|

ملاقات با یک مرده‌شور زن جهادی متوفی‌های کرونا

ما را به‌عنوان همیار عزرائیل می‌شناختند

فاطمه جمالپور

برای مصاحبه از غسالخانه و غسل یک متوفی مبتلا به کرونا آمده بیمارستان فیروزگر و بی‌تاب بازگشتن به غسالخانه است. دلبر صدایش می‌زنند، 33ساله است و معلم زبان فرانسه. حالا، با آمدن کرونا، غسال شده است.

«وقتی کرونا آمد دغدغه اصلی‌ام چگونگی برخورد با مرده‌های مبتلا به کرونا بود. ما مسلمانیم و بدن مرده مسلمان مانند جانش برایمان ارزش و احترام دارد. براساس قوانین الهی باید مرده را غسل داد و با احترام کفن و دفنش کرد. برایم سؤال بود با توجه به پرتکل‌های بهداشت جهانی تکلیف این مناسک چه می‌شود؟ آیا گروه‌های جهادی به این بخش اندیشیده‌اند؟ از چند نفر پرسیدم و جوابی نگرفتم تا اینکه یکی از دوستانم در واتس‌اپ پیامی با عنوان فراخوان تیمم‌دادن اموات کرونایی برایم فرستاد؛ براساس فتوای مراجع، به‌خاطر نبود شرایط بهداشتی شستن مرده‌ها، تیمم جایگزین غسل شده بود. خوشحال شدم. با شماره مربوطه تماس گرفتم و شرایط را پرسیدم. موضوع را با خانواده‌ام مطرح کردم. پدرم که خیلی آدم باحالی است و ما را مستقل بار آورده، قبول کرد، اما مادرم نه، نگران بود، ولی درنهایت پذیرفت و گفت: «اگر فکر می‌کنی لازم است برو».
فردای آن روز نظر پدرم برگشته بود. اگرچه در فقه بحثی هست به اسم «واجب کفایی» و اجازه ولی، چه همسر چه پدر، برایش لازم نیست (چراکه اگر تو آن کار را انجام ندهی در آخرت باید جوابگو باشی)، اما دلم نمی‌خواست بدون اجازه پدرم این کار را انجام دهم. واجب کفایی یعنی اگر برای انجام کاری افراد کافی وجود نداشته باشد، آن کار به همه واجب می‌شود. مثلا وقتی کسی نمی‌رود زنان مرده از کرونا را غسل دهد، این امر بر تک‌تک خانم‌ها واجب می‌شود و اگر این کار را انجام ندهیم باید در آن دنیا به خداوند پاسخ‌گو باشیم.
تمام روز و شب را برای جلب رضایت با پدر و مادرم حرف زدم، بی‌نتیجه بود؛ جلسه توجیهی را از دست دادم. خواهرم می‌پرسید انجام این کار چند درصد احتمال ابتلا دارد، می‌گفتم ۹۹ درصد، می‌گفت تو موظفی از نظر بهداشتی رعایت کنی و وارد زنجیره کرونا نشوی. حرفش منطقی بود. اما پدرم بیشتر نگران سلامت روان من بود که مبادا سروکارداشتن با اموات در من تأثیر ناگواری بگذارد. جریان را به خدا واگذار کردم و خوابیدم. صبح مادرم بیدارم کرد که پاشو، بابا منتظر است که تو را به جلسه توجیهی برساند. چشمانم از تعجب گرد شد. پدرم گفت استخاره گرفتم، خیلی خوب آمده، البته فقط برای جلسه توجیهی. گفتم: «دمت گرم بابا».
این داستان من بود. بقیه داستان‌های جذاب‌تری دارند. من بچه ندارم، اما خیلی‌ها که اینجا هستند بچه دارند، خیلی‌ها چون بحث واجب کفایی است به خانواده راستش را نمی‌گویند، گفته‌اند می‌آیند ماسک بدوزند».
کار داوطلبان جهادی از اول فروردین‌ماه و با تیمم‌دادن متوفی‌های کرونا در بیمارستان‌های تهران شروع شده است. گروهی متشکل از بیش از 50 نفر در بیمارستان‌های بهارلو، فیروزآبادی، گلستان و مسیح دانشوری حضور داشتند و در نمازخانه‌ها به انتظار می‌نشستند.
