روایتهای سرخوشانهی پوئرتولاس
نشست هفتگی شهر کتاب در روز سهشنبه دهم دی با عنوان «عصری با پوئرتولاس» به نقد و بررسی آثار این نویسنده فرانسوی اختصاص داشت و با حضور احسان رضایی، سمیه نوروزی و ابوالفضل اللهدادی در مرکز فرهنگی شهر کتاب برگزار شد. در ابتدای این نشست، آیدین فرنگی در معرفی پوئرتولاس گفت: «رومن پوئرتولاس در سال ۱۹۷۵ در فرانسه متولد شده و امروز ۴۵ ساله است. به سبب شغل پدر و مادر، او دوران جوانی و ابتدای جوانی خود را در چندین کشور اروپایی از جمله انگلستان و اسپانیا سپری کرده است. پوئرتولاس سودای کارآگاه شدن را در سر میپروراند و به همین علت وارد نیروی پلیس فرانسه شد. در ژاندارمری فرانسه تا درجهی ستوانی به کار خود ادامه داد، اما به آرزوی خود، کارآگاه شدن، نرسید. پوئرتولاس امروز نویسنده است، اما به سبب تجاربی که در این چهار سال فعالیت در ژاندارمری به دست آورد، در مقام کارشناس حوزهی مهاجرتهای غیرقانونی نیز مشغول به کار است. پدیدهای که بخش عمدهی مضامین کتابهای او را تشکیل میدهد». او ادامه داد: «افزون بر مهاجرتهای غیرقانونی، مواردی چون نگاه اروپاییان به جهان سوم و مساله اقلیتها از مضامین ثابت کارهای پوئرتولاس است».
در رؤیای سرزمین پارس
در ادامه ابوالفضل اللهدادی، مترجم آثار پوئرتولاس، برگردان پیام کتبی این نویسنده به مخاطبان ایرانی را خواند. در بخشی از این پیام آمده است: «مدتی قبل ناشری ایرانی با ناشرم تماس گرفت تا بداند آیا حق انتشار همهی کتابهایم برای زبان فارسی در دسترس هست؟ در دسترس بود. چه غافلگیری و شادیای وقتی باخبر شدم کتابهایم بهزودی به فارسی ترجمه میشود. همین اسم مرا در رؤیا فرو میبرد. سرزمین پارس در وجودم یاد قالیچه پرنده را زنده میکرد. زبان قصههای «هزارویک شب»، دیاری دوردست و رویایی، بیابانها جلوی چشمم جان میگرفت. اسلیمیها را میدیدم که روی کاغذ میرقصند. نورها را میدیدم و عطر کندر و ادویه به مشامم میرسید. و بعد کتابها با جلدهای زیبا و حروف دلنشین به دستم رسید. آنها در موزه مرتاض من به نمایش درآمدند: چه افتخار بزرگی. پس، خوانندگان ایرانی با لذتی بسیار دوباره با شما سخن میگویم. به لطف شما، من اگرچه بهصورت ذهنی، و شخصیتهایم، مرتاضم، دخترکم، ناپلئونم و آگاتا کریسپیام سفر میکنیم تا به شما برسیم و کنارتان زندگی کنیم. آنها در ذهنتان و رویاهایتان زندهاند. در تکتک لبخندهایی که کتابهایم روی لبهایتان
نشاندهاند. امروز که این چند کلمه را میشنوید، کمی از وجود من همراه شما در تهران است. من هرگز به ایران سفر نکردهام، شاید روزی زندگی این فرصت را در اختیارم قرار دهد. و آن روز ما خواهیم توانست با هم آشنا شویم و همراه هم این ماجراجویی فوقالعاده را ادامه دهیم».
روکشی برای رویاروییهای تلخ
پس از خواندن پیام پوئرتولاس، ابوالفضل اللهدادی درباره او گفت: «پوئرتولاس کار نویسندگی خود را با کتاب سفر شگفتانگیز مرتاضی که در جالباسی آیکیا گیر افتاده بود شروع کرد. این کتاب در سال ۲۰۱۴ منتشر شد و در همان سال جایزهی بزرگ ژولورن را به دست آورد. با افتخار، سال گذشته ترجمهی این اثر نامزد سومین دورهی جایزهی استاد ابوالحسن نجفی بود. سپس، در بخش ادبیات و زبانهای دیگر هم نامزد جایزهی کتاب سال شد. درواقع، این کتاب اسم پوئرتولاس را در آن سال بهمانند پدیدهای ادبی مطرح کرد». به گفته اللهدادی «دنیای داستانی پوئرتولاس در این چهار کتاب ترجمهشده ویژگیهایی دارد. نخست اینکه در تمام این رمانها با شخصیتهایی حاشیهای روبهروییم. شخصیتهای حاشیهای ناگهان در متن این داستانها قرار میگیرند، جان میگیرند و به شخصیتهای اصلی تبدیل میشوند». او ادامه داد: «پوئرتولاس بیرحمانه انتقاد میکند. او در سفر شگفتانگیز مرتاضی که در جالباسی آیکیا گیر افتاده بود بارها به رفتار دولتهای اروپایی و غربی با مهاجران غیرقانونی انتقاد میکند و میگوید این دولتها فقط به پرتکردن مهاجران به دورترین فاصله از کشور خود میاندیشند و
سرنوشت این افراد برای آنها هیچ اهمیتی ندارد». اللهدادی درباره ویژگی طنز پوئرتولاس گفت: «طنز او سخیف یا لودگی نیست. شاید بتوانیم ادعا کنیم که در کتابهای او با طنزی پوئرتولاسی طرفیم؛ یعنی با لایهای که تلخی ماجرای اصلی را میپوشاند».
