|

شمس‌الدین خارقانی، سفیر پیشین ایران در آلمان در گفت‌وگو با «شرق»:

فرانسه خودسرانه نقش ایفا می‌کند

شرق، زینب اسماعیلی: مذاکره با کشورهای 1+5 با ساز مخالفی که نماینده فرانسه کوک کرد، پیچیده شد. اینکه فرانسه در هماهنگی با دیگر اعضای این گروه این نقش را برعهده گرفته یا اینکه منافعش ایجاب می‌کند که چنین عمل کند، مبهم است. سفر فرانسوا اولاند، رییس‌جمهوری فرانسه به اسراییل نیز موضوع را پیچیده‌تر کرده است. شمس‌الدین خارقانی، سفیر پیشین ایران در آلمان، اقدام فرانسه را خودسرانه تعبیر می‌کند و معتقد است منافع کوتاه‌مدتی پاریس و تل‌آویو را به هم نزدیک کرده است.

‌فرانسه بعد از ایفای نقش مخالف در مذاکره 1+5 در ژنو2، شروطی برای مذاکره بر سر پرونده هسته‌ای ایران گذاشته است، به نظر شما فرانسه با دیگر اعضای گروه مذاکره‌کننده نقش هماهنگی ایفا می‌کند؟
به نظر من فرانسه این روزها یک نقش غیرمتمرکز بازی می‌کند و این نقش در هماهنگی با دیگر اعضای گروه 1+5 نیست. باید توجه داشت که فرانسه یک قدرت سیاسی در اروپاست و از قدرت سیاسی خود بهره‌گیری‌های اقتصادی، فرهنگی و... هم می‌کند. فرانسه سعی می‌کند در چالش‌های بزرگ نقش اساسی داشته باشد، در این چالش که به نظر می‌رسد بزرگ‌ترین چالش دهه اخیر است، فرانسه نقش زیادی برای تعیین اصول مذاکره و پایان چالش و تعیین مرزهای تصمیم‌گیری نداشته، از این‌رو نسبت به دیگر اعضای گروه 1+5 نقش متفاوتی ایفا کرد. فرانسه نگران است که در رفع چالش بر سر برنامه هسته‌ای ایران سهم لازم را نداشته باشد و به‌همین دلیل نتواند از منافع آن بهره لازم را ببرد. هرچند آمریکایی‌ها گفته‌اند که منافع این مذاکرات برای همه است، اما فرانسوی‌ها این را قبول ندارند و شروع به برهم‌زدن بازی کرده‌اند.
آنچه در این بین رخ‌داده اختلاف فرانسه با دیگر اعضای 1+5 است نه اختلاف بین فرانسه و ایران، چون اتفاق اختلاف‌زایی بین تهران- پاریس رخ نداده است که فرانسه بخواهد در این مذاکرات نقش مخالف ایفا کند.
هفته گذشته خبرگزاری‌های بین‌المللی و مقامات اروپایی و آمریکایی اعلام کردند که فرانسه برهم‌زننده مذاکرات-که نزدیک بود به توافق منجر شود- بود. ولی روزهای بعد برای نشان‌دادن فضای همگن بین خود، موضع‌گیری دیگری کردند. به اعتقاد من در این دور مذاکرات فرانسه یک نقش ویژه خودسرانه ایفا می‌کند.
‌شما از احساس خطر فرانسه در برآورده‌نشدن منافعش صحبت می‌کنید اما وقتی‌که پرونده هسته‌ای ایران حل شود، فرانسه هم می‌تواند مانند دیگر کشورها در ارتباط اقتصادی و تجاری با ایران باشد. آیا فرانسه در این برهه منافع خود را در ارتباط با کشورهای عربی می‌بیند؟
گذشته از منافع فرانسه با یک گروه خاص، این یک چالش بین‌المللی برای پاریس است و ربطی به یک کشور یا گروه ندارد. اگر فرانسه سهم اساسی داشته باشد ارزش خود را در شرایط بین‌المللی واکاوی می‌کند و اگر سهم نداشته باشد ارزشش از لحاظ بین‌المللی مخدوش می‌شود. فرانسه منافع خود را در سطح یک‌سری کشور عربی یا کشورهای اروپایی نمی‌بیند بلکه می‌خواهد جزو طراحان اصلی پایان چالش هسته‌ای تهران باشد.
