هنرستانها، درِ باغ سبز آموزشوپرورش
حفيظاله مشهور. کارشناس آموزشي
«ديروز که در جشن ستارگان حضور داشتم، مطلبي ذهن من را مشغول کرد. اينکه ظاهرا يکي از اهداف آموزشوپرورش و ما دبيران کار و فناوري سوقدادن بچهها به سمت هنرستانها و حرفهآموزي است؛ ولي روح قضيه و واقعيت چيز ديگري را نشان ميدهد. زمان تشويق بچههاي هنرستاني که مقاماتي درخور، مثلا اول کشوري آورده بودند، انگار کسي نه هيجانزده ميشد و نه تحسينش برانگيخته میشد؛ اما زماني که نفرات برتر درسي را اعلام ميکردند، از شما چه پنهان حتي خودم به وجد ميآمدم و سالن يکدست تشويق ميشد!با خودم فکر ميکردم بيستو اندي سال با بچهها کار و فناوري و حرفهوفن کار کردم و ساعتها برايشان از خوبي و مزاياي هنرستانها گفتم؛ اما آنچه هنوز حاکم بر روح و جان من است، هماني است که از دوران بچگي در قلب و روحم جاي گرفته. هنوز موفقيت در کنکور سراسري دل منِ معلم را تکان ميدهد. شايد دليل انباشت اينهمه دانشآموزان مستعد و پرتلاش در کلاسهاي تجربي و انساني به اميد واهي رسيدن به موفقيت همين حس پنهان بعضي از ما دبيران باشد که از ديد خودمان هم ناپيداست!». جملات بالا بخشي از گفتههاي يکي از دبيران کار و فناوري دوره متوسطه اول در گروههاي مجازي است و بيانکننده دلبستگي وصفناپذير همه ارکان آموزشوپرورش از صدر تا به ذيل، جامعه و دانشآموزان به رشتههاي نظري است.اگرچه سالهاست که شعار توسعه متوازن و ترغيب دانشآموزان به ادامه تحصيل در هنرستانها با هدف حرفهآموزي سر داده ميشود؛ اما آنچه در واقعيت ميبينيم، چيزي متفاوت از ترغيب و بلکه در مواردي اجبار دانشآموز به انتخاب رشتههاي هنرستاني به واسطه محدودکردن پذيرش در رشتههاي نظري است. بايد در نظر داشت، انتخابي که از سر اجبار و نه علاقه و استعداد باشد، راه به جايي نخواهد برد.هدايت هدفمند به هنرستانها نيازمند کشف استعدادهاي دانشآموز در دوره متوسطه اول است و اين در حالي است که دروس پيشنياز کشف استعدادهاي فني و هنري به دليل بيتوجهي و غفلت همان مسئولاني که شعار توسعه متوازن سر ميدهند، حال و روز خوشي ندارد. نبود کارگاه و تجهيز آن در اکثر مدارس، خاليبودن کارگاه کامپيوتر، کمبود دبير تخصصي کار و فناوري و هنر و بدتر از همه اينها بازگذاشتن دست برخي از مديران در اختصاص ساعات اين دروس به کلاسهاي تست رياضي، علوم و... بخشي از واقعيات امروز مدارس ماست.در فنلاند که همواره از آن بهعنوان کشور پيشرو در آموزشوپرورش دنيا ياد ميشود، حدود ۴۷ درصد دانشآموزان تحصيل در رشتههاي فني را برميگزينند و در کشوري توسعهيافته مانند آلمان بيش از دوونيم ميليون دانشآموز دوره متوسطه وارد هنرستانهايي ميشوند که به دليل تجهيز اين هنرستانها به سيستمها و ابزارهاي پيشرفته هزينه بالايي براي دولت دارد و البته پس از فراغت از تحصيل ۸۰ درصد اين دانشآموزان بدون ادامه تحصيل آکادميک نيز جذب بازار کار ميشوند.نگاهي واقعبينانه به تجربيات اين کشورها بيانکننده آن خواهد بود که با بخشنامه و برگزاري چند آزمون با عناويني مانند رغبت و توانايي که در نحوه برگزاري اين آزمونها نيز اماواگرهاي فراواني وجود دارد، نتوانستهايم و باز هم نخواهيم توانست دانشآموزان مستعد در کارهاي فني و هنري را به هنرستانها راهنمايي کنيم.هنرستانهايي که گاه تفاوت آنها با يک دبيرستان تنها در تابلوی سردر آن است و خالي از امکانات مورد نياز براي مهارتآموزي است، کمبود هنرآموزان زبده و تخصيصنیافتن بودجهاي درخور به اين مراکز هيچگاه شوق تحصيل در اين رشتهها را در دانشآموزان مستعد ايجاد نخواهد کرد و باز هم بايد صبر کنيم تا پس از تکميل ظرفيت رشتههاي تجربي و انساني دانشآموزاني از سر اجبار و ناچاري وارد هنرستانها شوند و متأسفانه پس از ورود باز هم نتوانيم آنچنان که شايسته است، مهارتي را به اکثر آنان آموزش دهيم.نميتوان از يک طرف در مدح مهارتآموزي و ضرورت توجه به رشتههاي فني و هنرستانها داد سخن سر داده و درِ باغ سبز به دانشآموزان نشان دهيم؛ اما در عمل بدون هيچگونه هزينه، آسيبشناسي و برنامهاي منتظر استقبال خانوادهها و دانشآموزان از اين رشتهها باشيم.
