|

سخنان رئیس دولت و آموزه‌های نهادینه‌شده!

محمدرضا نیک‌نژاد

هفته پیش سخنان رئیس دولت درباره کشور همسایه با واکنش‌هایی همراه شد. او در سخنرانی خود با انتقاد از شیوه کنونی برگزاری انتخابات در کشور، بر برگزاری این فرایند به روش الکترونیکی تأکید کرد و گفت: حتی افغانستان هم انتخابات الکترونیکی برگزار می‌کند! این بخش از سخنان او با خنده خودش و حاضران همراه شد. چنین سخنان و رفتاری از کسی که 40 سال در کلیدی‌ترین نهادهای حاکمیتی و حتی دیپلماتیک قرار داشته است، دور از ذهن به نظر می‌رسد. فردی با این تجربه و چنین موقعیتی می‌داند سخنانش مورد توجه و بررسی‌های موشکافانه قرار می‌گیرد و پیامدهای مثبت و منفی برای خود، دولت، مردم و کشورش خواهد داشت. اما «جایگاه فردی و اجتماعی افراد یک چیز است و آموزه‌های نهادینه‌شده در ناخودآگاه آنها چیزی دیگر».

برای واکاوی بیشتر این جمله توجه به منحنی رشد انسان ضروری است. رشد فیزیکی و ذهنی در سال‌های نخستین زندگی دارای بیشترین شیب ممکن است. شیب تند این منحنی معمولا تا پنج، شش‌سالگی ادامه دارد و با افزایش سن تقویمی کاهش یافته و از سرعت و کیفیتش کاسته می‌شود. منحنی رشد نشان می‌دهد یادگیری در سال‌های نخستین زندگی تا دوره نوجوانی و کم‌وبیش جوانی، بسیار پراهمیت، کیفی و مؤثر است. ریشه بسیاری از رفتارهای فردی و اجتماعی ما ریشه در آموزه‌های نهادینه‌شده در دوران کودکی، نوجوانی و جوانی دارد.
از این‌روست که دیدگاه‌های نوین آموزشی بر این باور تکیه دارند که آموزه‌هایی همچون راستگویی، همدردی و دلسوزی، شجاعت، رواداری فردی و اجتماعی و احترام به اندیشه و فرهنگ و سبک متفاوت زندگی، پاسخ‌گویی و مسئولیت‌پذیری، احترام به انسان، جدای از رنگ، نژاد، دین، جغرافیا، فرهنگ، پاسداشت طبیعت و زیست‌بوم و... می‌بایست در سال‌های نخست زندگی در خانه و مدرسه نهادینه شده و در سال‌های آینده، خود فرد در پیرایش و ویرایش این آموزه‌ها بکوشد.
البته همه رفتارهای اجتماعی را نمی‌توان به آموزه‌های نهادینه‌شده نسبت داد! برای نمونه بسیاری از ما به دلیل جایگاه فردی و اجتماعی، واکنش جامعه و حتی ترس از «عرف و قانون» ناچار به رفتارهای عرفی و قانونی‌ای هستیم که گاه با آموزه‌های ذهنی‌مان فاصله دارد. وجود تفاوت و حتی زاویه میان آموزه‌های نهادینه‌شده و عرف و قانون، نیازمند پایشِ همیشگی و هوشمندانه رفتار و گفتار است؛ گرچه شوربختانه با اندک لغزش و بی‌توجهی آموزه‌های نهادینه‌شده ناخواسته خود را نشان می‌دهند و دردسرساز می‌شود.
اینکه ما ایرانیان از کودکی می‌آموزیم باهوش‌ترین انسان‌ها هستیم، اینکه خانواده‌مان یک سر و گردن از دیگران بالاترند، اینکه شهر و کشورمان از مردمانی بافرهنگ و باشعور تشکیل شده است، اینکه پیشینه 2500ساله و گاه 10 هزارساله‌مان سرچشمه مدنیت در جهان است، اینکه من- به تلقین خانواده- یکی از باهوش‌ترین افراد هستم و اینکه ... می‌تواند ریشه رفتارهای خودبزرگ‌بینانه داشته باشد!
اینکه بسیاری از ما ناخواسته و البته ناروا، کشور خود را برتر از کشورهای همسایه می‌دانیم نیز از آموزه‌های نهادینه‌شده‌ای است که شوربختانه ناگهانی از دهان رئیس دولت پریده و دردسرساز شده است!
گمانی نیست كه از من و رئیس دولت، گذشته که گزاره‌های نهادینه‌شده‌مان را تغییر دهیم پس به‌ناچار باید توجه‌مان متمرکز بر رعایت عرف و قانون باشد. اما خوشبختانه آموزش و پرورش راه را برای نزدیک‌کردن آموزه‌های نهادینه‌شده با قانون و عرف باز گذاشته است. اما آیا در شرایط کنونی نهاد آموزش و البته شرایط اجتماعی، سیاسی و فرهنگی کشور کسی هست که در این‌باره بیندیشد و تلاش کند؟ پاسخ با شما!

