|

درگذشت نقاش و معمار ارمنی براثر «کرونا»

عاشق زندگی

زهرا راد‌ . ‌کیوریتور نمایشگاه‌های «ادمان آیوازیان»

زندگي را دوست داشت. شوقش مثل جواني بود كه اولين بهار عاشقي را تجربه مي‌كند. شوخي‌هاي ساده‌اي هميشه در آستين داشت تا فراموش نكني بزرگ‌شده يكي از قديمي‌ترين محله‌هاي تهران است. يك‌بار باهم به سراغ خانه قديمي‌شان رفتيم؛ گوشه ميدان شاهپور، اول خيابان ارامنه. وقتي دوباره توي ماشين نشست «بنجامين باتن» شده بود. برگشته بود به 80 سال قبل. چشمانش پر بود از بهانه‌ مادربزرگي كه روزهاي كودكي‌اش را رنگ زده بود. شايد همان روزها بود كه نمايشگاه «رنگ‌هاي سرزمين مادري‌ام» را در فرهنگ‌سراي نياوران گذاشته بوديم. يك‌بار وقتي در ايروان بوديم و بعد از نمايشگاهش در موزه ملی ارمنستان، قهوه مي‌خورديم؛ گفت: ببخشيد كه كشور ما اين‌قدر به هم ريخته است. بعدها وقتي براي نمايشگاه سرزمين مادري نوشتم كه ادمان آيوازيان دو موطن دارد. گفت كه من فقط يك وطن دارم. همان‌جا كه تو الان هستي و من صدها كيلومتر از آن دورم. آنجا سرزمين مادري من است و من وقتي عشق او را به اين خاك مي‌ديدم، هر روز رنج دوري‌اش را بيشتر مي‌چشيدم.

دو هفته قبل بود كه تلما، همسرش، گفت ادمان توي بخش ويژه‌ای بستري شده است. مثل يك عاشق تازه‌كار غمگين بود؛ نگران تب و بي‌اشتهايي. نمي‌خواست بگويد دچار «كرونا» شده است، زبانش نمي‌چرخيد. منتظر بود كه زودتر با هم به خانه برگردند. سه روز مانده بود به نبودن ادمان كه خوشحال خبر داد مانیتورها از بهبود وضعیت تنفس و ضربان قلب و پایین‌آمدن تب خبر می‌دهند و بهتر شده است. اما بهتر شده بود؟ شايد آمده بود كه براي آخرين ساعات دوباره تلما را ببيند.
حالا ادمان آيوازيان رفته است. من مانده‌ام و كوهي از خاطرات كه هر لحظه روي دوشم سنگيني مي‌كند. به خودم لعنت مي‌فرستم كه چرا اين‌چنين شيفته كساني مي‌شوم كه نبودنشان تا ابد در دلم جا گيرد: عباس‌آقا (كيارستمي)، مرتضي مميز، بهمن جلالي!
ادمان يعني ممارست و اصرار بر كاري داشتن و او بيش از اندازه مي‌خواست كه زندگي كند. نقاشي‌هايش را كه نگاه كني متوجه مي‌شوي. فام رنگ‌ها، استواري قاب‌ها و مهم‌تر از همه تحول مداوم. حداقل سه سبك مختلف را توي قاب‌هايش تجربه كرد. من به ياد ندارم هنرمندي از ميان ارامنه كه خط ثلث بنويسد؛ دست‌خط او احتمالا هنوز روي ديوارهاي كاخ سلطان قابوس و مساجدی در عربستان مي‌درخشد.
يكي از بناهايي كه بسيار دوست داشت، اين روزها شده است آسايشگاه جانبازان؛ يك‌جايي وسط فرمانيه. در آخرين سفرش، درست آخرين روز، به زحمت نشاني را به‌ياد آورد. با هم رفتيم و خانه را پيدا كرديم. شايد آخرين عكس‌هاي‌مان را همان‌جا با هم گرفتيم. روي پله‌ها، ميان راه‌روهاي تودرتو و در باغ بنايي كه ساخته بود. دنبالش راه مي‌رفتم. حال عجيبي داشت. وقتي از يك دهليز قدم برمي‌داشت و سر از دهليز بعدي درمي‌آورد؛ خنده كوچك اما ماندگاري گوشه‌ لبش مي‌نشست. وقتي مي‌خواست حرف بزند، مي‌گفت كه چطور سنگ‌ها را تهيه كرده، سفارش‌دهنده‌ خانه كه بوده و چه مي‌خواسته است. او سنگ‌ها را به چه كسي داده براي تراش‌دادن و...، اما يك حرف را گوشه‌ دلش پنهان مي‌كرد. حالا كه كاربري بنا تغيير كرده و میهمان‌ها كارهايي كرده‌اند كه او نمي‌خواسته، با این همه خوشحال بود که به خوب کسانی رسیده‌ است؛ بيش از آنكه به عمر رفته و اميدهاي به بار ننشسته فكر كند؛ دل‌خوش است كه در همه‌ طول زندگي كاري را كرده كه دوست داشته است.
دلم مي‌خواهد بگويم: رفيق قدیمي خدانگهدار. اگرچه مي‌دانم جايش در سرزمين مادري دلم خالي نمي‌شود، اما هر روز دلتنگ شنيدن صدايش هستم كه دلم غنج برود، وقتي گوشي را برمی‌دارد، با لحني كه فقط خودش می‌دانست چطور می‌سازدش بگويد: «سلام زهرا جان».
*ادمان آیوازیان در سال ۱۳۱۰ در خانواده‌ای ارمنی در تهران متولد شد و خیلی زود استعداد خود را نشان داد. از 13‌سالگی شروع به طراحی کرد. طراحی‌ها و نقاشی‌های اولیه‌ او مناظری از طبیعت بودند و زندگی جاری در بازارها و روستاهای اطراف پایتخت ایران. کار او زمانی صورتی جدی‌تر به خود گرفت که یکی از نقاشی‌هایش به یکی از نمایشگاه‌های کودکان یونسکو در سال (۱۳۲۶) راه یافت.
اثر ادمان در 18 سالگی به نمایشگاهی گروهی که یک انجمن فرهنگی ارمنی ترتیب داده بود، راه پیدا کرد. او همچنین در نمایشگاه‌های متعدد هنر معاصر شرکت کرد و دو جایزه‌ اول را نصیب خود کرد. اولین نمایشگاه انفرادی او را جامعه‌ ایران آمریکا در سال ( ۱۳۳۵) برگزار کرد. فقط به فاصله‌ دو سال، ادمان برنده‌ جایزه‌ نخست نمایشگاه گروهی ایران، آمریکا شد. وزارت فرهنگ در سال ۱۹۶۰ به او به‌خاطر راه‌یافتن به بی‌ینال ونیز جایزه داد و این موفقیت او را تشویق کرد تا در سال (۱۳۴۴) در گیلدهال لندن در یک نمایشگاه گروهی شرکت کند، اما 20 سال طول کشید تا او بالاخره در سال (۱۳۶۴) اولین نمایشگاه انفرادی خود را در نیویورک در ماه مه و نیز در تالار گولبنکیان در لندن در ماه نوامبر برگزار کند.

