حال بستان و باد نوبهاری و فریاد بیقراری
پیام حیدرقزوینی
ما که هیچ، حتی گوستاو آشنباخ هم در روزهای اول ماه بهاری مه وسوسه سفر به جانش میافتد. آشنباخ تمام عمرش را با نظمی آهنین کار کرده بود و هیچچیز نمیتوانست خللی در نظم هرروزهاش ایجاد کند اما یکبار در گردش روزانهاش شوقی که دیرزمانی از یاد رفته و از سر افتاده بود به جانش میافتد و این شوق سفر بود و جز این هیچ. سفر آشنباخ به ونیزِ وبازده هیچ پایان خوشی نداشت و روایت توماس مان از سرگذشت این هنرمندِ در زمان خود کلاسیکشده، امروز از مشهورترین روایتهای ادبیات جهانی است. این هم لابد از بازی تلخ روزگار است که مدتهاست حتی امکان سربرآوردن و نفسکشیدن هم نداشتهایم و تلخیهای روزگار یکی پس از دیگری بر سرمان آوار شدهاند و حالا حتی باد نوبهاری هم که بوزد ما در زیر سقفهای کوتاه زمانهمان حبس شدهایم و از آن بیخبریم. پس در این وضعیت بهتر آنکه به راه آشنباخ نرویم و شوق سفر در بهار را رها کنیم. البته اگر اصلا چنین شوقی امروز و اینجا وجود داشته باشد. آشنباخ و ونیزِ وبازده را رها کنیم و به سراغ خود توماس مان در سفری واقعی برویم که از قضا آن هم مربوط به ماه بهاری مه است. توماس مان اولینبار در بهار سال 1934 و به دعوت
ناشر آمریکاییاش برای یک سلسلهسخنرانی عزم سفر به آمریکا میکند. با امکانات آن زمان توماس مان و همسرش چارهای نداشتند جز سفر دریایی که ده روزی طول میکشید و برای نویسندهای چون او، چه فرصتی بهتر از این تا سفرش را با گشتوگذاری در رمان «دنکیشوت» همراه کند. «سفر دریایی با دنکیشوت» دفتری است حاصل این سفر که در آن از یکسو با سفرنامه نویسندهای چون توماس مان روبهرو هستیم و از سوی دیگر با نظرات و ایدههای او درباره «دنکیشوت» سروانتس. چنین است که در سفری جهانی از اروپا به آمریکا در درون یک کشتی غولپیکر، نویسندهای جهانی درباره اثری جهانی نوشته است و این کتاب با ترجمه محمود حدادی همین چندی پیش به دست ما رسیده است. سفرنامه کوتاه توماس مان به لحاظ تاریخی حائز اهمیت است چراکه میتوان آن را از اولین اسناد ادبیات آلمانی در دوران هجرت دانست. هرچند در این کتاب کمتر اشاره مستقیمی به شرایط تاریخی آن دوران شده اما در میان یادداشتهای توماس مان میتوان تصویری از وضعیت بحرانی زمانه او به دست آورد. توماس مان در این دفتر کوتاه، هم مشاهداتش از سفر را نوشته است، هم نظراتش را درباره نویسندگی و «دنکیشوت» روی کاغذ آورده و هم
از موسیقی و سینما و علم و رسانه در جهان مدرن صحبت کرده است. در این زمان، هنوز چهارسالی تا آغاز جنگ دوم جهانی مانده اما در میان یادداشتهای توماس مان میتوان نشانههایی زودرس از وقوع فاجعه را مشاهده کرد؛ جایی که او از مسئله مهاجرت و یهودیان فراری حرف میزند یا به زبان خشونتآمیز تازهبهدورانرسیدههای نوین برلین اشاره میکند. در این ایام، سفر دریایی با توماس مان و دنکیشوت شاید کمی از تلخی زمانهمان کاست.
