|

کارنامه نادرخشان در حوزه احزاب

محمدجواد حق‌شناس . عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی

در دنیای امروز احزاب سیاسی یکی از ارکان تامین‌کننده ثبات و بهبود کارایی ساختار سیاسی و رابط مردم و حکومت هستند. این پدیده گرچه در جهان غرب قدمتی بیش از سه‌قرن دارد و از انقلاب‌کبیر فرانسه احزاب به‌عنوان یک نهاد به‌صورت جدی وارد تصمیم‌گیری‌های سیاسی شدند؛ اما در ایران با دو قرن تاخیر یعنی همزمان با انقلاب مشروطه احزاب وارد فرهنگ سیاسی شدند. این حضور در گام‌ نخست با پدیده ظهور رضاشاه و آغاز یک دوره استبداد به‌مدت دودهه با مشکلات جدی روبه‌رو شد و عملا بعد از شهریور20 دوباره شاهد ظهور و بروز احزاب بودیم، تا اینکه در مرداد 32 شاهد افول مجدد احزاب به‌مدت 25سال هستیم. اما با پیروزی انقلاب اسلامی و پایان دوره استبداد پهلوی انتظار می‌رفت با اصراری که مردم و بنیانگذار جمهوری‌اسلامی در شعارهایشان نسبت به قوت‌گرفتن احزاب داشتند این موضوع در جامعه ایران نهادینه شود اما در یک نگاه گذرا دیده شد که در سال‌های 57 تا 60 عملا تجربه احزاب با ناکامی مواجه شد. با روی‌کارآمدن آقای هاشمی به‌عنوان رییس‌جمهوری جدید ایران می‌بینیم بازسازی خرابی‌های جنگ و مسایل اقتصادی نسبت به مسایل دیگر بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد و روند توجه به احزاب به‌خصوص در دولت دوم هاشمی با وزارت محمد بشارتی، (وزیر کشور) در کشور خیلی کندتر می‌شود. اما شاید بتوان گفت چالشی که بین محافظه‌کاران که تا دیروز حامی هاشمی بودند، برای تنظیم فهرستی مورد توافق در مجلس پنجم منجر به افزایش شکاف بین‌ هاشمی و محافظه‌کاران شد و این موضوع باعث شد تا حزب کارگزاران سازندگی وارد فضای سیاسی کشور شود و تا حدودی فضای کشور را تحت‌تاثیر قرار دهد و موجب شد تا یک دوقطبی در کشور بین ناطق‌نوری و عبدالله نوری ایجاد شود. دولت هاشمی که در ماه‌های پایانی برای برگزاری انتخابات آماده می‌شد، نهایتا با چهره‌ای غیرقابل پیش‌بینی مواجه شد و دولت سازندگی جای خود را به دولت اصلاحات داد. محمد خاتمی که با شعار توسعه سیاسی پا به عرصه انتخابات گذاشت توانست در مدتی کوتاه توجه جامعه ایرانی را به خود جلب کند. می‌توان گفت این آغازی برای حیات احزاب سیاسی در کشور بود. در دوران اصلاحات احزاب سیاسی توانستند نقشی محوری در حوزه سیاست ایفا کنند و مورد توجه دولتمردان قرار گیرند. این روند با شکل‌گیری مجلس ششم ادامه یافت و عملا با پررنگ‌شدن محوریت توسعه سیاسی و حمایت قابل توجه اکثر نمایندگان اصلاح‌طلب فضا برای کار احزاب فراهم شد. اما در دور دوم ریاست‌جمهوری اصلاحات شاهد تنش جدی در کشور بودیم که عملا جریان اصلاح‌طلب در مجلس ششم با ردصلاحیت گسترده امکان حضور مجدد در مجلس هفتم را نیافت. همین روند باعث شد تا دولت اصلاحات در سال 84 جای خود را به دولت اصولگرای احمدی‌نژاد دهد و این دوران- دوره رکود فعالیت حزبی در هشت‌سال- به‌عنوان یک اتفاق جدی در تاریخ احزاب ثبت شد. نهایتا با فضایی که پس از انتخابات ریاست‌جمهوری 92 ایجاد شده انتظار می‌رود حسن روحانی در پیشبرد شعارهایش در حوزه حقوق شهروندی و قانونگرایی و توجه به حقوق مردم و نظارت‌پذیری دولت تلاش کند. طبیعتا تحقق این وعده‌ها باید احزاب مردمی مناسب را در کشور فراهم کند و دولت باید این سازوکار را فراهم کند. البته با توجه به اولویت‌هایی که حسن روحانی وعده داده سیاست خارجی اهمیت عمده‌ای دارد و مشکلاتی چون رشد قابل توجه تورم و رشد منفی اقتصادی باعث شده تا آقای روحانی را بیشتر به خود متوجه کند و به همین دلیل تاکنون مشکلات سیاست داخلی خیلی موردنظر دولت تدبیر و امید قرار نگرفته است. از سوی دیگر به نظر می‌رسد در طول این صدروز وزارت کشور دولت یازدهم اولویت اولیه خود را به انتخاب استانداران اختصاص داده است. به اعتقاد من توجه به مساله احزاب در کشور همچنان تا انتصاب استانداران که وعده آن به مردم و گروه‌های سیاسی داده شده است محقق نشود و به همین دلیل طبیعی است اگر بخواهیم نگاهی به عملکرد دولت حسن روحانی و وزارت رحمانی‌فضلی بیندازیم کارنامه درخشان و درخور توجهی را در مورد احزاب مشاهده نکنیم.