زنگ تلفن نمازخانه بیمارستان به‌معنای تلف‌شدن یکی ‌دیگر از بیماران کرونایی بوده است. گان و شیلد و دستکش و چکمه می‌پوشیدند؛ یک لیوان یکبارمصرف کافور، یک لیوان خاک تربت و یک سنگ مرمر سفید از کنار در ورودی برمی‌داشته‌ و راه می‌افتادند سمت آی‌سی‌یو:
«روز اولی که داشتم می‌آمدم گفتم خدایا می‌شود امروز کسی نمیرد؟ نمی‌دانم. می‌ترسیدم و دل تو دلم نبود. شروع شیفتمان هشت صبح بود. پنج دقیقه زودتر رسیدم بیمارستان. تلفن زنگ خورد و این انگار معنای خاصی داشت، اما من اصلا نمی‌دانستم این تلفن‌ها و این زنگ‌ها چیست. خوش‌وخرم آمدم در نمازخانه. همکارم‌ گفت یک خانم ‌آی‌سی‌یوی سه. بسم‌الله گفتم، هول شده بودم.
وارد آی‌سی‌یو که می‌شدیم اول پرده‌ها را می‌کشیدیم، حرمت متوفی باید حفظ شود و نامحرم نباید یک زن مسلمان را حتی در لحظه مرگ ببیند. دوم اینکه ما با سنگ تیمم داخل بخش می‌رفتیم، ولی باید حواسمان باشد بقیه بیماران نبینند، چون اگر بفهمند تخت بغلی‌شان مرده روحیه‌شان را می‌بازند.
من وارد شدم. پرده‌ها را کشیدم که نامحرم‌ها هم جنازه خانم را نبینند. رفتم بیرون از روی برگه پزشکی‌اش اسمش را فهمیدم و رفتم داخل و گفتم: «سلام سکینه خانم، تولدت مبارک» چون به باور ما او بار دیگری متولد شده و مرگش تولدی دوباره است. چون برای تیمم پیشانی نباید مویی روی صورت باشد از پرستار یک باند گرفتم و مثل تل موهایش را بستم و گفتم: «چقدر خوشگل شدی سکینه خانم» و تیممش دادم؛ هم‌زمان ذکرها را گفتم و وقتی تمام شد به امام حسین(ع) سلام دادم.
بعد از آن مدام به یاد سکینه خانم بودم و حس می‌کردم یک قسمت از قلب من شده است. بچه‌ها سعی می‌کنند شب‌ها برای همه اموات آن روز نماز میت و شب اول قبر بخوانند. با اینکه آنها را نمی‌شناسیم یک حس قلبی بهشان پیدا می‌کنیم. سخت‌ترین بخشش آنجاست که یکی را قبل از فوت در بخش دیده باشیم و یک روز برای تیمم جنازه‌اش به آی‌سی‌یو احضار شویم. کادر درمان و بقیه ما را به نام همیار عزرائیل می‌شناختند.
ما می‌توانستیم وقتی کارها تمام شد برویم بیرون، اما پیشنهاد دادیم که کارهای بیشتری انجام دهیم. مثلا پرستارها باید مرده را سریع با ملحفه و بعد کاور می‌پوشاندند و به سردخانه منتقل می‌کردند. ما نگران بودیم نکند یک آقا برای متوفی‌های زن این کار را بکند. خودمان می‌ماندیم و این کارها را می‌کردیم تا دستورات اسلام رعایت شود. نمی‌شود که نامحرم جسد را ببیند و به آن دست بزند».
تا قبل از ۱۵ فروردین‌ماه متوفی‌های کرونا در قبرستان تهران غسل نمی‌شدند، مراجع نظرات مختلفی داشتند؛ آقایان آیت‌الله خامنه‌ای و شبیری‌زنجانی توصیه به غسل با لحاظ تمهیدات بهداشتی کرده بودند که بالاخره فراهم شد. یکبار که دلبر از تیمم برگشته بوده، سنگ مرمر به دست، گان و شیلد و ماسک و دستکش بر تن، از همکارش شنیده غسل راه افتاده است. بالاخره ستاد ملی کرونا مجوز داده و برایشان در غسالخانه بهشت زهرا یک سالن و راه فاضلاب جداگانه در نظر گرفته‌اند:
«راه‌افتادن غسل خیلی برای من مهم بود، اصلا دغدغه‌ام بود. از شنیدن خبر صدور مجوز غسل، ناراحتی چنددقیقه قبلش از تیمم مرده یادم رفت، جیغ کشیدم و دست خوشحالی زدم. روز بعدش رفتیم جلسه توجیهی و آموزشی در سالن یاس بهشت زهرا. روحانی‌ها برایمان دستوران غسل را گفتند. بعد باید می‌رفتیم آموزش عملی و تماشای غسل مرده‌های عادی و غیرکرونایی. برای اولین‌بار بود که غسالخانه می‌دیدیم، خیلی سخت و عجیب‌وغریب بود. هم‌زمان چند تا متوفی آوردند. چند تا جنازه هم‌زمان در هشت حوض شسته می‌شدند.
