بحران کرونا و وظیفه انسان خردمند
زهرا عمرانی*
چندوقت پیش که کرونا هنوز جدی گرفته نمیشد، با مدیرعامل یک مؤسسه نیکوکاری که به کودکان کار و خیابان آموزش میدهند، صحبت میکردم. میگفت: «در کار ما، دورکاری چندان معنا ندارد. چون بچهها و خانوادههایی که ما برایشان کار میکنیم نمیتوانند گوشی هوشمند و تبلت بخرند. در نتیجه چارهای جز تعطیلی کلاسهای درس حضوری نداریم. از طرفی این بچهها اکثرا بیمه نیستند و هزینه درمان برایشان کمرشکن است». با بحث و گفتوگوی بسیار در هیئتمدیره به این نتیجه رسیدند که با توجه به ارجحیت مسئله سلامت و زندگی نسبت به آموزش، در این دوران تا میتوانند مراقبت کنند که این کودکان و خانوادههایشان گرفتار بیماری نشوند. چند روز پیش هم مدیر مؤسسه دیگری که به کودکان دارای معلولیت ذهنی و حرکتی، خدمات فیزیوتراپی و تجهیزات کمکی میدهند، از خراسان جنوبی تماس گرفته و به دنبال دستگاه اکسیژن برای کودکان مؤسسه بود. دستگاه قبلی ایراد پیدا کرده و در کل استان نتوانستهاند دستگاه جدیدی پیدا کنند. همزمان با این گزارشها و بسیاری موارد دیگر که در جهان مخابره میشود، سازمان جهانی بهداشت میگوید، در طول تاریخ معاصر و در 200 سال گذشته، اکنون اولینبار است که معیشت و حیات مقابل هم قرار گرفتهاند. مدیریت بحران و تصمیمهای دولتها و قدرتها، در انتخاب استراتژی و مسیر، در حفظ جان افراد و معیشت و سلامت آدمها بسیار تعیینکننده است، اما در دنیای مدرن معاصر، نقشآفرینان دیگری - مانند مؤسسات نیکوکاری و سازمانهای مردمنهاد - در زمینه حل مسائل اجتماعی و بحرانهای مقطعی تأثیرگذار بوده و هستند. در ایران هم مانند جهان، در دهههای گذشته، این مؤسسات با خدمترسانی به اقشار محروم و کمبرخوردار، کوشیدهاند تا باری از معضلات و مشکلات کشور را برداشته و در حل بحرانها و پیشگیری از وقوع بحرانها بکوشند. بسیاری از این مؤسسات، در خدمترسانی به جامعه هدفی که انتخاب کردهاند، پیشتاز بوده و با تدابیری که در زمینه گزارشدهی و اطلاعرسانی در مورد فعالیتهای خود به کار بردهاند، اعتماد نیکوکاران و جامعه را جلب کردهاند. تجربه سالهای اخیر مانند زلزلهها و سیلها نشان داده که در مواجهه با بحرانها و حوادث غیرمترقبه، حجم زیادی از کمکهای مردمی به سمت سازمانهای کمکرسان غیردولتی سرازیر میشود. بحران سلامت کرونا که امروز ما و جهان درگیر آن هستیم نیز مستثنا از این نبوده و نیست. استقبال جامعه از پویشهای متعددی که در این زمینه شکل گرفته است، نشان از بالابودن فرهنگ نیکوکاری دارد. درحالحاضر جهتگیری مؤسسات نیکوکاری در برابر کرونا، به سه دسته کلی قابل تقسیم است؛ اول مؤسسات کمکرسانی که مأموریت خود را «خدمترسانی در شرایط بحران» تعریف کردهاند و طبیعتا درحالحاضر نیز تمرکز خود را بر اطلاعرسانی درخصوص کرونا، تهیه ملزومات بهداشتی برای کادر درمان و اقشار آسیبپذیر گذاشتهاند. دوم مؤسساتی که در کنار حوزه فعالیت خود، بخش جدیدی برای «کمک» به بحران باز کرده و به تنهایی یا در همکاری با مؤسسات دیگر، در حوزه کرونا نیز فعالیت میکنند. گروه سوم، مؤسساتی مانند دو نمونهای هستند که در بالا ذکر شد. این مؤسسات همچنان در مسیر مأموریت خود حرکت کرده و بر خدمترسانی به گروه مخاطب خود متمرکز هستند. البته این گروه هم عمدتا به فرهنگسازی، اطلاعرسانی و توزیع اقلام بهداشتی میان گروه هدف خود وارد شدهاند. فارغ از اینکه این مؤسسات در کدام دسته قرار دارند، همه آنها در رابطه با ادامه