بیحیثت کردن قهرمان
در ادامه این نشست سمیه نوروزی، مترجم و نویسنده، درباره «بیحیثیتکردن قهرمان» در آثار پوئرتولاس سخن گفت. نوروزی دراینباره گفت: «پوئرتولاس در این آثار بهنوعی قهرمانها را لگدکوب میکند. قهرمان در «ناپلئون به جنگ داعش میرود» امپراتور فرانسه است. قهرمانهای دو کتاب بعدی، دخترکی که ابری به بزرگی برج ایفل را بلعیده بود و همه تابستان بدون فیسبوک، هم جایگاهی اجتماعی و عزت و احترامی ویژه دارند. اما پوئرتولاس از این قهرمانها حیثیتزدایی میکند. پوئرتولاس در ناپلئون به جنگ داعش میرود، قهرمان را از حد انسانی عادی هم پایینتر میآورد. ناپلئون را با تور ماهیگیری صید میکنند. وقتی یخهای این امپراتور باز میشود، میفهمد که فاقد مردانگی است. در جستوجوی علت این اتفاق، میفهمد که کلکسیونری این کار را کرده و این یعنی انهدام یک امپراتور. همانجا ابهت و اعتبار او از بین میرود».
از قحطی نادر تا ناپلئون بازیافته
احسان رضایی در این نشست از نکات آموزنده آثار پوئرتولاس برای نویسنده ایرانی سخن گفت. رضایی دراینباره گفت: «پوئرتولاس در ژانرهای مختلف مینویسد. درحالیکه اغلب نویسندگان ایرانی از ژانر فراریاند و ژانرنویسی را کاری بسیار پیشپاافتاده میدانند. این طرز تفکر حتی در کتابفروشهای ما هم هست. بااینحال، نویسنده معروفی مثل پوئرتولاس از در ژانر نوشتن ابایی ندارد و اتفاقا ژانرهای مختلفی را امتحان میکند. اولین درس این موقعیت برای من این است که نویسنده لزوما نباید خودش را به یک ژانر محدود کند. یا اگر در ژانری اثری موفق خلق کرد، در آن ژانر متوقف شود». رضایی ادامه داد: «درس دوم پوئرتولاس برای من در این نکته نهفته است که او نویسنده زمان خودش است. پوئرتولاس در کتاب خود از چیزهایی سخن میگوید و با چیزهایی تصویرسازی، فضاسازی و تشبیه میکند و داستان را با چیزهایی پیش میبرد که متعلق به روزگار و جامعه او است. به نظرم، صد سال بعد مخاطب با مراجعه به رمانهای پوئرتولاس بهراحتی میتواند به تصویر روشنی از فرانسه دهه ۲۰۱۰ دست یابد. این در حالی است که کمتر رمان یا داستان ایرانیای انعکاسی از جهان زیسته امروزی ما است. این
ضعفی است که بیشتر ما نویسندگان ایرانی به آن دچاریم». به گفته رضایی «درس سوم پوئرتولاس این است که حرفزدن درباره علایق خود در داستانها چیز بدی نیست. فقط باید بیاموزیم که چگونه این حرفها را بزنیم». رضایی افزود: «درس چهارم من از پوئرتولاس طنز اوست؛ طنزی که به قاهقاه نمیاندازد، ولی مدام روی لب مخاطب لبخند مینشاند. در هر یکی، دو صفحه جملهای جاسازی شده که شیرین است. بهخصوص گمان میکنم این از آن درسهایی است که ما نویسندگان باید بگیریم. اینکه وقتی جامعه ما دچار اندوه، مصیبت و مشکل است، وظیفه من نویسنده این نیست که با ارائه تصاویری سیاه و تلخ به این اندوه و مصیبت اضافه کنم».