سفر دریایی با دنکیشوت، توماس مان، ترجمه محمود حدادی،نشر نو
ما که هیچ، حتی گوستاو آشنباخ هم در روزهای اول ماه بهاری مه وسوسه سفر به جانش میافتد. آشنباخ تمام عمرش را با نظمی آهنین کار کرده بود و هیچچیز نمیتوانست خللی در نظم هرروزهاش ایجاد کند اما یکبار در گردش روزانهاش شوقی که دیرزمانی از یاد رفته و از سر افتاده بود به جانش میافتد و این شوق سفر بود و جز این هیچ. سفر آشنباخ به ونیزِ وبازده هیچ پایان خوشی نداشت و روایت توماس مان از سرگذشت این هنرمندِ در زمان خود کلاسیکشده، امروز از مشهورترین روایتهای ادبیات جهانی است. این هم لابد از بازی تلخ روزگار است که مدتهاست حتی امکان سربرآوردن و نفسکشیدن هم نداشتهایم و تلخیهای روزگار یکی پس از دیگری بر سرمان آوار شدهاند و حالا حتی باد نوبهاری هم که بوزد ما در زیر سقفهای کوتاه زمانهمان حبس شدهایم و از آن بیخبریم. پس در این وضعیت بهتر آنکه به راه آشنباخ نرویم و شوق سفر در بهار را رها کنیم. البته اگر اصلا چنین شوقی امروز و اینجا وجود داشته باشد. آشنباخ و ونیزِ وبازده را رها کنیم و به سراغ خود توماس مان در سفری واقعی برویم که از قضا آن هم مربوط به ماه بهاری مه است. توماس مان اولینبار در بهار سال 1934 و به دعوت
ناشر آمریکاییاش برای یک سلسلهسخنرانی عزم سفر به آمریکا میکند. با امکانات آن زمان توماس مان و همسرش چارهای نداشتند جز سفر دریایی که ده روزی طول میکشید و برای نویسندهای چون او، چه فرصتی بهتر از این تا سفرش را با گشتوگذاری در رمان «دنکیشوت» همراه کند. «سفر دریایی با دنکیشوت» دفتری است حاصل این سفر که در آن از یکسو با سفرنامه نویسندهای چون توماس مان روبهرو هستیم و از سوی دیگر با نظرات و ایدههای او درباره «دنکیشوت» سروانتس. چنین است که در سفری جهانی از اروپا به آمریکا در درون یک کشتی غولپیکر، نویسندهای جهانی درباره اثری جهانی نوشته است و این کتاب با ترجمه محمود حدادی همین چندی پیش به دست ما رسیده است. سفرنامه کوتاه توماس مان به لحاظ تاریخی حائز اهمیت است چراکه میتوان آن را از اولین اسناد ادبیات آلمانی در دوران هجرت دانست. هرچند در این کتاب کمتر اشاره مستقیمی به شرایط تاریخی آن دوران شده اما در میان یادداشتهای توماس مان میتوان تصویری از وضعیت بحرانی زمانه او به دست آورد. توماس مان در این دفتر کوتاه، هم مشاهداتش از سفر را نوشته است، هم نظراتش را درباره نویسندگی و «دنکیشوت» روی کاغذ آورده و هم
از موسیقی و سینما و علم و رسانه در جهان مدرن صحبت کرده است. در این زمان، هنوز چهارسالی تا آغاز جنگ دوم جهانی مانده اما در میان یادداشتهای توماس مان میتوان نشانههایی زودرس از وقوع فاجعه را مشاهده کرد؛ جایی که او از مسئله مهاجرت و یهودیان فراری حرف میزند یا به زبان خشونتآمیز تازهبهدورانرسیدههای نوین برلین اشاره میکند. در این ایام، سفر دریایی با توماس مان و دنکیشوت شاید کمی از تلخی زمانهمان کاست.
سفر دریایی با دنکیشوت، توماس مان، ترجمه محمود حدادی،نشر نو
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.