فعالیتهای خود با چند چالش عمده مواجه هستند. یکی شرایط دورکاری و فاصلهگذاری اجتماعی است که سبب شده این مؤسسات هم مانند بسیاری از کسبوکارهای کوچک و بزرگ در ارائه خدمت اصلی خود با چالش مواجه شوند؛ بهطورمثال کلاسهای آموزشی برای کودکان کار و خیابان تعطیل شده یا امکان سفر تسهیلگران به مناطق حاشیهنشین متوقف شده است. دیگر اینکه بسیاری از خطوط درآمدی این مؤسسات، مانند بازارچههای شب عید و «قلک»ها تحتتأثیر شرایط موجود متوقف شده و روشهای پیشین برای تأمین مالی دیگر جوابگو نیست. دیگر اینکه میزان کمکهای نیکوکاران حقیقی و حقوقی متأثر از شرایط پرابهام اقتصادی، کاهش یافته و در نهایت اینکه بخشی از کمکهای مردمی، به سمت فعالیتهایی که ارتباط مستقیم با کرونا دارند، تغییر جهت داده است. حالا ما بهعنوان جامعه و نیکوکار در تعیین مسیر حرکت این مؤسسات و صدالبته تضمین بقا و خدمترسانی آنان، تعیینکننده هستیم. حواسمان باشد در کنار مسئله پردردسر کرونا، کودکان کار و خیابان، کودکان دارای معلولیت ذهنی و حرکتی، زنان سرپرست خانوار، دانشآموزان بااستعداد کمبرخوردار و دیگران نیازمندتر از پیش به حمایتهای ما احتیاج دارند. حواسمان باشد در این روزهای قرنطینه، هر روز افرادی داوطلبانه به سر کار میروند تا در مؤسسات نیکوکاری به سالمندان، کودکان سرطانی و کودکان بیسرپرست خدمترسانی کنند. ما و جامعه به این خدمات نیاز داریم و کمکهای ما در ادامه این خدمات تعیینکننده است. بحران کرونا مانند هر بحران مصیبتزای دیگری آغاز و پایانی دارد. این وظیفه انسان خردمند است که بعد از بحران را در نظر بگیرد و به شرایط زندگی انسانهای آینده بیندیشد.
*مدیرعامل مؤسسه افرا (توسعه زیرساخت نیکوکاری)
چندوقت پیش که کرونا هنوز جدی گرفته نمیشد، با مدیرعامل یک مؤسسه نیکوکاری که به کودکان کار و خیابان آموزش میدهند، صحبت میکردم. میگفت: «در کار ما، دورکاری چندان معنا ندارد. چون بچهها و خانوادههایی که ما برایشان کار میکنیم نمیتوانند گوشی هوشمند و تبلت بخرند. در نتیجه چارهای جز تعطیلی کلاسهای درس حضوری نداریم. از طرفی این بچهها اکثرا بیمه نیستند و هزینه درمان برایشان کمرشکن است». با بحث و گفتوگوی بسیار در هیئتمدیره به این نتیجه رسیدند که با توجه به ارجحیت مسئله سلامت و زندگی نسبت به آموزش، در این دوران تا میتوانند مراقبت کنند که این کودکان و خانوادههایشان گرفتار بیماری نشوند. چند روز پیش هم مدیر مؤسسه دیگری که به کودکان دارای معلولیت ذهنی و حرکتی، خدمات فیزیوتراپی و تجهیزات کمکی میدهند، از خراسان جنوبی تماس گرفته و به دنبال دستگاه اکسیژن برای کودکان مؤسسه بود. دستگاه قبلی ایراد پیدا کرده و در کل استان نتوانستهاند دستگاه جدیدی پیدا کنند. همزمان با این گزارشها و بسیاری موارد دیگر که در جهان مخابره میشود، سازمان جهانی بهداشت میگوید، در طول تاریخ معاصر و در 200 سال گذشته، اکنون اولینبار است که معیشت و حیات مقابل هم قرار گرفتهاند. مدیریت بحران و تصمیمهای دولتها و قدرتها، در انتخاب استراتژی و مسیر، در حفظ جان افراد و معیشت و سلامت آدمها بسیار تعیینکننده است، اما در دنیای مدرن معاصر، نقشآفرینان دیگری - مانند مؤسسات نیکوکاری و سازمانهای مردمنهاد - در زمینه حل مسائل اجتماعی و بحرانهای مقطعی تأثیرگذار بوده و هستند. در ایران هم مانند جهان، در دهههای گذشته، این مؤسسات با خدمترسانی به اقشار محروم و کمبرخوردار، کوشیدهاند تا باری از معضلات و مشکلات