فرانسه وقتی دید که ایران و دیگر کشورهای 1+5 به حل‌وفصل ماجرا یا به طراحی راه‌حل نزدیک شده‌اند، نگران مخدوش‌شدن قدرت خود شد.
‌اولاند دو روز گذشته به تل‌آویو سفر کرده و در مذاکراتی که با همتای اسراییلی خود داشت، چهار شرط برای برنامه هسته‌ای ایران گذاشته. از سوی دیگر نتانیاهو، نخست‌وزیر اسراییل در روزهای آینده با پوتین و جان‌کری هم دیدار می‌کند. آیا این روزها نقش اسراییل پررنگ‌تر شده یا آنکه این روزها این نقش عریان‌تر شده است؟
اسراییل از سال‌های بعد از انقلاب، در مخالفت شدید با ایران قرار دارد. هرجا پای منافع ایران در جهان مطرح باشد، اسراییل سعی می‌کند آن را به خطر بیندازد، همان‌گونه که ما نیز از لحاظ سیاسی منافع تل‌آویو را به خطر می‌اندازیم. اسراییل همیشه تلاش می‌کند هر طرحی که مستلزم منافع ایران باشد را برهم بزند. البته در مذاکرات کشورهای 1+5 فرانسه اقدام کرده و تلاش می‌کند تا منافع ایران را برهم بریزد. در این مذاکرات پاریس با تل‌آویو، هم‌رتبه و هم‌عرض بازی می‌کند و منافعشان در طول هم قرار می‌گیرد
‌پس فرانسه به جای اسراییل در این مذاکرات حضور می‌یابد؟
به نظر من فرانسه و اسراییل با هم در میدان هستند، فرانسوی‌ها علاقه‌مند هستند در نقشی که ایفا می‌کنند یک هم‌پیمان داشته باشند برای این از اسراییل استفاده می‌کنند، اسراییل هم برای تقویت لابی صهیونیستی و از فرانسوی‌ها استفاده می‌کند. آنها با هم در این بازی شرکت کرده‌اند و در این بازی منافع هم را برآورده می‌کنند اما معتقدم که فرانسه نقش اسراییل را بازی نمی‌کند، فرانسه نقش خودش را بازی می‌کند فقط بر سر یک موضوع خاص با اسراییل هم‌پیمان شده است. اما مشخص نیست در جهات دیگر این هم‌پیمانی ادامه یابد. همان‌گونه که بر سر موضوع فلسطینی‌ها روبه‌روی همدیگر قرار گرفتند. اکنون اسراییل و فرانسه بر سر یک موضوع خاص با هم منافع مشترک پیدا کرده‌اند و فرانسه هم می‌خواهد که برخلاف برنامه کشورهای 1+5 پیش برود و امتیاز بیشتری بگیرد. من معتقد نیستم که اسراییل از طریق فرانسه در جلسه چهارشنبه حضور دارد بلکه اسراییل از لابی‌های خود استفاده می‌کند تا افکار عمومی جهان را با خود همراه کند. گروه مذاکره‌کننده ایرانی در فرصت بین دو مذاکره باید با دیگر اعضای گروه 1+5 مرتبط می‌شدند و به آنها یادآوری می‌کردند که این فرصت مغتنم ممکن است از دست برود. ایران می‌تواند از همه کشورهای 1+5 و دیگر کشورهای عضو به‌عنوان اهرم فشار استفاده کند تا به فرانسه فشارهای لازم را وارد کند تا فرانسه و اسراییل را در این معرکه وارد بازی نکنند. در این هفته فرصت بود که این فشارهای لازم وارد شود تا دیگر اعضا اقناع شوند، در این بین آمریکایی‌ها نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارند.
