نقش معلمان از عوامل فردی تا عوامل محیطی
کامل حسینی. معلم
یک ضربالمثل مشهور میگوید «یک سوزن به خودت بزن یک جوالدوز به مردم». در حواشی معنی گسترده این مثل هم میتوان از جهاتی نیز به ایدهای از نیچه فیلسوف هم نگریست که در آن، تحلیل نهایی حقایق انسان را در خطاهای انکارناپذیرش میداند. در واقع، با توجه به زمینه بحث ما معنایی که از آن برداشت میکنیم، چنین بیان میشود: بدون تردید گروهی از معلمان در کنار خدمات و دستاوردهای فراوان، در افزایش برخی معضلات و نارساییهایی که دامنگیر جامعه شده است، تأثیرگذار بودهاند و در کارنامه آنها همزمان با نقاط قوت، ضعفهایی دیده میشود. البته این ویژگی یعنی امکان «خطاکردن» به صورت همهگیر در همه بخشهای «نظام اجتماعی کل» دیده میشود؛ یعنی در سایر خردهنظامهای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، هنری و... نیز چین وضعیتی دیده میشود زیرا همه بخشهای یک جامعه و دولت بالاخره به وسیله انسانها اداره میشود و انسانها همیشه در معرض عیب و خطا قرار میگیرند. اما عواملی که سبب میشود معلمان به عنوان بخشی از انسانهای مسئول امور آموزشی و پرورشی در این جامعه دچار لغزش و خطا شوند، به دانش و خرد ناقص ذات انسانی، ویژگیهای شخصیتی و عوامل محیطی برمیگردد. در اینجا یادآوری این حقیقت برای ما معلمان همچنان مهم است که در تفسیر وضعیت موجود هیچگاه خود را از شنیدن پیشنهادها و انتقادهای منطقی بینیاز نبینیم و در حالت کلی تلاش ما بر این باشد که نسبت به انتقاد و پیشنهاد در جایی که مربوط به حیطه شغل و کار ما باشد، بیتوجه نباشیم؛ همچنین فعالیتهای آموزشی و تربیتی خود را بازبینی و با دریادلی با این واقعیتها تعامل کنیم. اما یادآوری و توجه به یک ملاحظه را دراینباره لازم میدانم: اینکه معلمان با وجود برخورداری از همه ویژگیهای خوب و بدشان، موفقیت و شکستهایشان در فرایند آموزش و پرورش مانند هر گونه صاحبان مشاغل دیگر پزشکان، مهندسان و... نهایتا در این جامعه زیستهاند، از دل آن بیرون آمدهاند و سرانجام آگاهانه و شاید هم ناآگاهانه بهطور نسبی از واقعیتهای جامعه تأثیرهایی میپذیرند. در اینجا نگارنده نقش مستقل و سازنده ویژگیهای شخصیتی و فردی خود معلمان را در امر آموزش و پرورش هم به هیچوجه انکار نکرده است اما دقت کنیم جامعهای که در آن اقتصاد و فرهنگ و... دچار افول، نابسامانی و نابهنجاری شده باشد، آنگاه از دل آن، برخی آموزگاران بیرون میآیند که احتمال خطای حرفهایشان بالا میرود. برعکس؛ جامعهای که در آن، بودجه کافی، دانشگاههای معتبر و سایر شاخصهای توسعه و مدیریت در خدمت مردم بهویژه برای آموزش و پرورش در سطح بالایی نگه داشته شود، میزان لغزشها در رفتار حرفهای و تلاشهای تربیتی و علمی معلمان نیز به مراتب کاهش و نقش مثبتشان افزایش مییابد. در پایان باید گفت لازم است «نظام اجتماعی کل» همیشه از راه تعالیبخشی به سایر خردهنظامهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و بخشی از مهمترین مسئولیتهایش در راستای تربیت و آموزش معلمانی نسبتا ایدئال گام بردارد تا معلمان سرانجام خود نیز در تداوم این جامعه پویا دین خود را ادا کنند.