هفته پیش سخنان رئیس دولت درباره کشور همسایه با واکنش‌هایی همراه شد. او در سخنرانی خود با انتقاد از شیوه کنونی برگزاری انتخابات در کشور، بر برگزاری این فرایند به روش الکترونیکی تأکید کرد و گفت: حتی افغانستان هم انتخابات الکترونیکی برگزار می‌کند! این بخش از سخنان او با خنده خودش و حاضران همراه شد. چنین سخنان و رفتاری از کسی که 40 سال در کلیدی‌ترین نهادهای حاکمیتی و حتی دیپلماتیک قرار داشته است، دور از ذهن به نظر می‌رسد. فردی با این تجربه و چنین موقعیتی می‌داند سخنانش مورد توجه و بررسی‌های موشکافانه قرار می‌گیرد و پیامدهای مثبت و منفی برای خود، دولت، مردم و کشورش خواهد داشت. اما «جایگاه فردی و اجتماعی افراد یک چیز است و آموزه‌های نهادینه‌شده در ناخودآگاه آنها چیزی دیگر».

برای واکاوی بیشتر این جمله توجه به منحنی رشد انسان ضروری است. رشد فیزیکی و ذهنی در سال‌های نخستین زندگی دارای بیشترین شیب ممکن است. شیب تند این منحنی معمولا تا پنج، شش‌سالگی ادامه دارد و با افزایش سن تقویمی کاهش یافته و از سرعت و کیفیتش کاسته می‌شود. منحنی رشد نشان می‌دهد یادگیری در سال‌های نخستین زندگی تا دوره نوجوانی و کم‌وبیش جوانی، بسیار پراهمیت، کیفی و مؤثر است. ریشه بسیاری از رفتارهای فردی و اجتماعی ما ریشه در آموزه‌های نهادینه‌شده در دوران کودکی، نوجوانی و جوانی دارد.
از این‌روست که دیدگاه‌های نوین آموزشی بر این باور تکیه دارند که آموزه‌هایی همچون راستگویی، همدردی و دلسوزی، شجاعت، رواداری فردی و اجتماعی و احترام به اندیشه و فرهنگ و سبک متفاوت زندگی، پاسخ‌گویی و مسئولیت‌پذیری، احترام به انسان، جدای از رنگ، نژاد، دین، جغرافیا، فرهنگ، پاسداشت طبیعت و زیست‌بوم و... می‌بایست در سال‌های نخست زندگی در خانه و مدرسه نهادینه شده و در سال‌های آینده، خود فرد در پیرایش و ویرایش این آموزه‌ها بکوشد.
البته همه رفتارهای اجتماعی را نمی‌توان به آموزه‌های نهادینه‌شده نسبت داد! برای نمونه بسیاری از ما به دلیل جایگاه فردی و اجتماعی، واکنش جامعه و حتی ترس از «عرف و قانون» ناچار به رفتارهای عرفی و قانونی‌ای هستیم که گاه با آموزه‌های ذهنی‌مان فاصله دارد. وجود تفاوت و حتی زاویه میان آموزه‌های نهادینه‌شده و عرف و قانون، نیازمند پایشِ همیشگی و هوشمندانه رفتار و گفتار است؛ گرچه شوربختانه با اندک لغزش و بی‌توجهی آموزه‌های نهادینه‌شده ناخواسته خود را نشان می‌دهند و دردسرساز می‌شود.
اینکه ما ایرانیان از کودکی می‌آموزیم باهوش‌ترین انسان‌ها هستیم، اینکه خانواده‌مان یک سر و گردن از دیگران بالاترند، اینکه شهر و کشورمان از مردمانی بافرهنگ و باشعور تشکیل شده است، اینکه پیشینه 2500ساله و گاه 10 هزارساله‌مان سرچشمه مدنیت در جهان است، اینکه من- به تلقین خانواده- یکی از باهوش‌ترین افراد هستم و اینکه ... می‌تواند ریشه رفتارهای خودبزرگ‌بینانه داشته باشد!
اینکه بسیاری از ما ناخواسته و البته ناروا، کشور خود را برتر از کشورهای همسایه می‌دانیم نیز از آموزه‌های نهادینه‌شده‌ای است که شوربختانه ناگهانی از دهان رئیس دولت پریده و دردسرساز شده است!
گمانی نیست كه از من و رئیس دولت، گذشته که گزاره‌های نهادینه‌شده‌مان را تغییر دهیم پس به‌ناچار باید توجه‌مان متمرکز بر رعایت عرف و قانون باشد. اما خوشبختانه آموزش و پرورش راه را برای نزدیک‌کردن آموزه‌های نهادینه‌شده با قانون و عرف باز گذاشته است. اما آیا در شرایط کنونی نهاد آموزش و البته شرایط اجتماعی، سیاسی و فرهنگی کشور کسی هست که در این‌باره بیندیشد و تلاش کند؟ پاسخ با شما!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.