|

پرسش‌های کرونایی در برابر صنعت تولید پروتئین ایران

امیررضا بیدگلی.عضو هیئت‌مدیره انجمن ملی طیور ایران

این‌روزها صنعت تولید پروتئین ایران (شامل همه زنجیره‌های پرورش و بهره‌برداری انواع دام‌هایی که در مصرف غذای انسان کاربرد دارند) نیز مانند همه دیگر بخش‌های اقتصاد خسته کشورمان، درگیر بحران جهانی کروناست. چه این بحران چند هفته یا چند ماه طول بکشد، چه همین امسال باشد یا مثل آنفلوانزا هر پاییز گریبانمان را بگیرد، چه دارو و واکسن برایش بسازیم و چه در مقابلش بی‌دفاع باشیم، پرسش‌های جدی و جدیدی در مقابلمان گشوده است و خواهد گشود که نمی‌توانیم آنها را بی‌پاسخ بگذاریم. غیر از اتفاقات عمومی و کلی که برای همه بخش‌ها، صنعت‌ها و بازار‌ها رخ داده است و کمابیش فعالان اقتصادی از آن باخبرند، از صنعت تولید پروتئین جهانی خبر می‌رسد که هنوز هیچ نشده، بازار طیور هندوستان از شایعات شبکه‌های مجازی، در برخی مناطق تا 50 درصد تأثیر پذیرفته و متعاقبا تقاضا برای خوراک طیور آن‌قدر کم شده که تا 25 درصد از قیمت‌های نهاده‌ها و خوراک دام کم شده است! کارگران کشتارگاهی در ایرلند شمالی از نگرانی نسبت به وضعیت سلامت خود، ترک کار کرده‌اند. در بسیاری از کشورها، خرید مستقیم مواد پروتئینی از قصابی‌ها و سوپرمارکت‌ها جای خود را به خرید آنلاین و اینترنتی داده است. در روسیه نیز پوتین دستور داده است که مالیات ارزش‌افزوده اقلام خوراک دام از 20 به 10 درصد کاهش یابد. ده‌ها نمایشگاه و رویداد ملی و بین‌المللی تعلیق شده، بازدیدها و بازرسی‌های GMP+ به مدت شش ماه به تعویق افتاده است. همه اینها در مقابل تعطیلی فعالیت صدها کارخانه مواد اولیه در چین - این کارگاه بزرگ دنیا - هیچ است و فراتر از آن به نظر می‌رسد اتفاقات چین هم در مقابل آنچه برای بازار نهاده‌ها (ذرت، جو، سویا و...) و تغییرات شدید قیمت نفت رخ داده یا خواهد داد، چون بازی کودکانه‌ای در برابر یک جنگ واقعی است.
اما از قضا، این بار بد روزگار برای ایران کمتر خواهد بارید. تحریم و ایزولاسیون و فاصله اقتصادی و قرنطینه سیاسی - که دو سال است گریبان کشور را گرفته است - باعث شده که پوست ما در مقابل این واقعه، حداقل در شوک‌ها و موج‌های سنگین آغازین، نسبتا کلفت شده باشد، اما بدون شک این مصونیت نسبی اولیه خیلی طول نخواهد کشید و عواقب جدی این بحران به زودی در صنعت تولید پروتئین ایران خود را نشان خواهد داد.
