|

حجت‌الاسلام محمدرضا نوراللهيان:

مرحوم خسروشاهي «ابن‌بطوطه» ايراني است

ايکنا: سيدهادي خسروشاهي، از چهره‌هاي برجسته در حوزه علميه قم بود که روز پنجشنبه به دليل کهولت سن و ابتلا به ويروس کرونا در بيمارستان مسيح دانشوري تهران درگذشت. او پيش‌تر سفير ايران در واتيکان نيز بود. رئيس سابق مدارس و حوزه‌هاي علميه خارج از کشور در گفت‌وگو با ايکنا با اشاره به سابقه آشنايي خود با مرحوم حجت‌الاسلام خسروشاهي گفت: «حدود 45 سال قبل که هنوز از حوزه مشهد به قم منتقل نشده بودم، درصدد ديدار با ايشان بودم. اولين ديدارم در مرکز بررسي‌هاي اسلامي ايشان در قم ميسر شد. اين ارتباط تا زمان سخنراني بسيار خوبي که در حدود يک ماه گذشته (نيمه بهمن‌ سال جاري) در کتابخانه ملي با حضور بيش از 600 نفر از فرهنگ‌دوستان و فرهيختگان داشتند، تداوم يافت».حجت‌الاسلام محمدرضا نوراللهيان افزود: «رشد و تربيت اين مرد در بيتي بود که بزرگ‌منشي، ارتباط با اهالي قلم، رجال و علما مشهود بود. عکس‌هاي نوجواني ايشان با بزرگاني مانند امام‌موسي صدر و بسياري از شخصيت‌هاي برجسته قرن اخير، در اختيار است. قلم او را که دنبال مي‌کنيم، مشخص مي‌شود از ابتدا به فکر ترجمه انديشه‌هاي معاصر که از مغرب عربي و ديگر بلاد مي‌رسيد، از‌جمله علامه کاشف‌الغطا بوده است و تدوين مذاکرات «هانري کربن» با علامه طباطبايي را دنبال مي‌کرد. معرفي کتاب «شيعه در اسلام» علامه طباطبايي از شاهکارهاي قلمي استاد خسروشاهي بود».او عنوان کرد: «استاد خسروشاهي از سال 1332 وارد قم شد و تا اواخر عمر با اغلب مجلات اسلامي مرتبط بود؛ مقاله مي‌داد و مصاحبه مي‌کرد و انديشه هدفمندش را در مدت اين 66 سال بروز و ظهور داد. او با کساني مانند حضرت امام خميني(ره)، آيت‌الله حاج‌آقا مصطفي خميني و حاج آقا احمد خميني، مرحوم نواب‌صفوي، دکتر محمد مصدق، آيت‌الله ابوالقاسم کاشاني، آيت‌الله سيدعلي خامنه‌اي، مهندس مهدي بازرگان، استاد محمدتقي شريعتي، امام‌موسي صدر، شهيدان علي شريعتي، دکتر بهشتي، هاشمي‌نژاد و از همه بيشتر آيت‌الله طالقاني و مراجع عظام آيات مرعشي‌نجفي، گلپايگاني و سيدمحمدهادي ميلاني در خراسان مرتبط و با همه آنان در دادوستد علمي بود».اين استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به سيدجمال‌پژوهي حجت‌الاسلام خسروشاهي گفت: «زبان او ترکي آذري بود، ولي ترکي استانبولي را فراگرفت تا بتواند با انديشه‌هاي سيدجمال‌الدين آشنا شود، بنابراین سيدجمال‌پژوه بزرگي شد و مي‎توانم مدعي شوم که فرد ديگري به‌مثابه او پيدا نمي‌شود که تا اين ميزان از لحاظ مثبت و منفي درباره سيدجمال تحليل کرده و سند جمع کرده باشد؛ او مرد ميدان اين تحقيق بود و بدون يک‌جانبه‌نگري و به شکل منطقي، مؤمنانه و منصفانه درباره سيدجمال قضاوت کرد و جنبه منفي و مثبت وي را بررسي کرد. خسروشاهي اهل کاوش علمي، تحقيق و ژرف‌نگري درباره شخصيت‌ها بود».