نظام آموزشی و شکاف روزافزون میان معلم و دانشآموز
کامل حسینی. معلم
واقعیت و گزارش رسانهها حاکی از آن است که در زمینهای میزان محبت و البته ضروریتر از آن «احترام» میان معلم و دانشآموز یا استاد و شاگرد شکافی بس بزرگ دیده میشود. البته بر همگان آشکار است که این شکاف از همان آغاز وجود داشته است، اما از «مدرنیته» تا زمان ما این شکاف هر روز بیشتر از دیروز شده است. اگرچه عوامل تاریخی و جغرافیایی مؤثر در زایش این شکاف فراوان هستند و نمیتوان به همه آنها اشاره کرد، اما به صورت کوتاه به یکی از مهمترین آنها اشاره میشود. ساختار یک سیستم آموزشی و پرورشی که قرار است برخی ارزشهای منفی و هنجارها را دگرگون کند تا چه اندازه در آن، عملکردی حکیمانه و دغدغهمند برای برطرفکردن یا حداقل، کاهش کشمکش میان شاگرد و استاد دیده میشود. البته نقشی سلبی که ممکن است یک سیستم آموزشی و پرورشی در افزایش این شکاف داشته باشد به نوبه خود گاهی ناشی از ویروس بیماریهایی است که در کالبد سایر خردهنظامهای نظام اجتماعی کل رشد کرده و سپس از آنجا به کالبد و روح سیستم آموزشوپرورش هم منتقل شده است تا در نهایت، تلاش آموزشوپرورش برای کاهش این فاصله با موانعی روبهرو شود.
درواقع، اگر از این چشمانداز به عملکرد مستقل آموزشوپرورش بنگریم، شاهد کمبودهایی خواهیم بود که ناخواسته به طور فزایندهای در شکاف میان معلم و دانشآموز نقش داشتهاند؛ برای مثال ممکن است برخی روشهای نارسا در تدوین کتب درسی، ساعات طولانی زمان تدریس، تراکم زیاد کلاسها، عدم نشاط و مهمتر از همه عدم اختصاص بودجه کافی برای مدارس و... باعث احساس خستگی، بیزاری، کجرفتاری، افزایش عدم اعتماد و علاقه کافی دانشآموزان به آموزش و تربیت شود. بدیهی است در این میان از لحاظ روانشناختی یکی از دمدستیترین سوژههایی که برخی دانشآموزان حتی به طور ناخودآگاه عامل بیعلاقگی خودشان را در وجود آنها میبینند، معلمان هستند. به زبان سادهتر بگوییم دانشآموزان تمام کاسهوکوزهها را سر معلمان خواهند شکست و این طرز نگرش، ناسازگاریها را افزایش میدهد تا در نهایت معلم فاقد احترام خواهد شد. پس این شکاف، در برخی اوقات، بیشتر از آنکه از جنبه استدلالی محکم برخوردار باشد، از جنبههای روانشناختی و هیجانی دانشآموزان برخوردار است. حقیقت دیگر این است که افزایش شکاف نهتنها در حوزه روابط اخلاقی گسلهای تهدیدآمیز به وجود میآورد، بلکه حوزه مهارتهای علمی، فرهنگی بهشدت ترک برمیدارند. در پایان باید گفت که برای رفع این شکاف که ناکارآمدی سیستم آموزشی و پرورشی در آن دخیل است، باید مدبرانه و به تدریج در خود همین سیستم از طریق اختصاص بودجه کافی و دگرگونی در سایر الگوها تدابیری عقلانی اندیشید و در غیر این صورت، شکاف به مثابه موریانه روح سیستم آموزشوپرورش، معلمان و دانشآموزان را در انزوا میخورد و میتراشد.
واقعیت و گزارش رسانهها حاکی از آن است که در زمینهای میزان محبت و البته ضروریتر از آن «احترام» میان معلم و دانشآموز یا استاد و شاگرد شکافی بس بزرگ دیده میشود. البته بر همگان آشکار است که این شکاف از همان آغاز وجود داشته است، اما از «مدرنیته» تا زمان ما این شکاف هر روز بیشتر از دیروز شده است. اگرچه عوامل تاریخی و جغرافیایی مؤثر در زایش این شکاف فراوان هستند و نمیتوان به همه آنها اشاره کرد، اما به صورت کوتاه به یکی از مهمترین آنها اشاره میشود. ساختار یک سیستم آموزشی و پرورشی که قرار است برخی ارزشهای منفی و هنجارها را دگرگون کند تا چه اندازه در آن، عملکردی حکیمانه و دغدغهمند برای برطرفکردن یا حداقل، کاهش کشمکش میان شاگرد و استاد دیده میشود. البته نقشی سلبی که ممکن است یک سیستم آموزشی و پرورشی در افزایش این شکاف داشته باشد به نوبه خود گاهی ناشی از ویروس بیماریهایی است که در کالبد سایر خردهنظامهای نظام اجتماعی کل رشد کرده و سپس از آنجا به کالبد و روح سیستم آموزشوپرورش هم منتقل شده است تا در نهایت، تلاش آموزشوپرورش برای کاهش این فاصله با موانعی روبهرو شود.
درواقع، اگر از این چشمانداز به عملکرد مستقل آموزشوپرورش بنگریم، شاهد کمبودهایی خواهیم بود که ناخواسته به طور فزایندهای در شکاف میان معلم و دانشآموز نقش داشتهاند؛ برای مثال ممکن است برخی روشهای نارسا در تدوین کتب درسی، ساعات طولانی زمان تدریس، تراکم زیاد کلاسها، عدم نشاط و مهمتر از همه عدم اختصاص بودجه کافی برای مدارس و... باعث احساس خستگی، بیزاری، کجرفتاری، افزایش عدم اعتماد و علاقه کافی دانشآموزان به آموزش و تربیت شود. بدیهی است در این میان از لحاظ روانشناختی یکی از دمدستیترین سوژههایی که برخی دانشآموزان حتی به طور ناخودآگاه عامل بیعلاقگی خودشان را در وجود آنها میبینند، معلمان هستند. به زبان سادهتر بگوییم دانشآموزان تمام کاسهوکوزهها را سر معلمان خواهند شکست و این طرز نگرش، ناسازگاریها را افزایش میدهد تا در نهایت معلم فاقد احترام خواهد شد. پس این شکاف، در برخی اوقات، بیشتر از آنکه از جنبه استدلالی محکم برخوردار باشد، از جنبههای روانشناختی و هیجانی دانشآموزان برخوردار است. حقیقت دیگر این است که افزایش شکاف نهتنها در حوزه روابط اخلاقی گسلهای تهدیدآمیز به وجود میآورد، بلکه حوزه مهارتهای علمی، فرهنگی بهشدت ترک برمیدارند. در پایان باید گفت که برای رفع این شکاف که ناکارآمدی سیستم آموزشی و پرورشی در آن دخیل است، باید مدبرانه و به تدریج در خود همین سیستم از طریق اختصاص بودجه کافی و دگرگونی در سایر الگوها تدابیری عقلانی اندیشید و در غیر این صورت، شکاف به مثابه موریانه روح سیستم آموزشوپرورش، معلمان و دانشآموزان را در انزوا میخورد و میتراشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.