این صنعت بزرگ که متولی امنیت غذایی مردم و صاحب حدود 9 درصد تولید ناخالص داخلی است باید در روزهای آتی پاسخی برای پرسش‌های زیر بیابد:
تأمین نهاده‌ها در ماه‌های آتی چگونه خواهد بود؟ افت قیمت نفت - که منبع تأمین ارز خرید نهاده‌هاست - چه تأثیری در مبادلات و معاملات نهاده‌ها خواهد گذاشت؟ حمل‌ونقل زمینی و هوایی متوقف‌شده جهانی و کشتی‌رانی که در تعلیق رفته‌اند، چه زمانی دوباره راه می‌افتند؟ فشارهای مالی که در این هفته‌ها و ماه‌ها روی شرکت‌های بزرگ بین‌المللی و ملی وارد می‌شود، چه تأثیری در سرنوشتشان خواهد داشت؟ اگر بیماری تا فصل برداشت نهاده‌ها در کشورهای اصلی تولید نهاده نیمکره شمالی ادامه یابد، چه خواهد شد؟ اختلال تولیدی که از اواخر سال 98 ایجاد شده است، چه تأثیری بر عرضه مواد پروتئینی در ماه اردیبهشت و خرداد خواهد گذاشت؟ کدام حلقه‌های صنعت آمادگی دورکاری دارند و آیا اصلا دورکاری در این صنعت ممکن است؟ زیرساخت‌ها و منابع مشهود و نامشهود لازم برای مدیریت این حلقه‌ها چقدر آماده این بحران‌اند؟ دولت باید چه کارهایی در حمایت از صنعت انجام دهد؟ تشکل‌ها باید چه مواردی را پیگیری و جمع‌بندی و به دولت منتقل کنند؟ کشورهای عمده تولیدکننده پروتئین با صنعتشان چه خواهند کرد و ما چه درس‌ها و تجربیاتی می‌توانیم از آنها کسب کنیم؟ اگر میزان تقاضا - به تبع کاهش درآمد و کاهش حمل‌ونقل و تولید و... - کم شود، ظرفیت مازاد یا خالی را چه کنیم؟ چقدر از نیروی انسانی در خطر ازدست‌دادن شغل قرار می‌گیرند؟ و...
بحران آنچنان بزرگ و جهانگیر - و شاید بدترین اتفاق بعد از جنگ دوم جهانی - است که نیازمند تصمیمات جدی و سخت است. پنجشنبه، رئیس سازمان بهداشت جهانی از رهبران گروه بیست سه درخواست کرد؛ بجنگید! متحد شوید! شعله‌ور کنید!
این‌روزها صنعت تولید پروتئین ایران (شامل همه زنجیره‌های پرورش و بهره‌برداری انواع دام‌هایی که در مصرف غذای انسان کاربرد دارند) نیز مانند همه دیگر بخش‌های اقتصاد خسته کشورمان، درگیر بحران جهانی کروناست. چه این بحران چند هفته یا چند ماه طول بکشد، چه همین امسال باشد یا مثل آنفلوانزا هر پاییز گریبانمان را بگیرد، چه دارو و واکسن برایش بسازیم و چه در مقابلش بی‌دفاع باشیم، پرسش‌های جدی و جدیدی در مقابلمان گشوده است و خواهد گشود که نمی‌توانیم آنها را بی‌پاسخ بگذاریم. غیر از اتفاقات عمومی و کلی که برای همه بخش‌ها، صنعت‌ها و بازار‌ها رخ داده است و کمابیش فعالان اقتصادی از آن باخبرند، از صنعت تولید پروتئین جهانی خبر می‌رسد که هنوز هیچ نشده، بازار طیور هندوستان از شایعات شبکه‌های مجازی، در برخی مناطق تا 50 درصد تأثیر پذیرفته و متعاقبا تقاضا برای خوراک طیور آن‌قدر کم شده که تا 25 درصد از قیمت‌های نهاده‌ها و خوراک دام کم شده است! کارگران کشتارگاهی در ایرلند شمالی از نگرانی نسبت به وضعیت سلامت خود، ترک کار کرده‌اند. در بسیاری از کشورها، خرید مستقیم مواد پروتئینی از قصابی‌ها و سوپرمارکت‌ها جای خود را به خرید آنلاین و اینترنتی داده است. در روسیه نیز پوتین دستور داده است که مالیات ارزش‌افزوده اقلام خوراک دام از 20 به 10 درصد کاهش یابد. ده‌ها نمایشگاه و رویداد ملی و بین‌المللی تعلیق شده، بازدیدها و بازرسی‌های GMP+ به مدت شش ماه به تعویق افتاده است. همه اینها در مقابل تعطیلی فعالیت صدها کارخانه مواد اولیه در چین - این کارگاه بزرگ دنیا - هیچ است و فراتر از آن به نظر می‌رسد اتفاقات چین هم در مقابل آنچه برای بازار نهاده‌ها (ذرت، جو، سویا و...) و تغییرات شدید قیمت نفت رخ داده یا خواهد داد، چون بازی کودکانه‌ای در برابر یک جنگ واقعی است.
