|

همایش طالقانی و زمانه ما در دومین روز خود پایان یافت

فراخوان طالقانی به اسلام اجتماعی

همایش «طالقانی و زمانه ما» روز پنجشنبه در دومین روز خود برگزار شد و به کار خود پایان داد. در این همایش سارا شریعتی، عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، ضمن یاد نام و خاطره روان‌شاد اعظم طالقانی که او را یکی از شاخص‌ترین فرزندان فکری آیت‌الله طالقانی نامید، به بیان سخنان خود با عنوان «بازخوانی میراث طالقانی، فراخوان به اسلام اجتماعی» پرداخت و گفت: «طالقانی را به‌عنوان شخصیتی دینی و سیاسی می‌شناسیم. شخصیتی دینی به دلیل موقعیت ایشان به‌‌عنوان آیت‌الله و مفسر قرآن و همچنین به‌عنوان شخصیتی سیاسی که با فعالیتش در نهضت مقاومت ملی، نهضت آزادی ایران و بعدها هدایت جنبش انقلابی مردم شناخته می‌شود. از‌این‌رو او اغلب یکی از رهبران مذهبی انقلاب معرفی شده است».
شریعتی با تأکید بر اینکه جنبه اجتماعی طالقانی کمتر مورد توجه قرار گرفته است، خاطر‌نشان کرد: «محور بحث من این است که طالقانی، جدا از نقش دینی و سیاسی‌اش یکی از چهره‌های شاخص اسلام اجتماعی است. اسلامی که دغدغه‎اش تحول اجتماعی است و روش آن، درآمیختن با جامعه و توجه به جامعه به مثابه حوزه‌ای نه جدا اما مستقل از قدرت سیاسی، در کلام و کردار او وجود دارد». این استاد جامعه‌شناسی با تأکید بر اینکه اسلام اجتماعی میراث زنده طالقانی است، تصریح کرد: «این میراث اما به این عنوان مغفول ماند؛ چرا‌که کاملا مفهوم‌پردازی نشد، مصادیقش شناسایی و معرفی نشد و به حاشیه رانده شد و امروز که باز جامعه درگیر مسائل جدید اجتماعی است و باز مسئله اجتماعی در صدر مسائل ما قرار گرفته است، نیازمند ارجاع به این میراث زنده؛ اما خاموش هستیم. بازخوانی این میراث، درواقع فراخوانی به اسلام اجتماعی است؛ ایده‌ای قدیمی؛ اما به حاشیه رانده‌شده». او در ادامه سخنان خود به تشریح معنای اسلام اجتماعی و تاریخچه آن پرداخت و علت مهجوریت آن در مقابل اسلام سیاسی را تبیین کرد.
همچنین مولوی عبدالحمید، امام‌جمعه اهل سنت شهر زاهدان، هم در این همایش سخن گفت. او تأکید کرد: «ما از نزدیک آقای طالقانی را ملاقات نکردیم؛ اما از افکارشان به ما در‌حالی‌که در استان دور‌افتاده هستیم، رسیده است و تا حدودی با ایشان آشنایی داریم. ایشان از علمای برجسته ایران‌زمین هستند که دارای فکری روشن بود و توانایی تجزیه و تحلیل مسائل علمی، شرعی و مسائل عصر و زمان ما در دنیا صاحب تحلیل بودند و شرایط خودشان و نیازهای بشریت و مسلمین را کاملا درک می‌کردند و تحلیل می‌کردند. ایشان چهره ملی و جهانی بودند که به اوضاع و احوال مسلط بودند و به تاریخ خودشان آشنا بودند. روی وحدت امت اسلامی که قرآن فرموده است: امت شما امت واحده است، تأکید داشتند و انسان‌های اندیشمند از تعصب، واگرایی، افراط و تفریط همیشه
رنج می‌برند».