کشور را برداشته و در حل بحرانها و پیشگیری از وقوع بحرانها بکوشند. بسیاری از این مؤسسات، در خدمترسانی به جامعه هدفی که انتخاب کردهاند، پیشتاز بوده و با تدابیری که در زمینه گزارشدهی و اطلاعرسانی در مورد فعالیتهای خود به کار بردهاند، اعتماد نیکوکاران و جامعه را جلب کردهاند. تجربه سالهای اخیر مانند زلزلهها و سیلها نشان داده که در مواجهه با بحرانها و حوادث غیرمترقبه، حجم زیادی از کمکهای مردمی به سمت سازمانهای کمکرسان غیردولتی سرازیر میشود. بحران سلامت کرونا که امروز ما و جهان درگیر آن هستیم نیز مستثنا از این نبوده و نیست. استقبال جامعه از پویشهای متعددی که در این زمینه شکل گرفته است، نشان از بالابودن فرهنگ نیکوکاری دارد. درحالحاضر جهتگیری مؤسسات نیکوکاری در برابر کرونا، به سه دسته کلی قابل تقسیم است؛ اول مؤسسات کمکرسانی که مأموریت خود را «خدمترسانی در شرایط بحران» تعریف کردهاند و طبیعتا درحالحاضر نیز تمرکز خود را بر اطلاعرسانی درخصوص کرونا، تهیه ملزومات بهداشتی برای کادر درمان و اقشار آسیبپذیر گذاشتهاند. دوم مؤسساتی که در کنار حوزه فعالیت خود، بخش جدیدی برای «کمک» به بحران باز کرده و به تنهایی یا در همکاری با مؤسسات دیگر، در حوزه کرونا نیز فعالیت میکنند. گروه سوم، مؤسساتی مانند دو نمونهای هستند که در بالا ذکر شد. این مؤسسات همچنان در مسیر مأموریت خود حرکت کرده و بر خدمترسانی به گروه مخاطب خود متمرکز هستند. البته این گروه هم عمدتا به فرهنگسازی، اطلاعرسانی و توزیع اقلام بهداشتی میان گروه هدف خود وارد شدهاند. فارغ از اینکه این مؤسسات در کدام دسته قرار دارند، همه آنها در رابطه با ادامه فعالیتهای خود با چند چالش عمده مواجه هستند. یکی شرایط دورکاری و فاصلهگذاری اجتماعی است که سبب شده این مؤسسات هم مانند بسیاری از کسبوکارهای کوچک و بزرگ در ارائه خدمت اصلی خود با چالش مواجه شوند؛ بهطورمثال کلاسهای آموزشی برای کودکان کار و خیابان تعطیل شده یا امکان سفر تسهیلگران به مناطق حاشیهنشین متوقف شده است. دیگر اینکه بسیاری از خطوط درآمدی این مؤسسات، مانند بازارچههای شب عید و «قلک»ها تحتتأثیر شرایط موجود متوقف شده و روشهای پیشین برای تأمین مالی دیگر جوابگو نیست. دیگر اینکه میزان کمکهای نیکوکاران حقیقی و حقوقی متأثر از شرایط پرابهام اقتصادی، کاهش یافته و در نهایت اینکه بخشی از کمکهای مردمی، به سمت فعالیتهایی که ارتباط مستقیم با کرونا دارند، تغییر جهت داده است. حالا ما بهعنوان جامعه و نیکوکار در تعیین مسیر حرکت این مؤسسات و صدالبته تضمین بقا و خدمترسانی آنان، تعیینکننده هستیم. حواسمان باشد در کنار مسئله پردردسر کرونا، کودکان کار و خیابان، کودکان دارای معلولیت ذهنی و حرکتی، زنان سرپرست خانوار، دانشآموزان بااستعداد کمبرخوردار و دیگران نیازمندتر از پیش به حمایتهای ما احتیاج دارند. حواسمان باشد در این روزهای قرنطینه، هر روز افرادی داوطلبانه به سر کار میروند تا در مؤسسات نیکوکاری به سالمندان، کودکان سرطانی و کودکان بیسرپرست خدمترسانی کنند. ما و جامعه به این خدمات نیاز داریم و کمکهای ما در ادامه این خدمات تعیینکننده است. بحران کرونا مانند هر بحران مصیبتزای دیگری آغاز و پایانی دارد. این وظیفه انسان خردمند است که بعد از بحران را در نظر بگیرد و به شرایط زندگی انسانهای آینده بیندیشد.
*مدیرعامل مؤسسه افرا (توسعه زیرساخت نیکوکاری)
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.