خیلی کار سختی است غسل‌دادن؛ شست‌وشو و جا‌به‌جایی جسدها که سنگین شده‌اند. آنجا هوا دم دارد. با تجهیزات کامل باید وارد شویم؛ گان، ماسک، شیلد و عینک. رطوبت غسالخانه موجب بخارکردن عینک می‌شود و هیچی نمی‌بینیم.
معمولا سن اجساد تلفاتی کرونا بالاست. زخم ندارند. صورت‌هایشان تمیز است؛ مثل گل. خانمی که دیروز غسل دادم اسمش خیلی قشنگ بود، حوا. چهره‌اش هم طوری بود انگار خوابیده است. خیلی زیبا بود. قشنگ است کمک کنی فرد دیگری تمیز شود. غسلش مثل وقتی بود که بچه بودیم و مامانمان می‌شستمان. بدنش را لیف زدم و بعد با آب شستم. بعد نوبت غسل‌ها بود. برای هر کدام از غسل‌ها باید نیت کنیم. اولی‌اش غسل صدر است، بسم‌الله گفتم و آب صدر را ریختم. بعد سمت راست بدنش را شستم و بعد سمت چپ. بعدی غسل کافور است و آخری غسل آب خاص. سه تا غسل که داده شود بدن از همه آلودگی‌های این دنیا پاک شده است. آخر سر بلندش کردند و گروه دیگری کفنش. بعد نایلون، بعد کاور. روی کفن اسم و کرونایی‌بودنش را نوشتند.
در قالب تیم‌های چهار نفره غسل می‌دهیم. در سالن کرونایی‌ها شش تخت شست‌وشو وجود دارد و هم‌زمان شش جسد را می‌شویند.
ما معتقدیم کسی که می‌میرد نباید هیچ چیزی با خودش از این دنیا به داخل قبر ببرد. اما روزهای اول شیوع بیماری، متوفی‌های کرونایی واقعا غریب بودند؛ خیلی‌ها با لباس و حتی با پوشک ایزی‌لایف خاک شدند. اینها دردناک و اذیت‌کننده بود».

برای مصاحبه از غسالخانه و غسل یک متوفی مبتلا به کرونا آمده بیمارستان فیروزگر و بی‌تاب بازگشتن به غسالخانه است. دلبر صدایش می‌زنند، 33ساله است و معلم زبان فرانسه. حالا، با آمدن کرونا، غسال شده است.

«وقتی کرونا آمد دغدغه اصلی‌ام چگونگی برخورد با مرده‌های مبتلا به کرونا بود. ما مسلمانیم و بدن مرده مسلمان مانند جانش برایمان ارزش و احترام دارد. براساس قوانین الهی باید مرده را غسل داد و با احترام کفن و دفنش کرد. برایم سؤال بود با توجه به پرتکل‌های بهداشت جهانی تکلیف این مناسک چه می‌شود؟ آیا گروه‌های جهادی به این بخش اندیشیده‌اند؟ از چند نفر پرسیدم و جوابی نگرفتم تا اینکه یکی از دوستانم در واتس‌اپ پیامی با عنوان فراخوان تیمم‌دادن اموات کرونایی برایم فرستاد؛ براساس فتوای مراجع، به‌خاطر نبود شرایط بهداشتی شستن مرده‌ها، تیمم جایگزین غسل شده بود. خوشحال شدم. با شماره مربوطه تماس گرفتم و شرایط را پرسیدم. موضوع را با خانواده‌ام مطرح کردم. پدرم که خیلی آدم باحالی است و ما را مستقل بار آورده، قبول کرد، اما مادرم نه، نگران بود، ولی درنهایت پذیرفت و گفت: «اگر فکر می‌کنی لازم است برو».
فردای آن روز نظر پدرم برگشته بود. اگرچه در فقه بحثی هست به اسم «واجب کفایی» و اجازه ولی، چه همسر چه پدر، برایش لازم نیست (چراکه اگر تو آن کار را انجام ندهی در آخرت باید جوابگو باشی)، اما دلم نمی‌خواست بدون اجازه پدرم این کار را انجام دهم. واجب کفایی یعنی اگر برای انجام کاری افراد کافی وجود نداشته باشد، آن کار به همه واجب می‌شود. مثلا وقتی کسی نمی‌رود زنان مرده از کرونا را غسل دهد، این امر بر تک‌تک خانم‌ها واجب می‌شود و اگر این کار را انجام ندهیم باید در آن دنیا به خداوند پاسخ‌گو باشیم.