نشست هفتگی شهر کتاب در روز سهشنبه دهم دی با عنوان «عصری با پوئرتولاس» به نقد و بررسی آثار این نویسنده فرانسوی اختصاص داشت و با حضور احسان رضایی، سمیه نوروزی و ابوالفضل اللهدادی در مرکز فرهنگی شهر کتاب برگزار شد. در ابتدای این نشست، آیدین فرنگی در معرفی پوئرتولاس گفت: «رومن پوئرتولاس در سال ۱۹۷۵ در فرانسه متولد شده و امروز ۴۵ ساله است. به سبب شغل پدر و مادر، او دوران جوانی و ابتدای جوانی خود را در چندین کشور اروپایی از جمله انگلستان و اسپانیا سپری کرده است. پوئرتولاس سودای کارآگاه شدن را در سر میپروراند و به همین علت وارد نیروی پلیس فرانسه شد. در ژاندارمری فرانسه تا درجهی ستوانی به کار خود ادامه داد، اما به آرزوی خود، کارآگاه شدن، نرسید. پوئرتولاس امروز نویسنده است، اما به سبب تجاربی که در این چهار سال فعالیت در ژاندارمری به دست آورد، در مقام کارشناس حوزهی مهاجرتهای غیرقانونی نیز مشغول به کار است. پدیدهای که بخش عمدهی مضامین کتابهای او را تشکیل میدهد». او ادامه داد: «افزون بر مهاجرتهای غیرقانونی، مواردی چون نگاه اروپاییان به جهان سوم و مساله اقلیتها از مضامین ثابت کارهای پوئرتولاس است».
در رؤیای سرزمین پارس
در ادامه ابوالفضل اللهدادی، مترجم آثار پوئرتولاس، برگردان پیام کتبی این نویسنده به مخاطبان ایرانی را خواند. در بخشی از این پیام آمده است: «مدتی قبل ناشری ایرانی با ناشرم تماس گرفت تا بداند آیا حق انتشار همهی کتابهایم برای زبان فارسی در دسترس هست؟ در دسترس بود. چه غافلگیری و شادیای وقتی باخبر شدم کتابهایم بهزودی به فارسی ترجمه میشود. همین اسم مرا در رؤیا فرو میبرد. سرزمین پارس در وجودم یاد قالیچه پرنده را زنده میکرد. زبان قصههای «هزارویک شب»، دیاری دوردست و رویایی، بیابانها جلوی چشمم جان میگرفت. اسلیمیها را میدیدم که روی کاغذ میرقصند. نورها را میدیدم و عطر کندر و ادویه به مشامم میرسید. و بعد کتابها با جلدهای زیبا و حروف دلنشین به دستم رسید. آنها در موزه مرتاض من به نمایش درآمدند: چه افتخار بزرگی. پس، خوانندگان ایرانی با لذتی بسیار دوباره با شما سخن میگویم. به لطف شما، من اگرچه بهصورت ذهنی، و شخصیتهایم، مرتاضم، دخترکم، ناپلئونم و آگاتا کریسپیام سفر میکنیم تا به شما برسیم و کنارتان زندگی کنیم. آنها در ذهنتان و رویاهایتان زندهاند. در تکتک لبخندهایی که کتابهایم روی لبهایتان
نشاندهاند. امروز که این چند کلمه را میشنوید، کمی از وجود من همراه شما در تهران است. من هرگز به ایران سفر نکردهام، شاید روزی زندگی این فرصت را در اختیارم قرار دهد. و آن روز ما خواهیم توانست با هم آشنا شویم و همراه هم این ماجراجویی فوقالعاده را ادامه دهیم».
روکشی برای رویاروییهای تلخ
پس از خواندن پیام پوئرتولاس، ابوالفضل اللهدادی درباره او گفت: «پوئرتولاس کار نویسندگی خود را با کتاب سفر شگفتانگیز مرتاضی که در جالباسی آیکیا گیر افتاده بود شروع کرد. این کتاب در سال ۲۰۱۴ منتشر شد و در همان سال جایزهی بزرگ ژولورن را به دست آورد. با افتخار، سال گذشته ترجمهی این اثر نامزد سومین دورهی جایزهی استاد ابوالحسن نجفی بود. سپس، در بخش ادبیات و زبانهای دیگر هم نامزد جایزهی کتاب سال شد. درواقع، این کتاب اسم پوئرتولاس را در آن سال بهمانند پدیدهای ادبی مطرح کرد». به گفته اللهدادی «دنیای داستانی پوئرتولاس در این چهار کتاب ترجمهشده ویژگیهایی دارد. نخست اینکه در تمام این رمانها با شخصیتهایی حاشیهای روبهروییم. شخصیتهای حاشیهای ناگهان در متن این داستانها قرار میگیرند، جان میگیرند و به شخصیتهای اصلی تبدیل میشوند». او ادامه داد: «پوئرتولاس بیرحمانه انتقاد میکند. او در سفر شگفتانگیز مرتاضی که در جالباسی آیکیا گیر افتاده بود بارها به رفتار دولتهای اروپایی و غربی با مهاجران غیرقانونی انتقاد میکند و میگوید این دولتها فقط به پرتکردن مهاجران به دورترین فاصله از کشور خود میاندیشند و
سرنوشت این افراد برای آنها هیچ اهمیتی ندارد». اللهدادی درباره ویژگی طنز پوئرتولاس گفت: «طنز او سخیف یا لودگی نیست. شاید بتوانیم ادعا کنیم که در کتابهای او با طنزی پوئرتولاسی طرفیم؛ یعنی با لایهای که تلخی ماجرای اصلی را میپوشاند».