نوراللهيان بيان کرد: «مرحوم خسروشاهي به زبان انگليسي مسلط بود و مطالب خبرنگاران خارجي را براي مراجع در قم و نيز خبرنگاران ترجمه مي‌کرد. او انديشه‌هاي امام(ره) را براي خبرنگاران غربي ترجمه مي‌کرد. او چنان پرآوازه در مصر، لبنان و عراق بود که مصاحبه‌هايش به عربي از 50 سال قبل منتشر مي‌شد و در کشورهايي مانند مصر، تونس، الجزاير و... کارهاي علمي و فرهنگي داشت. همچنين وقتي در رم بود، زبان ايتاليايي را فراگرفت و يک مرکز اسلام شيعي را در رم تأسيس کرد که کار بسيار بزرگي در سرزمين و مهد مسيحيت بود؛ جايي که پاپ بنديکت شانزدهم و پاپ ژان‌پل دوم و هزاران کشيش و کاردينال حضور داشتند. رويکرد بين‌الادياني و بين‌المذاهبي داشت که ارتباط ميان مسيحيت و جهان اسلام را رشد داد».او با بيان اينکه حجت‌الاسلام خسروشاهي در زمينه مسيحيت، يهوديت و مذاهب ديگر تحقيقات علمي داشت، گفت: «در نوجواني چهره مسيحيت را از قلم خسروشاهي شناختم؛ او بود که به‌جاي لعن، بدگويي و زشت جلوه‌دادن انديشه‌هاي ديگران يا پيروان انجيل، منطق تثليث و شناخت مسيحيت و آشنايي با واتيکان را عهده‌دار بود و از آن سوي قرآن و نهج‌البلاغه را به دنياي مسيحيت معرفي کرد».اين محقق ديني بيان کرد: «اين‌جانب در مصاحبه‌اي لقبي به ايشان داده‌ام که پيش از آن به علامه عزيزالله عطاردي داده بودم که اتفاقا ميان اين دو بزرگوار دوستي برقرار بود؛ بنده گفتم که علامه عطاردي مارکوپولوي اسلامي بود و ايشان وقتي اين مصاحبه من را با ايکنا ديدند، از اين تعبير خندان شدند؛ چون عطاردي از رود سيحون و جيحون (دره فرغانه) تا اقصي نقاط ساحل اقيانوس اطلس را سفر کرده بود؛ به تعبير خودشان از خليج فنلاند تا خليج بنگال و سمرقند، بخارا، مرو، هرات، بلخ و... تا فرانسه و ايتاليا را مورد به مورد براي تحقيق و جست‌وجو درباره نسخ خطي مربوط به تمدن اسلامي گذر کرده بود. مرحوم خسروشاهي 10 برابر بيشتر از ايشان سفر کرد و تنها مي‌توانم او را به ابن‌بطوطه، مورخ و سياح اسلامي، تشبيه کنم که همواره در سفر، مباحثه، مصاحبه و گفت‌وگو با رهبران اديان در بلاد مختلف بود. ايشان در کنفرانس‌هاي مختلف در آلمان، ايتاليا، جنوب شرق آسيا، ازبکستان، فيليپين، روسيه و ساير کشورها دعوت مي‌شد و سخنراني مي‌کرد».او افزود: «براي اين شخصيت به دلایل ذکر‌شده بايد سفرنامه‌اي مانند ابن‌بطوطه مغربي بلکه در مجلداتي به‌مراتب بيشتر نوشته شود. به فرزند گرامي ايشان که فردي فاضل و متدين هستند، عرض کردم اگر سفرنامه ابن‌بطوطه دو جلد شده است، سفرنامه ابن‌بطوطه ايراني (سيدهادي خسروشاهي) مي‌تواند در بيش از چند جلد نوشته و منتشر شود».نوراللهيان با بيان اينکه او شخصيتي سندي مانند علامه حکيمي داشت، عنوان کرد: «استاد خسروشاهي سند نگه‌دار بود و آن‌قدر سفر کرده بود که رَحاله (فردي که خيلي زياد سفر مي‌کند) شده بود؛ البته سفرهاي مکتوب هم کم نداشت؛ يعني دائما از ايران با انديشمندان ديگر کشورها مکاتبه داشت».