تمام روز و شب را برای جلب رضایت با پدر و مادرم حرف زدم، بی‌نتیجه بود؛ جلسه توجیهی را از دست دادم. خواهرم می‌پرسید انجام این کار چند درصد احتمال ابتلا دارد، می‌گفتم ۹۹ درصد، می‌گفت تو موظفی از نظر بهداشتی رعایت کنی و وارد زنجیره کرونا نشوی. حرفش منطقی بود. اما پدرم بیشتر نگران سلامت روان من بود که مبادا سروکارداشتن با اموات در من تأثیر ناگواری بگذارد. جریان را به خدا واگذار کردم و خوابیدم. صبح مادرم بیدارم کرد که پاشو، بابا منتظر است که تو را به جلسه توجیهی برساند. چشمانم از تعجب گرد شد. پدرم گفت استخاره گرفتم، خیلی خوب آمده، البته فقط برای جلسه توجیهی. گفتم: «دمت گرم بابا».
این داستان من بود. بقیه داستان‌های جذاب‌تری دارند. من بچه ندارم، اما خیلی‌ها که اینجا هستند بچه دارند، خیلی‌ها چون بحث واجب کفایی است به خانواده راستش را نمی‌گویند، گفته‌اند می‌آیند ماسک بدوزند».
کار داوطلبان جهادی از اول فروردین‌ماه و با تیمم‌دادن متوفی‌های کرونا در بیمارستان‌های تهران شروع شده است. گروهی متشکل از بیش از 50 نفر در بیمارستان‌های بهارلو، فیروزآبادی، گلستان و مسیح دانشوری حضور داشتند و در نمازخانه‌ها به انتظار می‌نشستند.
زنگ تلفن نمازخانه بیمارستان به‌معنای تلف‌شدن یکی ‌دیگر از بیماران کرونایی بوده است. گان و شیلد و دستکش و چکمه می‌پوشیدند؛ یک لیوان یکبارمصرف کافور، یک لیوان خاک تربت و یک سنگ مرمر سفید از کنار در ورودی برمی‌داشته‌ و راه می‌افتادند سمت آی‌سی‌یو:
«روز اولی که داشتم می‌آمدم گفتم خدایا می‌شود امروز کسی نمیرد؟ نمی‌دانم. می‌ترسیدم و دل تو دلم نبود. شروع شیفتمان هشت صبح بود. پنج دقیقه زودتر رسیدم بیمارستان. تلفن زنگ خورد و این انگار معنای خاصی داشت، اما من اصلا نمی‌دانستم این تلفن‌ها و این زنگ‌ها چیست. خوش‌وخرم آمدم در نمازخانه. همکارم‌ گفت یک خانم ‌آی‌سی‌یوی سه. بسم‌الله گفتم، هول شده بودم.
وارد آی‌سی‌یو که می‌شدیم اول پرده‌ها را می‌کشیدیم، حرمت متوفی باید حفظ شود و نامحرم نباید یک زن مسلمان را حتی در لحظه مرگ ببیند. دوم اینکه ما با سنگ تیمم داخل بخش می‌رفتیم، ولی باید حواسمان باشد بقیه بیماران نبینند، چون اگر بفهمند تخت بغلی‌شان مرده روحیه‌شان را می‌بازند.
من وارد شدم. پرده‌ها را کشیدم که نامحرم‌ها هم جنازه خانم را نبینند. رفتم بیرون از روی برگه پزشکی‌اش اسمش را فهمیدم و رفتم داخل و گفتم: «سلام سکینه خانم، تولدت مبارک» چون به باور ما او بار دیگری متولد شده و مرگش تولدی دوباره است. چون برای تیمم پیشانی نباید مویی روی صورت باشد از پرستار یک باند گرفتم و مثل تل موهایش را بستم و گفتم: «چقدر خوشگل شدی سکینه خانم» و تیممش دادم؛ هم‌زمان ذکرها را گفتم و وقتی تمام شد به امام حسین(ع) سلام دادم.
بعد از آن مدام به یاد سکینه خانم بودم و حس می‌کردم یک قسمت از قلب من شده است. بچه‌ها سعی می‌کنند شب‌ها برای همه اموات آن روز نماز میت و شب اول قبر بخوانند. با اینکه آنها را نمی‌شناسیم یک حس قلبی بهشان پیدا می‌کنیم. سخت‌ترین بخشش آنجاست که یکی را قبل از فوت در بخش دیده باشیم و یک روز برای تیمم جنازه‌اش به آی‌سی‌یو احضار شویم. کادر درمان و بقیه ما را به نام همیار عزرائیل می‌شناختند.
