لابي خودروسازان براي محو واقعيت
محمد درويش
دولت آلمان در نظر دارد تا خرید خودروهای برقی را با افزایش یک بودجه چندمیلیاردی و تمدید مدت پرداخت پاداش نقدی که از سه سال پیش آغاز کرده، به پیش براند. این تصمیم نتیجه «اجلاس خودرو» است که روز چهارم نوامبر در دفتر صدراعظم برگزار شد و در آن وزیر حملونقل و نمایندگان برجسته از صنعت خودروسازی حضور داشتند. این روش پایداری به نظر میرسد، اما نمونه بارزی است که نشان میدهد چگونه گفتوگو در زمینه حملونقل آینده در این کشور به انحراف کشیده میشود. بله، البته؛ بخشهایی از آلمان وجود دارند که در آنجا گزینههای متنوعی برای تردد در دسترس نیست. این اقدام در چنین مکانهایی یک انگیزه خوب برای کاهش انتشار دیاکسیدکربن است، اما در همه مناطق شهری این حمایت یک بیراهه است. دو فرضیه بايد اساس سرمایهگذاری در کلانشهرها باشند: اگر ما در زمینه چگونگی رفتوآمد مؤثر در شهر تنها بر روش ایجاد انگیزه تمرکز کنیم، پیشرفتی نخواهیم داشت. با پاداشهای نقدی همچنان بر خودرومحوری تأکید میشود. این در یک جامعه موتوریزه چیز شگفتانگیزی نیست، اما در حد شگفتآوری کوتهبینانه است. البته انسان خطاپذیر است، اما انسان اتومبیلی یک خطای یگانه است. از این گذشته ایده اصلی تحرک در تجربه راهبندان جمعی به حد پوچی کاسته میشود. درحالیکه ما در راهبندان از شیشه جلوی اتومبیل به تصویر ثابت روبهرویمان خیره شدهایم، فرصت داریم تا دراینباره فکر کنیم: ما با مشکل کمبود فضا در معابر عمومی روبهرو هستیم. بنا بر یک گزارش جدید از اداره آمار، 68 درصد از کسانی که در آلمان از منزل تا محل کار میروند، از خودروی شخصی استفاده میکنند. این رقم باید کاهش پیدا کند، برای این کار ما باید در زیرساختهای دوچرخه سرمایهگذاری کنیم. اگر مردم بیشتر بر دوچرخه سوار شوند، کیفیت هوای شهر بهتر میشود. البته خودروهای برقی ذرات معلق کمتری تا خودروهای سوخت فسیلی انتشار میدهند - به همین دلیل هم دولت تصمیم دارد که پاداشی نقدی برای ۶۵۰ هزار تا ۷۰۰ هزار خودرو در نظر بگیرد- اما با این کار در فضا صرفهجویی نمیشود. به همین دلیل، طرفداران دوچرخهسواری از برنامههای دولت برآشفتهاند. پیش از همه به این خاطر که پاداشهای نقدی شامل کسانی میشود که خودرو را جایگزین خودرو میکنند. ماه گذشته آندرهآس شویر، وزیر حملونقل، اعلام کرد که تا سال ۲۰۳۰ برای حمایت از تردد دوچرخهها ۹۰۰ میلیون یورو خرج خواهد کرد. اگر این رقم را به یک مبلغ سالانه سرشکن کنیم، رقم بسیار کمی به دست میآید، بهویژه اینکه دولت در سالهای آینده ۳٫۵ میلیارد یورو در ایجاد زیرساخت برای خودروهای برقی هزینه خواهد کرد. همزمان کلوپ عمومی دوچرخهسواران آلمان- ADFC- و اتحادیه متشکل از دوچرخهسواران و سرویسهای خدماتی و مغازهداران مرتبط از ۲۰ میلیون یورویی که نخستینبار در سال ۲۰۱۹ برای اقدامات ضروری در دسترس قرار داده شدند، اما در بودجه دولت در سال ۲۰۲۰ نامی از آن برده نمیشود، انتقاد میکنند. یک مثال خوب برای چگونگی تأثیر پاداش نقدی در زمینه دوچرخهسواری را میتوان در هامبورگ مشاهده کرد. آنجا افراد، انجمنها یا شرکتها میتوانند یارانهای تا دو هزار یورو (33 درصد از قیمت خرید) برای تهیه یک دوچرخه بارکشی را درخواست کنند. به گفته یِنز کِرستان، سناتور محیطزیست هامبورگ از حزب سبز، با این برنامه خودروهای کمتر و دوچرخههای بارکشی بیشتری به خیابانها میآیند. در مدتزمان کوتاهی ۴۰۰ درخواست ارائه شده و بودجه تعیینشده برای این برنامه مصرف شده که قرار است به این دلیل به یارانههای در نظر گرفتهشده در این زمینه در طول سالهای آینده اولویت داده شود. در مقایسه، تلاش دولت در این زمینه بسیار کم است. شاید بايد به تماشای این تصویر مشغول ماند. پشتیبانی از خودروهای برقی برای حل مشکل تردد مانند تغذیه از خوراکهای رژیمی برای لاغرشدن است: کمک میکنند، اما بسیار سطحی. پس بهتر است در درازمدت نوع تغذیه را تغییر داد یا بیشتر تحرک داشت. چیزی که با دوچرخهسواری ممکن است. برعکس نشستن در خودروهای برقی.