‌به نظر شما در این هفته با طرف آمریکایی نیز گفت‌وگو شده است؟
جواب این سوال را باید هیات مذاکره‌کننده بدهد اما با توجه به اینکه دوستان مذاکره‌کننده بسیار قوی هستند، تصورم این است که این کار انجام شده است، تماس با دیگر اعضای 1+5 و حتی گروه‌های دیگر فشار و اعضای اتحادیه اروپا و کشورهای اقماری اعضای مذاکره‌کننده و حتی گروه‌های لابی جزو ضروریات ساده اینگونه مذاکرات است.
‌نتانیاهو قرار است چهارشنبه با پوتین دیدار کند، روسیه در مذاکرات هسته‌ای همیشه پراهمیت بوده، ارزیابی شما از نقشی که روسیه در دور جدید مذاکرات ایفا خواهد کرد، چیست؟
روسیه همیشه نقش خاصی در این موارد ایفا می‌کند. نقشی که اصطلاحا «به نعل و به میخ‌زدن» است. روسیه سعی می‌کند از یک طرف نشان دهد با منافع ایران هم‌ساز است و از طرف دیگر به سمت اردوگاه غرب گرایش نشان می‌دهد و منافع اصلی خود را در همسویی با آنها می‌بیند. روسیه تلاش می‌کند نسبت به ایران نقش متعادل‌کننده‌ای داشته باشد و همیشه حالت تعادل را حفظ کرده است؛ البته برای منافع خود نه برای منافع ما و غرب. به‌همین‌دلیل زمانی به سمت ما و زمانی به سمت غرب می‌چرخد. اما اظهارنظرهای لاوروف، به‌عنوان نماینده روسیه در مذاکره 1+5 با ایران، قبل و بعد از مذاکره نشان‌دهنده این است که روسیه می‌خواهد این مقوله به سمتی پیش برود که هم به‌نفع خودشان و هم پایان‌دهنده کار باشد. البته این کمی سخت است اما روس‌ها کار سخت و خطرناک زیاد کرده‌اند.
‌دیدار نتانیاهو و پوتین منجر به هماهنگی خواهد شد؟
روسیه با اسراییل همخوانی نخواهد داشت با اینکه همیشه تاکید دارد که ایران باید جزو کشورهایی باشد که به سلاح هسته‌ای دستیابی نداشته باشد.
شرق، زینب اسماعیلی: مذاکره با کشورهای 1+5 با ساز مخالفی که نماینده فرانسه کوک کرد، پیچیده شد. اینکه فرانسه در هماهنگی با دیگر اعضای این گروه این نقش را برعهده گرفته یا اینکه منافعش ایجاب می‌کند که چنین عمل کند، مبهم است. سفر فرانسوا اولاند، رییس‌جمهوری فرانسه به اسراییل نیز موضوع را پیچیده‌تر کرده است. شمس‌الدین خارقانی، سفیر پیشین ایران در آلمان، اقدام فرانسه را خودسرانه تعبیر می‌کند و معتقد است منافع کوتاه‌مدتی پاریس و تل‌آویو را به هم نزدیک کرده است.

‌فرانسه بعد از ایفای نقش مخالف در مذاکره 1+5 در ژنو2، شروطی برای مذاکره بر سر پرونده هسته‌ای ایران گذاشته است، به نظر شما فرانسه با دیگر اعضای گروه مذاکره‌کننده نقش هماهنگی ایفا می‌کند؟
به نظر من فرانسه این روزها یک نقش غیرمتمرکز بازی می‌کند و این نقش در هماهنگی با دیگر اعضای گروه 1+5 نیست. باید توجه داشت که فرانسه یک قدرت سیاسی در اروپاست و از قدرت سیاسی خود بهره‌گیری‌های اقتصادی، فرهنگی و... هم می‌کند. فرانسه سعی می‌کند در چالش‌های بزرگ نقش اساسی داشته باشد، در این چالش که به نظر می‌رسد بزرگ‌ترین چالش دهه اخیر است، فرانسه نقش زیادی برای تعیین اصول مذاکره و پایان چالش و تعیین مرزهای تصمیم‌گیری نداشته، از این‌رو نسبت به دیگر اعضای گروه 1+5 نقش متفاوتی ایفا کرد. فرانسه نگران است که در رفع چالش بر سر برنامه هسته‌ای ایران سهم لازم را نداشته باشد و به‌همین دلیل نتواند از منافع آن بهره لازم را ببرد. هرچند آمریکایی‌ها گفته‌اند که منافع این مذاکرات برای همه است، اما فرانسوی‌ها این را قبول ندارند و شروع به برهم‌زدن بازی کرده‌اند.