او با اشاره به مضرات تعصب گفت: «انسان‎هایی که الله به آنها علم و حکمت داده، مسائل را درک می‌کنند و می‌فهمند که تعصبات مایه عقب‌ماندگی است و افراط و تندروی در هرجا نقصان دارد، هم برای خودش و هم برای جهان اسلام و هم بشریت. حالا در یهودیت، مسیحیت، بوداییان یا مسلمانان. تعصب گرایش‌های مختلف اسلام هم دیدگاه را محدود می‌کند و هم برای جهان اسلام نقصان دارد. طالقانی از طرف آیت‌الله بروجردی از مراجع بزرگ و نامدار ایران، مأمور شدند به مصر که از مراکز بزرگ تاریخی است، بروند و کلام بروجردی را منتقل کنند». او در ادامه سخنان خود خاطر‌نشان کرد: «اسلام دو محور دارد که اگر به آنها توجه کنیم، می‌بینیم دین ما به چه اندازه وسیع، دین اعتدال و میانه‌روی است. دو محور عظیم که باید مورد توجه قرار گیرد، یک: رب‌العالمین است. همه ما و همه کسانی که رهبران دینی بودند، هم در منافع دینی اندیشیدند و هم منافع دنیوی، محور عظیم خود را رب‌العالمین قرار دادند. ما در هر شرایطی باشیم باید مراعات پروردگار را بکنیم. زمانی به سعادت می‌رسیم که خشنودی پروردگار برای ما مطرح باشد». مولوی عبدالحمید محور دوم را مردم دانست و افزود: «دین برای مردم آمده و همه جهان در خدمت انسان هستند و این کره خاکی، جمیع آن برای انسان است و اگر انسان نبود، مظاهر قدرتش ظاهر نمی‌شد. خدا انسان را مورد لطف قرار داده است و به‌همین‌دلیل خلیفه خدا روی زمین قرار گرفته است».
او تصریح کرد: «اگر ما تنها به الله توجه کنیم، به مسئولیت‌مان رسیدگی نکرده‌ایم و هدف را فراموش کرده و به انسانیت توجه نداشته‌ایم. پیامبران الهی و اندیشمندان فرهیخته و روشنفکران دنیا همیشه این نکات را در نظر داشتند که باید، نه به خدا پشت کنیم و نه به انسان‌ها؛ بلکه همواره در راستای منافع توجه به انسان فکر کنیم. وقتی زندگی پیامبر را بررسی می‌کنیم، می‌فهمیم چه اندازه برای انسان‌ها، آزادی قائل شده است و چقدر قرآن به آن معتقد است تا حدی که می‌فرماید: لا اکراه فی ‌الدین. اگر کسی سعادت را نخواهد، هیچ اجباری برای او وجود ندارد. راه غلط و درست از هم واضح شده است و هر‌کس به راه خود عمل بکند. رب‌العالمین می‌داند چه کسی اهل هدایت است. زندگی و رفتار پیامبر با یهودی‌ها و ملاقات و عیادت و رفت‌و‌آمد یهودیان در مدینه نشان می‌دهد که پیامبر اهل مروت و رواداری بود». او در توضیح رواداری پیامبر تأکید کرد: «در صدر اسلام پیامبر موارد مختلفی از رواداری را نشان داد، مسلمانی را که غیر‌مسلمان را به قتل رسانده بود، با وجود اعتراض‌های بسیار، قصاص کرد و این همان عدالتی در اسلام است که طالقانی بر آن تأکید دارد».
امام‌جمعه اهل سنت در شهر زاهدان با تأکید بر اینکه اگرچه بخشی از آیات برای مؤمنان است؛ اما بیشتر آیات برای همه انسان‌هاست، افزود: «روز فتح مکه پیامبر فرمود امروز روز رحمت است، پیامبر به همه امان داد و اجازه نداد کسی کشته شود؛ مگر کسی که قتل انجام داده بود. حتی پیامبر فرمود در آن روز کسی حق ملامت ندارد. زندگی پیامبر همه گذشت است، همه سعه صدر است، همه مساوات است. جزیره‌العرب طوری بود که کسی حاضر نبود بر آنها حکومت کند؛ اما با سلوک پیامبر مردم دین خود را تغییر دادند، تغییر‌دادن دین سخت است. این اشتباه محض است که کسانی فکر می‌کنند دین با شمشیر به وجود آمده. دین با اخلاق به وجود آمده است». او با اشاره به اینکه جهاد پیامبر دفاعی بوده است؛ نه تهاجمی، خاطر‌نشان کرد: «پیامبر با کسانی گفت‌و‌گو می‌کرد که منطق گفت‌و‌گو نداشتند و آزادی و حقوق مردم مظلوم را سلب کرده بودند.به‌همین‌دلیل تهاجم برد تا مردم را آزاد کند؛ وگرنه کسانی بودند که دین متفاوتی داشتند اما پیامبر به دلیل این تفاوت دین، با آنها جنگ نکرد و آزادی آنان را سلب نکرد متأسفانه امروز مسلمان‌های جهان برداشت‌های نامتعادل و ناهمخوانی از قرآن و سیره پیامبر دارند؛ به‌ویژه درباره جنگ و جهاد. پیامبر و قرآن می‌گوید فقط با کسانی بجنگید که با شما می‌جنگند و در برابر آنها از سرزمین‌های اسلامی دفاع کنید».