بیحیثت کردن قهرمان
در ادامه این نشست سمیه نوروزی، مترجم و نویسنده، درباره «بیحیثیتکردن قهرمان» در آثار پوئرتولاس سخن گفت. نوروزی دراینباره گفت: «پوئرتولاس در این آثار بهنوعی قهرمانها را لگدکوب میکند. قهرمان در «ناپلئون به جنگ داعش میرود» امپراتور فرانسه است. قهرمانهای دو کتاب بعدی، دخترکی که ابری به بزرگی برج ایفل را بلعیده بود و همه تابستان بدون فیسبوک، هم جایگاهی اجتماعی و عزت و احترامی ویژه دارند. اما پوئرتولاس از این قهرمانها حیثیتزدایی میکند. پوئرتولاس در ناپلئون به جنگ داعش میرود، قهرمان را از حد انسانی عادی هم پایینتر میآورد. ناپلئون را با تور ماهیگیری صید میکنند. وقتی یخهای این امپراتور باز میشود، میفهمد که فاقد مردانگی است. در جستوجوی علت این اتفاق، میفهمد که کلکسیونری این کار را کرده و این یعنی انهدام یک امپراتور. همانجا ابهت و اعتبار او از بین میرود».
از قحطی نادر تا ناپلئون بازیافته
احسان رضایی در این نشست از نکات آموزنده آثار پوئرتولاس برای نویسنده ایرانی سخن گفت. رضایی دراینباره گفت: «پوئرتولاس در ژانرهای مختلف مینویسد. درحالیکه اغلب نویسندگان ایرانی از ژانر فراریاند و ژانرنویسی را کاری بسیار پیشپاافتاده میدانند. این طرز تفکر حتی در کتابفروشهای ما هم هست. بااینحال، نویسنده معروفی مثل پوئرتولاس از در ژانر نوشتن ابایی ندارد و اتفاقا ژانرهای مختلفی را امتحان میکند. اولین درس این موقعیت برای من این است که نویسنده لزوما نباید خودش را به یک ژانر محدود کند. یا اگر در ژانری اثری موفق خلق کرد، در آن ژانر متوقف شود». رضایی ادامه داد: «درس دوم پوئرتولاس برای من در این نکته نهفته است که او نویسنده زمان خودش است. پوئرتولاس در کتاب خود از چیزهایی سخن میگوید و با چیزهایی تصویرسازی، فضاسازی و تشبیه میکند و داستان را با چیزهایی پیش میبرد که متعلق به روزگار و جامعه او است. به نظرم، صد سال بعد مخاطب با مراجعه به رمانهای پوئرتولاس بهراحتی میتواند به تصویر روشنی از فرانسه دهه ۲۰۱۰ دست یابد. این در حالی است که کمتر رمان یا داستان ایرانیای انعکاسی از جهان زیسته امروزی ما است. این
ضعفی است که بیشتر ما نویسندگان ایرانی به آن دچاریم». به گفته رضایی «درس سوم پوئرتولاس این است که حرفزدن درباره علایق خود در داستانها چیز بدی نیست. فقط باید بیاموزیم که چگونه این حرفها را بزنیم». رضایی افزود: «درس چهارم من از پوئرتولاس طنز اوست؛ طنزی که به قاهقاه نمیاندازد، ولی مدام روی لب مخاطب لبخند مینشاند. در هر یکی، دو صفحه جملهای جاسازی شده که شیرین است. بهخصوص گمان میکنم این از آن درسهایی است که ما نویسندگان باید بگیریم. اینکه وقتی جامعه ما دچار اندوه، مصیبت و مشکل است، وظیفه من نویسنده این نیست که با ارائه تصاویری سیاه و تلخ به این اندوه و مصیبت اضافه کنم».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.