آنچه در این بین رخ‌داده اختلاف فرانسه با دیگر اعضای 1+5 است نه اختلاف بین فرانسه و ایران، چون اتفاق اختلاف‌زایی بین تهران- پاریس رخ نداده است که فرانسه بخواهد در این مذاکرات نقش مخالف ایفا کند.
هفته گذشته خبرگزاری‌های بین‌المللی و مقامات اروپایی و آمریکایی اعلام کردند که فرانسه برهم‌زننده مذاکرات-که نزدیک بود به توافق منجر شود- بود. ولی روزهای بعد برای نشان‌دادن فضای همگن بین خود، موضع‌گیری دیگری کردند. به اعتقاد من در این دور مذاکرات فرانسه یک نقش ویژه خودسرانه ایفا می‌کند.
‌شما از احساس خطر فرانسه در برآورده‌نشدن منافعش صحبت می‌کنید اما وقتی‌که پرونده هسته‌ای ایران حل شود، فرانسه هم می‌تواند مانند دیگر کشورها در ارتباط اقتصادی و تجاری با ایران باشد. آیا فرانسه در این برهه منافع خود را در ارتباط با کشورهای عربی می‌بیند؟
گذشته از منافع فرانسه با یک گروه خاص، این یک چالش بین‌المللی برای پاریس است و ربطی به یک کشور یا گروه ندارد. اگر فرانسه سهم اساسی داشته باشد ارزش خود را در شرایط بین‌المللی واکاوی می‌کند و اگر سهم نداشته باشد ارزشش از لحاظ بین‌المللی مخدوش می‌شود. فرانسه منافع خود را در سطح یک‌سری کشور عربی یا کشورهای اروپایی نمی‌بیند بلکه می‌خواهد جزو طراحان اصلی پایان چالش هسته‌ای تهران باشد.
فرانسه وقتی دید که ایران و دیگر کشورهای 1+5 به حل‌وفصل ماجرا یا به طراحی راه‌حل نزدیک شده‌اند، نگران مخدوش‌شدن قدرت خود شد.
‌اولاند دو روز گذشته به تل‌آویو سفر کرده و در مذاکراتی که با همتای اسراییلی خود داشت، چهار شرط برای برنامه هسته‌ای ایران گذاشته. از سوی دیگر نتانیاهو، نخست‌وزیر اسراییل در روزهای آینده با پوتین و جان‌کری هم دیدار می‌کند. آیا این روزها نقش اسراییل پررنگ‌تر شده یا آنکه این روزها این نقش عریان‌تر شده است؟
اسراییل از سال‌های بعد از انقلاب، در مخالفت شدید با ایران قرار دارد. هرجا پای منافع ایران در جهان مطرح باشد، اسراییل سعی می‌کند آن را به خطر بیندازد، همان‌گونه که ما نیز از لحاظ سیاسی منافع تل‌آویو را به خطر می‌اندازیم. اسراییل همیشه تلاش می‌کند هر طرحی که مستلزم منافع ایران باشد را برهم بزند. البته در مذاکرات کشورهای 1+5 فرانسه اقدام کرده و تلاش می‌کند تا منافع ایران را برهم بریزد. در این مذاکرات پاریس با تل‌آویو، هم‌رتبه و هم‌عرض بازی می‌کند و منافعشان در طول هم قرار می‌گیرد
‌پس فرانسه به جای اسراییل در این مذاکرات حضور می‌یابد؟
به نظر من فرانسه و اسراییل با هم در میدان هستند، فرانسوی‌ها علاقه‌مند هستند در نقشی که ایفا می‌کنند یک هم‌پیمان داشته باشند برای این از اسراییل استفاده می‌کنند، اسراییل هم برای تقویت لابی صهیونیستی و از فرانسوی‌ها استفاده می‌کند. آنها با هم در این بازی شرکت کرده‌اند و در این بازی منافع هم را برآورده می‌کنند اما معتقدم که فرانسه نقش اسراییل را بازی نمی‌کند، فرانسه نقش خودش را بازی