همایش «طالقانی و زمانه ما» روز پنجشنبه در دومین روز خود برگزار شد و به کار خود پایان داد. در این همایش سارا شریعتی، عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، ضمن یاد نام و خاطره روان‌شاد اعظم طالقانی که او را یکی از شاخص‌ترین فرزندان فکری آیت‌الله طالقانی نامید، به بیان سخنان خود با عنوان «بازخوانی میراث طالقانی، فراخوان به اسلام اجتماعی» پرداخت و گفت: «طالقانی را به‌عنوان شخصیتی دینی و سیاسی می‌شناسیم. شخصیتی دینی به دلیل موقعیت ایشان به‌‌عنوان آیت‌الله و مفسر قرآن و همچنین به‌عنوان شخصیتی سیاسی که با فعالیتش در نهضت مقاومت ملی، نهضت آزادی ایران و بعدها هدایت جنبش انقلابی مردم شناخته می‌شود. از‌این‌رو او اغلب یکی از رهبران مذهبی انقلاب معرفی شده است».
شریعتی با تأکید بر اینکه جنبه اجتماعی طالقانی کمتر مورد توجه قرار گرفته است، خاطر‌نشان کرد: «محور بحث من این است که طالقانی، جدا از نقش دینی و سیاسی‌اش یکی از چهره‌های شاخص اسلام اجتماعی است. اسلامی که دغدغه‎اش تحول اجتماعی است و روش آن، درآمیختن با جامعه و توجه به جامعه به مثابه حوزه‌ای نه جدا اما مستقل از قدرت سیاسی، در کلام و کردار او وجود دارد». این استاد جامعه‌شناسی با تأکید بر اینکه اسلام اجتماعی میراث زنده طالقانی است، تصریح کرد: «این میراث اما به این عنوان مغفول ماند؛ چرا‌که کاملا مفهوم‌پردازی نشد، مصادیقش شناسایی و معرفی نشد و به حاشیه رانده شد و امروز که باز جامعه درگیر مسائل جدید اجتماعی است و باز مسئله اجتماعی در صدر مسائل ما قرار گرفته است، نیازمند ارجاع به این میراث زنده؛ اما خاموش هستیم. بازخوانی این میراث، درواقع فراخوانی به اسلام اجتماعی است؛ ایده‌ای قدیمی؛ اما به حاشیه رانده‌شده». او در ادامه سخنان خود به تشریح معنای اسلام اجتماعی و تاریخچه آن پرداخت و علت مهجوریت آن در مقابل اسلام سیاسی را تبیین کرد.
همچنین مولوی عبدالحمید، امام‌جمعه اهل سنت شهر زاهدان، هم در این همایش سخن گفت. او تأکید کرد: «ما از نزدیک آقای طالقانی را ملاقات نکردیم؛ اما از افکارشان به ما در‌حالی‌که در استان دور‌افتاده هستیم، رسیده است و تا حدودی با ایشان آشنایی داریم. ایشان از علمای برجسته ایران‌زمین هستند که دارای فکری روشن بود و توانایی تجزیه و تحلیل مسائل علمی، شرعی و مسائل عصر و زمان ما در دنیا صاحب تحلیل بودند و شرایط خودشان و نیازهای بشریت و مسلمین را کاملا درک می‌کردند و تحلیل می‌کردند. ایشان چهره ملی و جهانی بودند که به اوضاع و احوال مسلط بودند و به تاریخ خودشان آشنا بودند. روی وحدت امت اسلامی که قرآن فرموده است: امت شما امت واحده است، تأکید داشتند و انسان‌های اندیشمند از تعصب، واگرایی، افراط و تفریط همیشه
رنج می‌برند».