خواننده عزیز ستون قلم سبز در روزنامه «شرق»!
اگر پیگیر یادداشتهای نگارنده درباره ریشهیابی دلیل تداوم آلودگی هوا در تهران و دیگر کلانشهرها باشید، دریافتهاید که صاحب این قلم بارها تأکید کرده که برای رفع بحران آلودگی هوا، سختگیری بر بهبود کیفیت سوخت یا افزایش معاینه فنی یا بهبود کیفیت خودروها مؤثر نیست. بارها تأکید شده که وقتی تعداد خودروها بین شش تا هفتبرابر ظرفیت معابر عمومی است، حتی با برقیکردن همه آنها هم مشکل ترافیک و هدررفت وقت شهروندان حل نخواهد شد. بنابراین، باید با تغییر مبلمان شهری از خودرومحوری به زیستمحوری، شهری را بسازیم که مردمش داوطلبانه استفاده از وسایل نقلیه عمومی یا دوچرخه را بر رانندگی با خودروی شخصی ترجیح دهند. اما آیا میدانید چرا قبول این نکته ساده از ایران تا آلمان دشوار است؟! بله، درست حدس زدید! چون نفع کارخانههای خودروسازی و لابی پرقدرت آنها اجازه نمیدهد تا واقعیت نمایان شود. ما در ایران هم باید صنف پرقدرتتری از حامیان دوچرخهسواری و نفی خودرومحوری برپا کنیم تا صدایمان در صحن بهارستان شنیده شود.
دولت آلمان در نظر دارد تا خرید خودروهای برقی را با افزایش یک بودجه چندمیلیاردی و تمدید مدت پرداخت پاداش نقدی که از سه سال پیش آغاز کرده، به پیش براند. این تصمیم نتیجه «اجلاس خودرو» است که روز چهارم نوامبر در دفتر صدراعظم برگزار شد و در آن وزیر حملونقل و نمایندگان برجسته از صنعت خودروسازی حضور داشتند. این روش پایداری به نظر میرسد، اما نمونه بارزی است که نشان میدهد چگونه گفتوگو در زمینه حملونقل آینده در این کشور به انحراف کشیده میشود. بله، البته؛ بخشهایی از آلمان وجود دارند که در آنجا گزینههای متنوعی برای تردد در دسترس نیست. این اقدام در چنین مکانهایی یک انگیزه خوب برای کاهش انتشار دیاکسیدکربن است، اما در همه مناطق شهری این حمایت یک بیراهه است. دو فرضیه بايد اساس سرمایهگذاری در کلانشهرها باشند: اگر ما در زمینه چگونگی رفتوآمد مؤثر در شهر تنها بر روش ایجاد انگیزه تمرکز کنیم، پیشرفتی نخواهیم داشت. با پاداشهای نقدی همچنان بر خودرومحوری تأکید میشود. این در یک جامعه موتوریزه چیز شگفتانگیزی نیست، اما در حد شگفتآوری کوتهبینانه است. البته انسان خطاپذیر است، اما انسان اتومبیلی یک خطای یگانه است. از این گذشته ایده اصلی تحرک در تجربه راهبندان جمعی به حد پوچی کاسته میشود. درحالیکه ما در راهبندان از شیشه جلوی اتومبیل به تصویر ثابت روبهرویمان خیره شدهایم، فرصت داریم تا دراینباره فکر کنیم: ما با مشکل کمبود فضا در معابر عمومی روبهرو هستیم. بنا بر یک گزارش جدید از اداره آمار، 68 درصد از کسانی که در آلمان از منزل تا محل کار میروند، از خودروی شخصی استفاده میکنند. این رقم باید کاهش پیدا کند، برای این کار ما باید در زیرساختهای دوچرخه سرمایهگذاری کنیم. اگر مردم بیشتر بر دوچرخه سوار شوند، کیفیت هوای شهر بهتر میشود. البته خودروهای برقی ذرات معلق کمتری تا خودروهای سوخت فسیلی انتشار میدهند - به همین دلیل هم دولت تصمیم دارد که پاداشی نقدی برای ۶۵۰ هزار تا ۷۰۰ هزار خودرو در نظر بگیرد- اما با