اما از قضا، این بار بد روزگار برای ایران کمتر خواهد بارید. تحریم و ایزولاسیون و فاصله اقتصادی و قرنطینه سیاسی - که دو سال است گریبان کشور را گرفته است - باعث شده که پوست ما در مقابل این واقعه، حداقل در شوک‌ها و موج‌های سنگین آغازین، نسبتا کلفت شده باشد، اما بدون شک این مصونیت نسبی اولیه خیلی طول نخواهد کشید و عواقب جدی این بحران به زودی در صنعت تولید پروتئین ایران خود را نشان خواهد داد.
این صنعت بزرگ که متولی امنیت غذایی مردم و صاحب حدود 9 درصد تولید ناخالص داخلی است باید در روزهای آتی پاسخی برای پرسش‌های زیر بیابد:
تأمین نهاده‌ها در ماه‌های آتی چگونه خواهد بود؟ افت قیمت نفت - که منبع تأمین ارز خرید نهاده‌هاست - چه تأثیری در مبادلات و معاملات نهاده‌ها خواهد گذاشت؟ حمل‌ونقل زمینی و هوایی متوقف‌شده جهانی و کشتی‌رانی که در تعلیق رفته‌اند، چه زمانی دوباره راه می‌افتند؟ فشارهای مالی که در این هفته‌ها و ماه‌ها روی شرکت‌های بزرگ بین‌المللی و ملی وارد می‌شود، چه تأثیری در سرنوشتشان خواهد داشت؟ اگر بیماری تا فصل برداشت نهاده‌ها در کشورهای اصلی تولید نهاده نیمکره شمالی ادامه یابد، چه خواهد شد؟ اختلال تولیدی که از اواخر سال 98 ایجاد شده است، چه تأثیری بر عرضه مواد پروتئینی در ماه اردیبهشت و خرداد خواهد گذاشت؟ کدام حلقه‌های صنعت آمادگی دورکاری دارند و آیا اصلا دورکاری در این صنعت ممکن است؟ زیرساخت‌ها و منابع مشهود و نامشهود لازم برای مدیریت این حلقه‌ها چقدر آماده این بحران‌اند؟ دولت باید چه کارهایی در حمایت از صنعت انجام دهد؟ تشکل‌ها باید چه مواردی را پیگیری و جمع‌بندی و به دولت منتقل کنند؟ کشورهای عمده تولیدکننده پروتئین با صنعتشان چه خواهند کرد و ما چه درس‌ها و تجربیاتی می‌توانیم از آنها کسب کنیم؟ اگر میزان تقاضا - به تبع کاهش درآمد و کاهش حمل‌ونقل و تولید و... - کم شود، ظرفیت مازاد یا خالی را چه کنیم؟ چقدر از نیروی انسانی در خطر ازدست‌دادن شغل قرار می‌گیرند؟ و...
بحران آنچنان بزرگ و جهانگیر - و شاید بدترین اتفاق بعد از جنگ دوم جهانی - است که نیازمند تصمیمات جدی و سخت است. پنجشنبه، رئیس سازمان بهداشت جهانی از رهبران گروه بیست سه درخواست کرد؛ بجنگید! متحد شوید! شعله‌ور کنید!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.