او با اشاره به مضرات تعصب گفت: «انسان‎هایی که الله به آنها علم و حکمت داده، مسائل را درک می‌کنند و می‌فهمند که تعصبات مایه عقب‌ماندگی است و افراط و تندروی در هرجا نقصان دارد، هم برای خودش و هم برای جهان اسلام و هم بشریت. حالا در یهودیت، مسیحیت، بوداییان یا مسلمانان. تعصب گرایش‌های مختلف اسلام هم دیدگاه را محدود می‌کند و هم برای جهان اسلام نقصان دارد. طالقانی از طرف آیت‌الله بروجردی از مراجع بزرگ و نامدار ایران، مأمور شدند به مصر که از مراکز بزرگ تاریخی است، بروند و کلام بروجردی را منتقل کنند». او در ادامه سخنان خود خاطر‌نشان کرد: «اسلام دو محور دارد که اگر به آنها توجه کنیم، می‌بینیم دین ما به چه اندازه وسیع، دین اعتدال و میانه‌روی است. دو محور عظیم که باید مورد توجه قرار گیرد، یک: رب‌العالمین است. همه ما و همه کسانی که رهبران دینی بودند، هم در منافع دینی اندیشیدند و هم منافع دنیوی، محور عظیم خود را رب‌العالمین قرار دادند. ما در هر شرایطی باشیم باید مراعات پروردگار را بکنیم. زمانی به سعادت می‌رسیم که خشنودی پروردگار برای ما مطرح باشد». مولوی عبدالحمید محور دوم را مردم دانست و افزود: «دین برای مردم آمده و همه جهان در خدمت انسان هستند و این کره خاکی، جمیع آن برای انسان است و اگر انسان نبود، مظاهر قدرتش ظاهر نمی‌شد. خدا انسان را مورد لطف قرار داده است و به‌همین‌دلیل خلیفه خدا روی زمین قرار گرفته است».
او تصریح کرد: «اگر ما تنها به الله توجه کنیم، به مسئولیت‌مان رسیدگی نکرده‌ایم و هدف را فراموش کرده و به انسانیت توجه نداشته‌ایم. پیامبران الهی و اندیشمندان فرهیخته و روشنفکران دنیا همیشه این نکات را در نظر داشتند که باید، نه به خدا پشت کنیم و نه به انسان‌ها؛ بلکه همواره در راستای منافع توجه به انسان فکر کنیم. وقتی زندگی پیامبر را بررسی می‌کنیم، می‌فهمیم چه اندازه برای انسان‌ها، آزادی قائل شده است و چقدر قرآن به آن معتقد است تا حدی که می‌فرماید: لا اکراه فی ‌الدین. اگر کسی سعادت را نخواهد، هیچ اجباری برای او وجود ندارد. راه غلط و درست از هم واضح شده است و هر‌کس به راه خود عمل بکند. رب‌العالمین می‌داند چه کسی اهل هدایت است. زندگی و رفتار پیامبر با یهودی‌ها و ملاقات و عیادت و رفت‌و‌آمد یهودیان در مدینه نشان می‌دهد که پیامبر اهل مروت و رواداری بود». او در توضیح رواداری پیامبر تأکید کرد: «در صدر اسلام پیامبر موارد مختلفی از رواداری را نشان داد، مسلمانی را که غیر‌مسلمان را به قتل رسانده بود، با وجود اعتراض‌های بسیار، قصاص کرد و این همان عدالتی در اسلام است که طالقانی بر آن تأکید دارد».
امام‌جمعه اهل سنت در شهر زاهدان با تأکید بر اینکه اگرچه بخشی از آیات برای مؤمنان است؛ اما بیشتر آیات برای همه انسان‌هاست، افزود: «روز فتح مکه پیامبر فرمود امروز روز رحمت است، پیامبر به همه امان داد و اجازه نداد کسی کشته شود؛ مگر کسی که قتل انجام داده بود. حتی پیامبر فرمود در آن روز کسی حق ملامت ندارد. زندگی پیامبر همه گذشت است، همه سعه صدر است، همه مساوات است. جزیره‌العرب طوری بود که کسی حاضر نبود بر آنها حکومت کند؛ اما با سلوک پیامبر مردم دین خود را تغییر دادند، تغییر‌دادن دین سخت است. این اشتباه محض است که کسانی فکر می‌کنند دین با شمشیر به وجود آمده. دین با اخلاق به وجود آمده است». او با اشاره به اینکه جهاد پیامبر دفاعی بوده است؛ نه تهاجمی، خاطر‌نشان کرد: «پیامبر با کسانی گفت‌و‌گو می‌کرد که منطق گفت‌و‌گو نداشتند و آزادی و حقوق مردم مظلوم را سلب کرده بودند.به‌همین‌دلیل تهاجم برد تا مردم را آزاد کند؛ وگرنه کسانی بودند که دین متفاوتی داشتند اما پیامبر به دلیل این تفاوت دین، با آنها جنگ نکرد و آزادی آنان را سلب نکرد متأسفانه امروز مسلمان‌های جهان برداشت‌های نامتعادل و ناهمخوانی از قرآن و سیره پیامبر دارند؛ به‌ویژه درباره جنگ و جهاد. پیامبر و قرآن می‌گوید فقط با کسانی بجنگید که با شما می‌جنگند و در برابر آنها از سرزمین‌های اسلامی دفاع کنید».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.