یک ضربالمثل مشهور میگوید «یک سوزن به خودت بزن یک جوالدوز به مردم». در حواشی معنی گسترده این مثل هم میتوان از جهاتی نیز به ایدهای از نیچه فیلسوف هم نگریست که در آن، تحلیل نهایی حقایق انسان را در خطاهای انکارناپذیرش میداند. در واقع، با توجه به زمینه بحث ما معنایی که از آن برداشت میکنیم، چنین بیان میشود: بدون تردید گروهی از معلمان در کنار خدمات و دستاوردهای فراوان، در افزایش برخی معضلات و نارساییهایی که دامنگیر جامعه شده است، تأثیرگذار بودهاند و در کارنامه آنها همزمان با نقاط قوت، ضعفهایی دیده میشود. البته این ویژگی یعنی امکان «خطاکردن» به صورت همهگیر در همه بخشهای «نظام اجتماعی کل» دیده میشود؛ یعنی در سایر خردهنظامهای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، هنری و... نیز چین وضعیتی دیده میشود زیرا همه بخشهای یک جامعه و دولت بالاخره به وسیله انسانها اداره میشود و انسانها همیشه در معرض عیب و خطا قرار میگیرند. اما عواملی که سبب میشود معلمان به عنوان بخشی از انسانهای مسئول امور آموزشی و پرورشی در این جامعه دچار لغزش و خطا شوند، به دانش و خرد ناقص ذات انسانی، ویژگیهای شخصیتی و عوامل محیطی برمیگردد. در اینجا یادآوری این حقیقت برای ما معلمان همچنان مهم است که در تفسیر وضعیت موجود هیچگاه خود را از شنیدن پیشنهادها و انتقادهای منطقی بینیاز نبینیم و در حالت کلی تلاش ما بر این باشد که نسبت به انتقاد و پیشنهاد در جایی که مربوط به حیطه شغل و کار ما باشد، بیتوجه نباشیم؛ همچنین فعالیتهای آموزشی و تربیتی خود را بازبینی و با دریادلی با این واقعیتها تعامل کنیم. اما یادآوری و توجه به یک ملاحظه را دراینباره لازم میدانم: اینکه معلمان با وجود برخورداری از همه ویژگیهای خوب و بدشان، موفقیت و شکستهایشان در فرایند آموزش و پرورش مانند هر گونه صاحبان مشاغل دیگر پزشکان، مهندسان و... نهایتا در این جامعه زیستهاند، از دل آن بیرون آمدهاند و سرانجام آگاهانه و شاید هم ناآگاهانه بهطور نسبی از واقعیتهای جامعه تأثیرهایی میپذیرند. در اینجا نگارنده نقش مستقل و سازنده ویژگیهای شخصیتی و فردی خود معلمان را در امر آموزش و پرورش هم به هیچوجه انکار نکرده است اما دقت کنیم جامعهای که در آن اقتصاد و فرهنگ و... دچار افول، نابسامانی و نابهنجاری شده باشد، آنگاه از دل آن، برخی آموزگاران بیرون میآیند که احتمال خطای حرفهایشان بالا میرود. برعکس؛ جامعهای که در آن، بودجه کافی، دانشگاههای معتبر و سایر شاخصهای توسعه و مدیریت در خدمت مردم بهویژه برای آموزش و پرورش در سطح بالایی نگه داشته شود، میزان لغزشها در رفتار حرفهای و تلاشهای تربیتی و علمی معلمان نیز به مراتب کاهش و نقش مثبتشان افزایش مییابد. در پایان باید گفت لازم است «نظام اجتماعی کل» همیشه از راه تعالیبخشی به سایر خردهنظامهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و بخشی از مهمترین مسئولیتهایش در راستای تربیت و آموزش معلمانی نسبتا ایدئال گام بردارد تا معلمان سرانجام خود نیز در تداوم این جامعه پویا دین خود را ادا کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.