این کار در فضا صرفهجویی نمیشود. به همین دلیل، طرفداران دوچرخهسواری از برنامههای دولت برآشفتهاند. پیش از همه به این خاطر که پاداشهای نقدی شامل کسانی میشود که خودرو را جایگزین خودرو میکنند. ماه گذشته آندرهآس شویر، وزیر حملونقل، اعلام کرد که تا سال ۲۰۳۰ برای حمایت از تردد دوچرخهها ۹۰۰ میلیون یورو خرج خواهد کرد. اگر این رقم را به یک مبلغ سالانه سرشکن کنیم، رقم بسیار کمی به دست میآید، بهویژه اینکه دولت در سالهای آینده ۳٫۵ میلیارد یورو در ایجاد زیرساخت برای خودروهای برقی هزینه خواهد کرد. همزمان کلوپ عمومی دوچرخهسواران آلمان- ADFC- و اتحادیه متشکل از دوچرخهسواران و سرویسهای خدماتی و مغازهداران مرتبط از ۲۰ میلیون یورویی که نخستینبار در سال ۲۰۱۹ برای اقدامات ضروری در دسترس قرار داده شدند، اما در بودجه دولت در سال ۲۰۲۰ نامی از آن برده نمیشود، انتقاد میکنند. یک مثال خوب برای چگونگی تأثیر پاداش نقدی در زمینه دوچرخهسواری را میتوان در هامبورگ مشاهده کرد. آنجا افراد، انجمنها یا شرکتها میتوانند یارانهای تا دو هزار یورو (33 درصد از قیمت خرید) برای تهیه یک دوچرخه بارکشی را درخواست کنند. به گفته یِنز کِرستان، سناتور محیطزیست هامبورگ از حزب سبز، با این برنامه خودروهای کمتر و دوچرخههای بارکشی بیشتری به خیابانها میآیند. در مدتزمان کوتاهی ۴۰۰ درخواست ارائه شده و بودجه تعیینشده برای این برنامه مصرف شده که قرار است به این دلیل به یارانههای در نظر گرفتهشده در این زمینه در طول سالهای آینده اولویت داده شود. در مقایسه، تلاش دولت در این زمینه بسیار کم است. شاید بايد به تماشای این تصویر مشغول ماند. پشتیبانی از خودروهای برقی برای حل مشکل تردد مانند تغذیه از خوراکهای رژیمی برای لاغرشدن است: کمک میکنند، اما بسیار سطحی. پس بهتر است در درازمدت نوع تغذیه را تغییر داد یا بیشتر تحرک داشت. چیزی که با دوچرخهسواری ممکن است. برعکس نشستن در خودروهای برقی.
خواننده عزیز ستون قلم سبز در روزنامه «شرق»!
اگر پیگیر یادداشتهای نگارنده درباره ریشهیابی دلیل تداوم آلودگی هوا در تهران و دیگر کلانشهرها باشید، دریافتهاید که صاحب این قلم بارها تأکید کرده که برای رفع بحران آلودگی هوا، سختگیری بر بهبود کیفیت سوخت یا افزایش معاینه فنی یا بهبود کیفیت خودروها مؤثر نیست. بارها تأکید شده که وقتی تعداد خودروها بین شش تا هفتبرابر ظرفیت معابر عمومی است، حتی با برقیکردن همه آنها هم مشکل ترافیک و هدررفت وقت شهروندان حل نخواهد شد. بنابراین، باید با تغییر مبلمان شهری از خودرومحوری به زیستمحوری، شهری را بسازیم که مردمش داوطلبانه استفاده از وسایل نقلیه عمومی یا دوچرخه را بر رانندگی با خودروی شخصی ترجیح دهند. اما آیا میدانید چرا قبول این نکته ساده از ایران تا آلمان دشوار است؟! بله، درست حدس زدید! چون نفع کارخانههای خودروسازی و لابی پرقدرت آنها اجازه نمیدهد تا واقعیت نمایان شود. ما در ایران هم باید صنف پرقدرتتری از حامیان دوچرخهسواری و نفی خودرومحوری برپا کنیم تا صدایمان در صحن بهارستان شنیده شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.