«ديروز که در جشن ستارگان حضور داشتم، مطلبي ذهن من را مشغول کرد. اينکه ظاهرا يکي از اهداف آموزشوپرورش و ما دبيران کار و فناوري سوقدادن بچهها به سمت هنرستانها و حرفهآموزي است؛ ولي روح قضيه و واقعيت چيز ديگري را نشان ميدهد. زمان تشويق بچههاي هنرستاني که مقاماتي درخور، مثلا اول کشوري آورده بودند، انگار کسي نه هيجانزده ميشد و نه تحسينش برانگيخته میشد؛ اما زماني که نفرات برتر درسي را اعلام ميکردند، از شما چه پنهان حتي خودم به وجد ميآمدم و سالن يکدست تشويق ميشد!با خودم فکر ميکردم بيستو اندي سال با بچهها کار و فناوري و حرفهوفن کار کردم و ساعتها برايشان از خوبي و مزاياي هنرستانها گفتم؛ اما آنچه هنوز حاکم بر روح و جان من است، هماني است که از دوران بچگي در قلب و روحم جاي گرفته. هنوز موفقيت در کنکور سراسري دل منِ معلم را تکان ميدهد. شايد دليل انباشت اينهمه دانشآموزان مستعد و پرتلاش در کلاسهاي تجربي و انساني به اميد واهي رسيدن به موفقيت همين حس پنهان بعضي از ما دبيران باشد که از ديد خودمان هم ناپيداست!». جملات بالا بخشي از گفتههاي يکي از دبيران کار و فناوري دوره متوسطه اول در گروههاي مجازي است و بيانکننده دلبستگي وصفناپذير همه ارکان آموزشوپرورش از صدر تا به ذيل، جامعه و دانشآموزان به رشتههاي نظري است.اگرچه سالهاست که شعار توسعه متوازن و ترغيب دانشآموزان به ادامه تحصيل در هنرستانها با هدف حرفهآموزي سر داده ميشود؛ اما آنچه در واقعيت ميبينيم، چيزي متفاوت از ترغيب و بلکه در مواردي اجبار دانشآموز به انتخاب رشتههاي هنرستاني به واسطه محدودکردن پذيرش در رشتههاي نظري است. بايد در نظر داشت، انتخابي که از سر اجبار و نه علاقه و استعداد باشد، راه به جايي نخواهد برد.هدايت هدفمند به هنرستانها نيازمند کشف استعدادهاي دانشآموز در دوره متوسطه اول است و اين در حالي است که دروس پيشنياز کشف استعدادهاي فني و هنري به دليل بيتوجهي و غفلت همان مسئولاني که شعار توسعه متوازن سر ميدهند، حال و روز خوشي ندارد. نبود کارگاه و تجهيز آن در اکثر مدارس، خاليبودن کارگاه کامپيوتر، کمبود دبير تخصصي کار و فناوري و هنر و بدتر از همه اينها بازگذاشتن دست برخي از مديران در اختصاص ساعات اين دروس به کلاسهاي تست رياضي، علوم و... بخشي از واقعيات امروز مدارس ماست.در فنلاند که همواره از آن بهعنوان کشور پيشرو در آموزشوپرورش دنيا ياد ميشود، حدود ۴۷ درصد دانشآموزان تحصيل در رشتههاي فني را برميگزينند و در کشوري توسعهيافته مانند آلمان بيش از دوونيم ميليون دانشآموز دوره متوسطه وارد هنرستانهايي ميشوند که به دليل تجهيز اين هنرستانها به سيستمها و ابزارهاي پيشرفته هزينه بالايي براي دولت دارد و البته پس از فراغت از تحصيل ۸۰ درصد اين دانشآموزان بدون ادامه تحصيل آکادميک نيز جذب بازار کار ميشوند.نگاهي واقعبينانه به تجربيات اين کشورها بيانکننده آن خواهد بود که با بخشنامه و برگزاري چند آزمون با عناويني مانند رغبت و توانايي که در نحوه برگزاري اين آزمونها نيز اماواگرهاي فراواني وجود دارد، نتوانستهايم و باز هم نخواهيم توانست دانشآموزان مستعد در کارهاي فني و هنري را به هنرستانها راهنمايي کنيم.هنرستانهايي که گاه تفاوت آنها با يک دبيرستان تنها در تابلوی سردر آن است و خالي از امکانات مورد نياز براي مهارتآموزي است، کمبود هنرآموزان زبده و تخصيصنیافتن بودجهاي درخور به اين مراکز هيچگاه شوق تحصيل در اين رشتهها را در دانشآموزان مستعد ايجاد نخواهد کرد و باز هم بايد صبر کنيم تا پس از تکميل ظرفيت رشتههاي تجربي و انساني دانشآموزاني از سر اجبار و ناچاري وارد هنرستانها شوند و متأسفانه پس از ورود باز هم نتوانيم آنچنان که شايسته است، مهارتي را به اکثر آنان آموزش دهيم.نميتوان از يک طرف در مدح مهارتآموزي و ضرورت توجه به رشتههاي فني و هنرستانها داد سخن سر داده و درِ باغ سبز به دانشآموزان نشان دهيم؛ اما در عمل بدون هيچگونه هزينه، آسيبشناسي و برنامهاي منتظر استقبال خانوادهها و دانشآموزان از اين رشتهها باشيم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.