زندگي را دوست داشت. شوقش مثل جواني بود كه اولين بهار عاشقي را تجربه مي‌كند. شوخي‌هاي ساده‌اي هميشه در آستين داشت تا فراموش نكني بزرگ‌شده يكي از قديمي‌ترين محله‌هاي تهران است. يك‌بار باهم به سراغ خانه قديمي‌شان رفتيم؛ گوشه ميدان شاهپور، اول خيابان ارامنه. وقتي دوباره توي ماشين نشست «بنجامين باتن» شده بود. برگشته بود به 80 سال قبل. چشمانش پر بود از بهانه‌ مادربزرگي كه روزهاي كودكي‌اش را رنگ زده بود. شايد همان روزها بود كه نمايشگاه «رنگ‌هاي سرزمين مادري‌ام» را در فرهنگ‌سراي نياوران گذاشته بوديم. يك‌بار وقتي در ايروان بوديم و بعد از نمايشگاهش در موزه ملی ارمنستان، قهوه مي‌خورديم؛ گفت: ببخشيد كه كشور ما اين‌قدر به هم ريخته است. بعدها وقتي براي نمايشگاه سرزمين مادري نوشتم كه ادمان آيوازيان دو موطن دارد. گفت كه من فقط يك وطن دارم. همان‌جا كه تو الان هستي و من صدها كيلومتر از آن دورم. آنجا سرزمين مادري من است و من وقتي عشق او را به اين خاك مي‌ديدم، هر روز رنج دوري‌اش را بيشتر مي‌چشيدم.

