|

و اما بعد...

همه می‌پرسند دنیای پساکرونا چگونه دنیایی خواهد بود؟ و همه هم پاسخ‌هایی از پیش آماده دارند. بدون تردید کرونا همچون طاعون قرون‌ وسطی یا انفجار برج‌های دوقلو، جهانی ذاتا متفاوت رقم خواهد زد؛ ولی چگونه و تا چه حد و در چه زمینه‌هایی؟ پاسخ‌هایی می‌توان داد؛ اما قطعا این ‌یکی از آزمون‌هایی است که تنها محک تجربه و گذر ایام آن را روشن خواهد کرد؛ رودخانه جادو که مثل همیشه همه را شگفت‌زده خواهد کرد. در زمینه پزشکی و مسائل مربوط به‌ سلامت، پیشاپیش می‌توان حدس‌هایی زد. شاید مهم‌ترین پیام کرونا آن باشد که در دوران دیجیتالی، آن‌هم با این گستردگی، سلامت جز در معنای اجتماعی آن، در هیچ تعبیر دیگری نمی‌گنجد. چگونه می‌توانی از سلامت خود اطمینان داشته باشی درحالی‌که کالبدی در همسایگی‌ات محیط کشت میلیون‌ها ویروس شده و چیزی از درون دارد توان او را در این مصاف سهمگین می‌فرساید؟ چیزی مربوط به‌ دشواری‌ها و امکانات او. ویروس کرونا سلامت را از مطب‌ها و کلینیک‌های خصوصی خواهد ربود و به خانه‌های بهداشت، به پزشک خانواده و به امکانات اجتماعی خواهد سپرد. مصاف پیروزمندانه جوامعی که از پیش چنین بسترهایی را آماده داشتند، پیش‌روی ماست.
تأثیر مهم دیگر کرونا بر سست‌کردن بنیاد فردگرایی و سرمایه‌داری است؛ آن‌هم درست در همان مکانیسم‌هایی که تاب‌آوری این سیستم را حتی در زمان پیشرفت‌های دیجیتالی و هوشمند امکان‌پذیر کرده بودند؛ امکانات دیجیتالی‌ای که می‌توانستند بالقوه وضعیت عادلانه‌تر و سالم‌تری را برای تمام کره مسکون رقم بزنند!
بحران و تضادهای سرمایه در جهان امروز با تمسک به راه‌های مختلف مصرف‌گرایی و «تولید مصرف» توانسته بر بسیاری از بحران‌های اساسی خود فائق آید. کرونا با تعطیل‌کردن بسیاری از این مکانیسم‌ها، مثل توریسم با تمام ابعاد فزاينده‌اش و خيابان‌هايي كه تنها جلوه و جلا مي‌فروختند، می‌تواند ضربه‌ای سهمگین بر بنیاد سرمایه‌داری وارد کرده و تضادهای درونی آن را برملا کند.
سیستم سلامت کشور ما به‌عنوان نمونه‌ای از این مصرف‌گرایی به شمار می‌رود. اقتصاد سلامت درحالی‌که همچنان پای‌بست قوانین سرمایه‌داری، آن‌هم از نوع انکارشده‌اش است (که تاریخ نشان داده خطرناک‌تر است) و در تنگنای این سیستم رفته‌رفته توان تأمین نیازهای پایه سلامت را از دست می‌دهد، به‌طور ناخودآگاه و به شکلی اجتناب‌ناپذیر به اشکال مختلف آن مصرف‌گرایی پیش‌گفته متوسل شد که نه‌تنها در اشکال صاف و ساده آن (یعنی روش‌های متعدد کازمتیک) نمود پیدا می‌کرد، بلکه در خدمات اساسی‌تر هم از هسته واقعی و لازم آن عدول و به کارهایی پرداخت که در اصل چیزی به‌جز همان «تولید مصرف» نبودند. ویروس با زدودن تمام این اشکال، ولو به ‌صورت موقت، ما را در شرایطی قرار داده که راهی به‌جز بازگشت به همان هسته‌های واقعی و مطلقا الزامی باقی نمانده است. باشد که همه از مسئولان تا پزشکان و مردم، با این واقعیت روبه‌رو شویم و اين «ازخودبیگانگی» و شكل اغراق‌آمیز این فتیشیسم سرمایه‌دارانه را ببینیم و این کارگاه آموزشیِ بازگشت به خویش را مغتنم بشماریم.