ايکنا: سيدهادي خسروشاهي، از چهره‌هاي برجسته در حوزه علميه قم بود که روز پنجشنبه به دليل کهولت سن و ابتلا به ويروس کرونا در بيمارستان مسيح دانشوري تهران درگذشت. او پيش‌تر سفير ايران در واتيکان نيز بود. رئيس سابق مدارس و حوزه‌هاي علميه خارج از کشور در گفت‌وگو با ايکنا با اشاره به سابقه آشنايي خود با مرحوم حجت‌الاسلام خسروشاهي گفت: «حدود 45 سال قبل که هنوز از حوزه مشهد به قم منتقل نشده بودم، درصدد ديدار با ايشان بودم. اولين ديدارم در مرکز بررسي‌هاي اسلامي ايشان در قم ميسر شد. اين ارتباط تا زمان سخنراني بسيار خوبي که در حدود يک ماه گذشته (نيمه بهمن‌ سال جاري) در کتابخانه ملي با حضور بيش از 600 نفر از فرهنگ‌دوستان و فرهيختگان داشتند، تداوم يافت».حجت‌الاسلام محمدرضا نوراللهيان افزود: «رشد و تربيت اين مرد در بيتي بود که بزرگ‌منشي، ارتباط با اهالي قلم، رجال و علما مشهود بود. عکس‌هاي نوجواني ايشان با بزرگاني مانند امام‌موسي صدر و بسياري از شخصيت‌هاي برجسته قرن اخير، در اختيار است. قلم او را که دنبال مي‌کنيم، مشخص مي‌شود از ابتدا به فکر ترجمه انديشه‌هاي معاصر که از مغرب عربي و ديگر بلاد مي‌رسيد، از‌جمله علامه کاشف‌الغطا بوده است و تدوين مذاکرات «هانري کربن» با علامه طباطبايي را دنبال مي‌کرد. معرفي کتاب «شيعه در اسلام» علامه طباطبايي از شاهکارهاي قلمي استاد خسروشاهي بود».او عنوان کرد: «استاد خسروشاهي از سال 1332 وارد قم شد و تا اواخر عمر با اغلب مجلات اسلامي مرتبط بود؛ مقاله مي‌داد و مصاحبه مي‌کرد و انديشه هدفمندش را در مدت اين 66 سال بروز و ظهور داد. او با کساني مانند حضرت امام خميني(ره)، آيت‌الله حاج‌آقا مصطفي خميني و حاج آقا احمد خميني، مرحوم نواب‌صفوي، دکتر محمد مصدق، آيت‌الله ابوالقاسم کاشاني، آيت‌الله سيدعلي خامنه‌اي، مهندس مهدي بازرگان، استاد محمدتقي شريعتي، امام‌موسي صدر، شهيدان علي شريعتي، دکتر بهشتي، هاشمي‌نژاد و از همه بيشتر آيت‌الله طالقاني و مراجع عظام آيات مرعشي‌نجفي، گلپايگاني و سيدمحمدهادي ميلاني در خراسان مرتبط و با همه آنان در دادوستد علمي بود».اين استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به سيدجمال‌پژوهي حجت‌الاسلام خسروشاهي گفت: «زبان او ترکي آذري بود، ولي ترکي استانبولي را فراگرفت تا بتواند با انديشه‌هاي سيدجمال‌الدين آشنا شود، بنابراین سيدجمال‌پژوه بزرگي شد و مي‎توانم مدعي شوم که فرد ديگري به‌مثابه او پيدا نمي‌شود که تا اين ميزان از لحاظ مثبت و منفي درباره سيدجمال تحليل کرده و سند جمع کرده باشد؛ او مرد ميدان اين تحقيق بود و بدون يک‌جانبه‌نگري و به شکل منطقي، مؤمنانه و منصفانه درباره سيدجمال قضاوت کرد و جنبه منفي و مثبت وي را بررسي کرد. خسروشاهي اهل کاوش علمي، تحقيق و ژرف‌نگري درباره شخصيت‌ها بود».