پرداخت هيچ هزينه‌اي از يک کشور به کشور ديگر سفر مي‌کند و باعث شده آينده بهتر براي همه زندگان به يک سؤال و نگراني بزرگ تبديل شود.

هرچند اولين مرتبه نيست که صنعت گردشگري به عنوان يک فعاليت انسان‌محور بر اثر شيوع يک بيماري، وقوع جنگ يا بلایاي طبيعي ديگر همچون سيل، توفان يا زلزله دچار رکود شده، اما اين داستان کمي متفاوت است. اين دفعه اصلا ساده نيست که تحليل همه‌جانبه و درستي از ابعاد مختلف اين ضايعه توسط کارشناسان ارائه شود و بايد اذعان کرد که همه گفته‌ها و نوشته‌ها بر حدس‌ها و گمان‌هايي بنا شده که از قضا چندان استوار نيست. بنابراين، حداقل در زماني که اين متن نوشته مي‌شود، دورنماي واضح و شفافي در رابطه با مسائل اقتصادي، سياسي، اجتماعي، آموزشي، فرهنگي و... مردمان کشورهاي مختلف وجود ندارد. تا جايي که مي‌دانيم، محدوديت‌هايي که در تمام دنيا براي مشاغل مختلف صنعت گردشگري بر اثر ويروس کوويد 19 شکل گرفته، حدود 50 ميليون شغل را در معرض خطر قرار خواهد داد و حتي بعد از اينکه ترس از شيوع بيماري کاهش يابد، زماني که نمي‌دانيم چقدر طول مي‌کشد -از چند ماه تا چند سال- لازم است که اوضاع به حالت عادي برگردد.
حتي بعد از اينکه گردشگري دوباره رونق بگيرد، منطقي به نظر مي‌رسد که سرمايه‌گذاران در اين بخش از خود سؤال کنند؛ اگر دوباره چنين اتفاقي رخ دهد، چه بايد کرد. درواقع بايد گفت احتمالا اين «ترس از آينده» اثراتش را تا سال‌هاي دورتر باقي خواهد گذاشت.
اين ويروس که با تاجش، مردم را از تخت هتل‌ها به سمت تخت بيمارستان‌ها رانده، باعث شده شرکت‌هاي سرمايه‌گذاري که هدف تجاري‌شان هتل‌هاي زنجيره‌اي، خطوط هواپيمايي و کشتي‌هاي تفريحي بوده دچار وحشت شوند و از طرفي مشاغل کوچک و خانوادگي نيز بحران و نااميدي را تجربه کنند. به هر حال، ورشکستگي در صنعتي که 10درصد GDP دنيا به آن وابسته است موضوعي نيست که بتوان آن را ناديده گرفت.
بعد ديگر قضيه اين است که تأثير اين بيماري همه‌گير رابطه گردشگري و محيط زيست را به عنوان دغدغه‌اي براي «توسعه پايدار گردشگري» هم دچار يک سردرگمي کرده. کاملا مشخص است که عدم حضور گردشگران و اساسا مردم در برخي از مکان‌ها اعم از جنگلي، بياباني، کوهستاني، رودخانه‌اي و دريايي، باعث حضور پررنگ و بدون استرس پرندگان، جانوران و آبزيان شده که صدالبته جاي خوشحالي دارد. اما از طرفي عدم حضور گردشگران و در پي آن عدم چرخش مالي در بسياري از پارک‌هاي طبيعي، تأمين هزينه حفاظت و نگهداري از گياهان، جانوران و به طور ويژه حيات وحش را دچار بحران کرده است.
همين اتفاق براي بسياري از ميراث جهاني، موزه‌ها و مراکز فرهنگي نيز رخ داده است. حفاظت از ميراث فرهنگي کشورها، مستلزم تأمين هزينه‌اي است که گردشگران در آن نقش داشتند.
از سوي ديگر، بشر همچنان با اميد زندگي مي‌کند و بسياري بر اين باورند که اين تهديد را شايد بتوان به فرصت تبديل کرد، واقعيتي که باورش کمي سخت است ولي نوع انسان به غير از باور به واقعيت، هميشه رؤياهايي نيز در سر دارد.
به طور مثال، اين روزها سخنان بسياري در رابطه با طراحي سفرهاي مجازي با استفاده از تکنولوژِي شنيده مي‌شود. يا اميدها چنان است که بعد از پايان فاجعه، گردشگران که چندسالي است مرز يک ميليارد نفر را پشت‌سر گذاشته‌اند، با ولع بيشتري به مقاصد دلخواهشان سفر کنند، البته اگر بتوانند هزينه سفرهايشان را بپردازند.
بنابراين با درنظرگرفتن تهديدها و فرصت‌ها، همچنين نداشتن آگاهي کافي درباره اينكه در چه زماني چه تغييري در رابطه با وضعيت فعلي رخ خواهد داد، اگر بخواهيم در محدوده کشور خودمان فکر کنيم، شايد بد نباشد براي گذر از بحران زيان‌بخش اين بيماري و براي کمترکردن اثرات ناشي از آن، در فکر رونق گردشگري داخلي در قدم اول باشيم.
هرچند اين نسخه، نمي‌تواند مرهم کافي براي ضررهاي ناشي از گردشگري در کشور باشد اما به عنوان ازسرگيري فعاليت‌ها پيشنهادي است که مي‌تواند مورد بررسي قرار گيرد. در اين رابطه دانستن اين موضوع بد نيست که در نظرسنجي به‌دست‌آمده در برخي از کشورهايي که دچار بحران کرونا شده‌اند، مردم براي شروع به انجام سفرهاي داخلي علاقه نشان داده‌اند.
موضوع ديگري که شايد طرح‌کردنش خالي از لطف نباشد، اين است که شايد فعالان صنعت گردشگري در ايران بتوانند از اين فرصت پيش‌آمده با استفاده از روش‌هاي به‌روز و خلاق به توليد محتوا براي بخش‌هاي مهم گردشگري بينديشند، موضوعي که اصولا صنعت گردشگري ما تا امروز به آن توجه چنداني نکرده است. بالاخره وقتي گردشگري دوباره رونق بگيرد، ما به رويکردهاي نوين با محتواي دقيق و توجه‌برانگيز نياز داريم تا سهم خودمان را در بازارهاي بين‌المللي به دست آوريم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.