همه می‌پرسند دنیای پساکرونا چگونه دنیایی خواهد بود؟ و همه هم پاسخ‌هایی از پیش آماده دارند. بدون تردید کرونا همچون طاعون قرون‌ وسطی یا انفجار برج‌های دوقلو، جهانی ذاتا متفاوت رقم خواهد زد؛ ولی چگونه و تا چه حد و در چه زمینه‌هایی؟ پاسخ‌هایی می‌توان داد؛ اما قطعا این ‌یکی از آزمون‌هایی است که تنها محک تجربه و گذر ایام آن را روشن خواهد کرد؛ رودخانه جادو که مثل همیشه همه را شگفت‌زده خواهد کرد. در زمینه پزشکی و مسائل مربوط به‌ سلامت، پیشاپیش می‌توان حدس‌هایی زد. شاید مهم‌ترین پیام کرونا آن باشد که در دوران دیجیتالی، آن‌هم با این گستردگی، سلامت جز در معنای اجتماعی آن، در هیچ تعبیر دیگری نمی‌گنجد. چگونه می‌توانی از سلامت خود اطمینان داشته باشی درحالی‌که کالبدی در همسایگی‌ات محیط کشت میلیون‌ها ویروس شده و چیزی از درون دارد توان او را در این مصاف سهمگین می‌فرساید؟ چیزی مربوط به‌ دشواری‌ها و امکانات او. ویروس کرونا سلامت را از مطب‌ها و کلینیک‌های خصوصی خواهد ربود و به خانه‌های بهداشت، به پزشک خانواده و به امکانات اجتماعی خواهد سپرد. مصاف پیروزمندانه جوامعی که از پیش چنین بسترهایی را آماده داشتند، پیش‌روی ماست.
تأثیر مهم دیگر کرونا بر سست‌کردن بنیاد فردگرایی و سرمایه‌داری است؛ آن‌هم درست در همان مکانیسم‌هایی که تاب‌آوری این سیستم را حتی در زمان پیشرفت‌های دیجیتالی و هوشمند امکان‌پذیر کرده بودند؛ امکانات دیجیتالی‌ای که می‌توانستند بالقوه وضعیت عادلانه‌تر و سالم‌تری را برای تمام کره مسکون رقم بزنند!
بحران و تضادهای سرمایه در جهان امروز با تمسک به راه‌های مختلف مصرف‌گرایی و «تولید مصرف» توانسته بر بسیاری از بحران‌های اساسی خود فائق آید. کرونا با تعطیل‌کردن بسیاری از این مکانیسم‌ها، مثل توریسم با تمام ابعاد فزاينده‌اش و خيابان‌هايي كه تنها جلوه و جلا مي‌فروختند، می‌تواند ضربه‌ای سهمگین بر بنیاد سرمایه‌داری وارد کرده و تضادهای درونی آن را برملا کند.
سیستم سلامت کشور ما به‌عنوان نمونه‌ای از این مصرف‌گرایی به شمار می‌رود. اقتصاد سلامت درحالی‌که همچنان پای‌بست قوانین سرمایه‌داری، آن‌هم از نوع انکارشده‌اش است (که تاریخ نشان داده خطرناک‌تر است) و در تنگنای این سیستم رفته‌رفته توان تأمین نیازهای پایه سلامت را از دست می‌دهد، به‌طور ناخودآگاه و به شکلی اجتناب‌ناپذیر به اشکال مختلف آن مصرف‌گرایی پیش‌گفته متوسل شد که نه‌تنها در اشکال صاف و ساده آن (یعنی روش‌های متعدد کازمتیک) نمود پیدا می‌کرد، بلکه در خدمات اساسی‌تر هم از هسته واقعی و لازم آن عدول و به کارهایی پرداخت که در اصل چیزی به‌جز همان «تولید مصرف» نبودند. ویروس با زدودن تمام این اشکال، ولو به ‌صورت موقت، ما را در شرایطی قرار داده که راهی به‌جز بازگشت به همان هسته‌های واقعی و مطلقا الزامی باقی نمانده است. باشد که همه از مسئولان تا پزشکان و مردم، با این واقعیت روبه‌رو شویم و اين «ازخودبیگانگی» و شكل اغراق‌آمیز این فتیشیسم سرمایه‌دارانه را ببینیم و این کارگاه آموزشیِ بازگشت به خویش را مغتنم بشماریم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.