ما می‌توانستیم وقتی کارها تمام شد برویم بیرون، اما پیشنهاد دادیم که کارهای بیشتری انجام دهیم. مثلا پرستارها باید مرده را سریع با ملحفه و بعد کاور می‌پوشاندند و به سردخانه منتقل می‌کردند. ما نگران بودیم نکند یک آقا برای متوفی‌های زن این کار را بکند. خودمان می‌ماندیم و این کارها را می‌کردیم تا دستورات اسلام رعایت شود. نمی‌شود که نامحرم جسد را ببیند و به آن دست بزند».
تا قبل از ۱۵ فروردین‌ماه متوفی‌های کرونا در قبرستان تهران غسل نمی‌شدند، مراجع نظرات مختلفی داشتند؛ آقایان آیت‌الله خامنه‌ای و شبیری‌زنجانی توصیه به غسل با لحاظ تمهیدات بهداشتی کرده بودند که بالاخره فراهم شد. یکبار که دلبر از تیمم برگشته بوده، سنگ مرمر به دست، گان و شیلد و ماسک و دستکش بر تن، از همکارش شنیده غسل راه افتاده است. بالاخره ستاد ملی کرونا مجوز داده و برایشان در غسالخانه بهشت زهرا یک سالن و راه فاضلاب جداگانه در نظر گرفته‌اند:
«راه‌افتادن غسل خیلی برای من مهم بود، اصلا دغدغه‌ام بود. از شنیدن خبر صدور مجوز غسل، ناراحتی چنددقیقه قبلش از تیمم مرده یادم رفت، جیغ کشیدم و دست خوشحالی زدم. روز بعدش رفتیم جلسه توجیهی و آموزشی در سالن یاس بهشت زهرا. روحانی‌ها برایمان دستوران غسل را گفتند. بعد باید می‌رفتیم آموزش عملی و تماشای غسل مرده‌های عادی و غیرکرونایی. برای اولین‌بار بود که غسالخانه می‌دیدیم، خیلی سخت و عجیب‌وغریب بود. هم‌زمان چند تا متوفی آوردند. چند تا جنازه هم‌زمان در هشت حوض شسته می‌شدند.
خیلی کار سختی است غسل‌دادن؛ شست‌وشو و جا‌به‌جایی جسدها که سنگین شده‌اند. آنجا هوا دم دارد. با تجهیزات کامل باید وارد شویم؛ گان، ماسک، شیلد و عینک. رطوبت غسالخانه موجب بخارکردن عینک می‌شود و هیچی نمی‌بینیم.
معمولا سن اجساد تلفاتی کرونا بالاست. زخم ندارند. صورت‌هایشان تمیز است؛ مثل گل. خانمی که دیروز غسل دادم اسمش خیلی قشنگ بود، حوا. چهره‌اش هم طوری بود انگار خوابیده است. خیلی زیبا بود. قشنگ است کمک کنی فرد دیگری تمیز شود. غسلش مثل وقتی بود که بچه بودیم و مامانمان می‌شستمان. بدنش را لیف زدم و بعد با آب شستم. بعد نوبت غسل‌ها بود. برای هر کدام از غسل‌ها باید نیت کنیم. اولی‌اش غسل صدر است، بسم‌الله گفتم و آب صدر را ریختم. بعد سمت راست بدنش را شستم و بعد سمت چپ. بعدی غسل کافور است و آخری غسل آب خاص. سه تا غسل که داده شود بدن از همه آلودگی‌های این دنیا پاک شده است. آخر سر بلندش کردند و گروه دیگری کفنش. بعد نایلون، بعد کاور. روی کفن اسم و کرونایی‌بودنش را نوشتند.
در قالب تیم‌های چهار نفره غسل می‌دهیم. در سالن کرونایی‌ها شش تخت شست‌وشو وجود دارد و هم‌زمان شش جسد را می‌شویند.
ما معتقدیم کسی که می‌میرد نباید هیچ چیزی با خودش از این دنیا به داخل قبر ببرد. اما روزهای اول شیوع بیماری، متوفی‌های کرونایی واقعا غریب بودند؛ خیلی‌ها با لباس و حتی با پوشک ایزی‌لایف خاک شدند. اینها دردناک و اذیت‌کننده بود».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.