در دنیای امروز احزاب سیاسی یکی از ارکان تامین‌کننده ثبات و بهبود کارایی ساختار سیاسی و رابط مردم و حکومت هستند. این پدیده گرچه در جهان غرب قدمتی بیش از سه‌قرن دارد و از انقلاب‌کبیر فرانسه احزاب به‌عنوان یک نهاد به‌صورت جدی وارد تصمیم‌گیری‌های سیاسی شدند؛ اما در ایران با دو قرن تاخیر یعنی همزمان با انقلاب مشروطه احزاب وارد فرهنگ سیاسی شدند. این حضور در گام‌ نخست با پدیده ظهور رضاشاه و آغاز یک دوره استبداد به‌مدت دودهه با مشکلات جدی روبه‌رو شد و عملا بعد از شهریور20 دوباره شاهد ظهور و بروز احزاب بودیم، تا اینکه در مرداد 32 شاهد افول مجدد احزاب به‌مدت 25سال هستیم. اما با پیروزی انقلاب اسلامی و پایان دوره استبداد پهلوی انتظار می‌رفت با اصراری که مردم و بنیانگذار جمهوری‌اسلامی در شعارهایشان نسبت به قوت‌گرفتن احزاب داشتند این موضوع در جامعه ایران نهادینه شود اما در یک نگاه گذرا دیده شد که در سال‌های 57 تا 60 عملا تجربه احزاب با ناکامی مواجه شد. با روی‌کارآمدن آقای هاشمی به‌عنوان رییس‌جمهوری جدید ایران می‌بینیم بازسازی خرابی‌های جنگ و مسایل اقتصادی نسبت به مسایل دیگر بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد و روند توجه به احزاب به‌خصوص در دولت دوم هاشمی با وزارت محمد بشارتی، (وزیر کشور) در کشور خیلی کندتر می‌شود. اما شاید بتوان گفت چالشی که بین محافظه‌کاران که تا دیروز حامی هاشمی بودند، برای تنظیم فهرستی مورد توافق در مجلس پنجم منجر به افزایش شکاف بین‌ هاشمی و محافظه‌کاران شد و این موضوع باعث شد تا حزب کارگزاران سازندگی وارد فضای سیاسی کشور شود و تا حدودی فضای کشور را تحت‌تاثیر قرار دهد و موجب شد تا یک دوقطبی در کشور بین ناطق‌نوری و عبدالله نوری ایجاد شود. دولت هاشمی که در ماه‌های پایانی برای برگزاری انتخابات آماده می‌شد، نهایتا با چهره‌ای غیرقابل پیش‌بینی مواجه شد و دولت سازندگی جای خود را به دولت اصلاحات داد. محمد خاتمی که با شعار توسعه سیاسی پا به عرصه انتخابات گذاشت توانست در مدتی کوتاه توجه جامعه ایرانی را به خود جلب کند. می‌توان گفت این آغازی برای حیات احزاب سیاسی در کشور بود. در دوران اصلاحات احزاب سیاسی توانستند نقشی محوری در حوزه سیاست ایفا کنند و مورد توجه دولتمردان قرار گیرند. این روند با شکل‌گیری مجلس ششم ادامه یافت و عملا با پررنگ‌شدن محوریت توسعه سیاسی و حمایت قابل توجه اکثر نمایندگان اصلاح‌طلب فضا برای کار احزاب فراهم شد. اما در دور دوم ریاست‌جمهوری اصلاحات شاهد تنش جدی در کشور بودیم که عملا جریان اصلاح‌طلب در مجلس ششم با ردصلاحیت گسترده امکان حضور مجدد در مجلس هفتم را نیافت. همین روند باعث شد تا دولت اصلاحات در سال 84 جای خود را به دولت اصولگرای احمدی‌نژاد دهد و این دوران- دوره رکود فعالیت حزبی در هشت‌سال- به‌عنوان یک اتفاق جدی در تاریخ احزاب ثبت شد. نهایتا با فضایی که پس از انتخابات ریاست‌جمهوری 92 ایجاد شده انتظار می‌رود حسن روحانی در پیشبرد شعارهایش در حوزه حقوق شهروندی و قانونگرایی و توجه به حقوق مردم و نظارت‌پذیری دولت تلاش کند. طبیعتا تحقق این وعده‌ها باید احزاب مردمی مناسب را در کشور فراهم کند و دولت باید این سازوکار را فراهم کند. البته با توجه به اولویت‌هایی که حسن روحانی وعده داده سیاست خارجی اهمیت عمده‌ای دارد و مشکلاتی چون رشد قابل توجه تورم و رشد منفی اقتصادی باعث شده تا آقای روحانی را بیشتر به خود متوجه کند و به همین دلیل تاکنون مشکلات سیاست داخلی خیلی موردنظر دولت تدبیر و امید قرار نگرفته است. از سوی دیگر به نظر می‌رسد در طول این صدروز وزارت کشور دولت یازدهم اولویت اولیه خود را به انتخاب استانداران اختصاص داده است. به اعتقاد من توجه به مساله احزاب در کشور همچنان تا انتصاب استانداران که وعده آن به مردم و گروه‌های سیاسی داده شده است محقق نشود و به همین دلیل طبیعی است اگر بخواهیم نگاهی به عملکرد دولت حسن روحانی و وزارت رحمانی‌فضلی بیندازیم کارنامه درخشان و درخور توجهی را در مورد احزاب مشاهده نکنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.