نوراللهيان بيان کرد: «مرحوم خسروشاهي به زبان انگليسي مسلط بود و مطالب خبرنگاران خارجي را براي مراجع در قم و نيز خبرنگاران ترجمه مي‌کرد. او انديشه‌هاي امام(ره) را براي خبرنگاران غربي ترجمه مي‌کرد. او چنان پرآوازه در مصر، لبنان و عراق بود که مصاحبه‌هايش به عربي از 50 سال قبل منتشر مي‌شد و در کشورهايي مانند مصر، تونس، الجزاير و... کارهاي علمي و فرهنگي داشت. همچنين وقتي در رم بود، زبان ايتاليايي را فراگرفت و يک مرکز اسلام شيعي را در رم تأسيس کرد که کار بسيار بزرگي در سرزمين و مهد مسيحيت بود؛ جايي که پاپ بنديکت شانزدهم و پاپ ژان‌پل دوم و هزاران کشيش و کاردينال حضور داشتند. رويکرد بين‌الادياني و بين‌المذاهبي داشت که ارتباط ميان مسيحيت و جهان اسلام را رشد داد».او با بيان اينکه حجت‌الاسلام خسروشاهي در زمينه مسيحيت، يهوديت و مذاهب ديگر تحقيقات علمي داشت، گفت: «در نوجواني چهره مسيحيت را از قلم خسروشاهي شناختم؛ او بود که به‌جاي لعن، بدگويي و زشت جلوه‌دادن انديشه‌هاي ديگران يا پيروان انجيل، منطق تثليث و شناخت مسيحيت و آشنايي با واتيکان را عهده‌دار بود و از آن سوي قرآن و نهج‌البلاغه را به دنياي مسيحيت معرفي کرد».اين محقق ديني بيان کرد: «اين‌جانب در مصاحبه‌اي لقبي به ايشان داده‌ام که پيش از آن به علامه عزيزالله عطاردي داده بودم که اتفاقا ميان اين دو بزرگوار دوستي برقرار بود؛ بنده گفتم که علامه عطاردي مارکوپولوي اسلامي بود و ايشان وقتي اين مصاحبه من را با ايکنا ديدند، از اين تعبير خندان شدند؛ چون عطاردي از رود سيحون و جيحون (دره فرغانه) تا اقصي نقاط ساحل اقيانوس اطلس را سفر کرده بود؛ به تعبير خودشان از خليج فنلاند تا خليج بنگال و سمرقند، بخارا، مرو، هرات، بلخ و... تا فرانسه و ايتاليا را مورد به مورد براي تحقيق و جست‌وجو درباره نسخ خطي مربوط به تمدن اسلامي گذر کرده بود. مرحوم خسروشاهي 10 برابر بيشتر از ايشان سفر کرد و تنها مي‌توانم او را به ابن‌بطوطه، مورخ و سياح اسلامي، تشبيه کنم که همواره در سفر، مباحثه، مصاحبه و گفت‌وگو با رهبران اديان در بلاد مختلف بود. ايشان در کنفرانس‌هاي مختلف در آلمان، ايتاليا، جنوب شرق آسيا، ازبکستان، فيليپين، روسيه و ساير کشورها دعوت مي‌شد و سخنراني مي‌کرد».او افزود: «براي اين شخصيت به دلایل ذکر‌شده بايد سفرنامه‌اي مانند ابن‌بطوطه مغربي بلکه در مجلداتي به‌مراتب بيشتر نوشته شود. به فرزند گرامي ايشان که فردي فاضل و متدين هستند، عرض کردم اگر سفرنامه ابن‌بطوطه دو جلد شده است، سفرنامه ابن‌بطوطه ايراني (سيدهادي خسروشاهي) مي‌تواند در بيش از چند جلد نوشته و منتشر شود».نوراللهيان با بيان اينکه او شخصيتي سندي مانند علامه حکيمي داشت، عنوان کرد: «استاد خسروشاهي سند نگه‌دار بود و آن‌قدر سفر کرده بود که رَحاله (فردي که خيلي زياد سفر مي‌کند) شده بود؛ البته سفرهاي مکتوب هم کم نداشت؛ يعني دائما از ايران با انديشمندان ديگر کشورها مکاتبه داشت».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.