دو هفته قبل بود كه تلما، همسرش، گفت ادمان توي بخش ويژه‌ای بستري شده است. مثل يك عاشق تازه‌كار غمگين بود؛ نگران تب و بي‌اشتهايي. نمي‌خواست بگويد دچار «كرونا» شده است، زبانش نمي‌چرخيد. منتظر بود كه زودتر با هم به خانه برگردند. سه روز مانده بود به نبودن ادمان كه خوشحال خبر داد مانیتورها از بهبود وضعیت تنفس و ضربان قلب و پایین‌آمدن تب خبر می‌دهند و بهتر شده است. اما بهتر شده بود؟ شايد آمده بود كه براي آخرين ساعات دوباره تلما را ببيند.
حالا ادمان آيوازيان رفته است. من مانده‌ام و كوهي از خاطرات كه هر لحظه روي دوشم سنگيني مي‌كند. به خودم لعنت مي‌فرستم كه چرا اين‌چنين شيفته كساني مي‌شوم كه نبودنشان تا ابد در دلم جا گيرد: عباس‌آقا (كيارستمي)، مرتضي مميز، بهمن جلالي!
ادمان يعني ممارست و اصرار بر كاري داشتن و او بيش از اندازه مي‌خواست كه زندگي كند. نقاشي‌هايش را كه نگاه كني متوجه مي‌شوي. فام رنگ‌ها، استواري قاب‌ها و مهم‌تر از همه تحول مداوم. حداقل سه سبك مختلف را توي قاب‌هايش تجربه كرد. من به ياد ندارم هنرمندي از ميان ارامنه كه خط ثلث بنويسد؛ دست‌خط او احتمالا هنوز روي ديوارهاي كاخ سلطان قابوس و مساجدی در عربستان مي‌درخشد.
يكي از بناهايي كه بسيار دوست داشت، اين روزها شده است آسايشگاه جانبازان؛ يك‌جايي وسط فرمانيه. در آخرين سفرش، درست آخرين روز، به زحمت نشاني را به‌ياد آورد. با هم رفتيم و خانه را پيدا كرديم. شايد آخرين عكس‌هاي‌مان را همان‌جا با هم گرفتيم. روي پله‌ها، ميان راه‌روهاي تودرتو و در باغ بنايي كه ساخته بود. دنبالش راه مي‌رفتم. حال عجيبي داشت. وقتي از يك دهليز قدم برمي‌داشت و سر از دهليز بعدي درمي‌آورد؛ خنده كوچك اما ماندگاري گوشه‌ لبش مي‌نشست. وقتي مي‌خواست حرف بزند، مي‌گفت كه چطور سنگ‌ها را تهيه كرده، سفارش‌دهنده‌ خانه كه بوده و چه مي‌خواسته است. او سنگ‌ها را به چه كسي داده براي تراش‌دادن و...، اما يك حرف را گوشه‌ دلش پنهان مي‌كرد. حالا كه كاربري بنا تغيير كرده و میهمان‌ها كارهايي كرده‌اند كه او نمي‌خواسته، با این همه خوشحال بود که به خوب کسانی رسیده‌ است؛ بيش از آنكه به عمر رفته و اميدهاي به بار ننشسته فكر كند؛ دل‌خوش است كه در همه‌ طول زندگي كاري را كرده كه دوست داشته است.
دلم مي‌خواهد بگويم: رفيق قدیمي خدانگهدار. اگرچه مي‌دانم جايش در سرزمين مادري دلم خالي نمي‌شود، اما هر روز دلتنگ شنيدن صدايش هستم كه دلم غنج برود، وقتي گوشي را برمی‌دارد، با لحني كه فقط خودش می‌دانست چطور می‌سازدش بگويد: «سلام زهرا جان».
*ادمان آیوازیان در سال ۱۳۱۰ در خانواده‌ای ارمنی در تهران متولد شد و خیلی زود استعداد خود را نشان داد. از 13‌سالگی شروع به طراحی کرد. طراحی‌ها و نقاشی‌های اولیه‌ او مناظری از طبیعت بودند و زندگی جاری در بازارها و روستاهای اطراف پایتخت ایران. کار او زمانی صورتی جدی‌تر به خود گرفت که یکی از نقاشی‌هایش به یکی از نمایشگاه‌های کودکان یونسکو در سال (۱۳۲۶) راه یافت.
اثر ادمان در 18 سالگی به نمایشگاهی گروهی که یک انجمن فرهنگی ارمنی ترتیب داده بود، راه پیدا کرد. او همچنین در نمایشگاه‌های متعدد هنر معاصر شرکت کرد و دو جایزه‌ اول را نصیب خود کرد. اولین نمایشگاه انفرادی او را جامعه‌ ایران آمریکا در سال ( ۱۳۳۵) برگزار کرد. فقط به فاصله‌ دو سال، ادمان برنده‌ جایزه‌ نخست نمایشگاه گروهی ایران، آمریکا شد. وزارت فرهنگ در سال ۱۹۶۰ به او به‌خاطر راه‌یافتن به بی‌ینال ونیز جایزه داد و این موفقیت او را تشویق کرد تا در سال (۱۳۴۴) در گیلدهال لندن در یک نمایشگاه گروهی شرکت کند، اما 20 سال طول کشید تا او بالاخره در سال (۱۳۶۴) اولین نمایشگاه انفرادی خود را در نیویورک در ماه مه و نیز در تالار گولبنکیان در لندن در ماه نوامبر برگزار کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.