می‌کند فقط بر سر یک موضوع خاص با اسراییل هم‌پیمان شده است. اما مشخص نیست در جهات دیگر این هم‌پیمانی ادامه یابد. همان‌گونه که بر سر موضوع فلسطینی‌ها روبه‌روی همدیگر قرار گرفتند. اکنون اسراییل و فرانسه بر سر یک موضوع خاص با هم منافع مشترک پیدا کرده‌اند و فرانسه هم می‌خواهد که برخلاف برنامه کشورهای 1+5 پیش برود و امتیاز بیشتری بگیرد. من معتقد نیستم که اسراییل از طریق فرانسه در جلسه چهارشنبه حضور دارد بلکه اسراییل از لابی‌های خود استفاده می‌کند تا افکار عمومی جهان را با خود همراه کند. گروه مذاکره‌کننده ایرانی در فرصت بین دو مذاکره باید با دیگر اعضای گروه 1+5 مرتبط می‌شدند و به آنها یادآوری می‌کردند که این فرصت مغتنم ممکن است از دست برود. ایران می‌تواند از همه کشورهای 1+5 و دیگر کشورهای عضو به‌عنوان اهرم فشار استفاده کند تا به فرانسه فشارهای لازم را وارد کند تا فرانسه و اسراییل را در این معرکه وارد بازی نکنند. در این هفته فرصت بود که این فشارهای لازم وارد شود تا دیگر اعضا اقناع شوند، در این بین آمریکایی‌ها نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارند.
‌به نظر شما در این هفته با طرف آمریکایی نیز گفت‌وگو شده است؟
جواب این سوال را باید هیات مذاکره‌کننده بدهد اما با توجه به اینکه دوستان مذاکره‌کننده بسیار قوی هستند، تصورم این است که این کار انجام شده است، تماس با دیگر اعضای 1+5 و حتی گروه‌های دیگر فشار و اعضای اتحادیه اروپا و کشورهای اقماری اعضای مذاکره‌کننده و حتی گروه‌های لابی جزو ضروریات ساده اینگونه مذاکرات است.
‌نتانیاهو قرار است چهارشنبه با پوتین دیدار کند، روسیه در مذاکرات هسته‌ای همیشه پراهمیت بوده، ارزیابی شما از نقشی که روسیه در دور جدید مذاکرات ایفا خواهد کرد، چیست؟
روسیه همیشه نقش خاصی در این موارد ایفا می‌کند. نقشی که اصطلاحا «به نعل و به میخ‌زدن» است. روسیه سعی می‌کند از یک طرف نشان دهد با منافع ایران هم‌ساز است و از طرف دیگر به سمت اردوگاه غرب گرایش نشان می‌دهد و منافع اصلی خود را در همسویی با آنها می‌بیند. روسیه تلاش می‌کند نسبت به ایران نقش متعادل‌کننده‌ای داشته باشد و همیشه حالت تعادل را حفظ کرده است؛ البته برای منافع خود نه برای منافع ما و غرب. به‌همین‌دلیل زمانی به سمت ما و زمانی به سمت غرب می‌چرخد. اما اظهارنظرهای لاوروف، به‌عنوان نماینده روسیه در مذاکره 1+5 با ایران، قبل و بعد از مذاکره نشان‌دهنده این است که روسیه می‌خواهد این مقوله به سمتی پیش برود که هم به‌نفع خودشان و هم پایان‌دهنده کار باشد. البته این کمی سخت است اما روس‌ها کار سخت و خطرناک زیاد کرده‌اند.
‌دیدار نتانیاهو و پوتین منجر به هماهنگی خواهد شد؟
روسیه با اسراییل همخوانی نخواهد داشت با اینکه همیشه تاکید دارد که ایران باید جزو کشورهایی باشد که به سلاح هسته‌ای دستیابی نداشته باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.