|

لشكر شكست‌خورده

آناهيتا عباس‌نژاد

همکاران کانادایی فاصله‌ها را حفظ می‌کنند. در هتل دو به‌ دو در یک اتاق می‌خوابیم. حرف چندانی برای گفتن نداریم. از سه نفر یک نفر هر وقت که اینترنت مجال دهد،‌ نت فلیکس نگاه می‌کند، دیگری تد تاکس و آخری هم کندی کرش بازی می‌کند. من هم از کتاب‌فروش دوره‌گردی که به محوطه دانشگاه محل کارمان آمد، چند کتاب از نویسندگان بورکینافاسویی به پنج، شش برابر قیمت خریده‌ام و می‌خوانمشان.
واقعیت این است که کارمان، کار تدریس‌مان، آن‌طور که تصور می‌کردیم، پیش نمی‌رود. اختلافات فرهنگی و نیز تفاوت‌های نهادینه‌شده بین سیستم‌های آموزشی بورکینافاسو و کانادا مانع کار هستند. در کانادا رقابت میان دانش‌آموزان وجود ندارد، شاگردان ممتاز، اول، دوم و سوم از دیگران متمایز نمی‌شوند. هر کس فقط با خودش در رقابت است؛ در حد توانایی‌های خودش، برای پیشرفت خودش و تحقق اهداف شخصی‌اش. دانش‌آموزان برجسته در جمع تمجید نمی‌شوند،‌ دانش‌آموزان ضعیف نیز تحقیر نمی‌شوند. اما در بورکینافاسو وضع به گونه دیگری است. معلمان بورکینافاسویی از ما درباره نحوه تنبیه بدنی در کانادا می‌پرسند. تنبیه بدنی؟‌ تصور می‌کنیم درست متوجه سؤال نشده‌ایم. گرچه می‌دانیم تنبیه بدنی هنوز در بسیاری از کشورها رایج است، اما باورمان نمی‌شود معلمی به‌صراحت درباره‌اش بپرسد. سندیکایمان در کانادا تأکید کرده است هدف از اعزام ما تغییر شیوه‌های مرسوم کشور مقصد نیست، هدف فقط تشریک شیوه‌های آموزشی است. باید سیاست‌مدارانه عمل کنیم. نباید صاحبخانه را برنجانیم. ناگزیر، لبخندی زده،‌ وانمود می‌کنیم عادی‌ترین سؤال ممکن را جواب می‌دهیم و فقط به گفتن این نکته بسنده می‌کنیم که در کانادا تنبیه بدنی وجود ندارد. این بار نوبت معلمان بورکینافاسویی است که متعجب نگاهمان کنند.
سرگروهمان درباره مدیریت کلاس به سبک کانادایی صحبت می‌کند. پس از 10 دقیقه از شروع کنفرانس، دیگر کسی به صحبت‌هایش توجهی ندارد و از گوشه و کنار سالن صدای پچ‌پچ معلم‌هایی شنیده می‌شود که در گروه‌های دو یا سه‌نفری گپ می‌زنند. همکار کانادایی دیگری نحوه خواندن داستان کودکانه را توضیح می‌دهد. در کانادا در مقاطع پایین دانش‌آموزان روی موکت نشسته یا دراز می‌کشند و به داستان معلم گوش می‌دهند. بیشترین تعداد دانش‌آموز در کلاس‌های کانادا 30 نفر است. اما در بورکینافاسو جمعیت هر کلاس بین 70 تا 140 نفر است که به زحمت روی نیمکت‌های زهواردررفته کنار هم جا می‌شوند. کسی حوصله شنیدن داستان زرافه پادراز را ندارد.
نوبت من که می‌شود، پس از کمی صحبت، چهار گوشه کلاس را نشان می‌دهم و از شرکت‌کنندگان می‌خواهم یک گوشه را بنا بر عقیده‌شان انتخاب کرده، به آن گوشه رفته و با سایر افراد هم‌عقیده تبادل نظر کنند. هیچ کس از جایش تکان نمی‌خورد. روش چهارگوشه در کانادا بسیار متداول است. اما بورکینافاسویی‌ها به داشتن حق انتخاب عادت ندارند. همه باید متفق‌القول باشند و هم‌عقیده معلم. عصرها مثل لشکر شکست‌خورده به هتل بر می‌گردیم.

همکاران کانادایی فاصله‌ها را حفظ می‌کنند. در هتل دو به‌ دو در یک اتاق می‌خوابیم. حرف چندانی برای گفتن نداریم. از سه نفر یک نفر هر وقت که اینترنت مجال دهد،‌ نت فلیکس نگاه می‌کند، دیگری تد تاکس و آخری هم کندی کرش بازی می‌کند. من هم از کتاب‌فروش دوره‌گردی که به محوطه دانشگاه محل کارمان آمد، چند کتاب از نویسندگان بورکینافاسویی به پنج، شش برابر قیمت خریده‌ام و می‌خوانمشان.
واقعیت این است که کارمان، کار تدریس‌مان، آن‌طور که تصور می‌کردیم، پیش نمی‌رود. اختلافات فرهنگی و نیز تفاوت‌های نهادینه‌شده بین سیستم‌های آموزشی بورکینافاسو و کانادا مانع کار هستند. در کانادا رقابت میان دانش‌آموزان وجود ندارد، شاگردان ممتاز، اول، دوم و سوم از دیگران متمایز نمی‌شوند. هر کس فقط با خودش در رقابت است؛ در حد توانایی‌های خودش، برای پیشرفت خودش و تحقق اهداف شخصی‌اش. دانش‌آموزان برجسته در جمع تمجید نمی‌شوند،‌ دانش‌آموزان ضعیف نیز تحقیر نمی‌شوند. اما در بورکینافاسو وضع به گونه دیگری است. معلمان بورکینافاسویی از ما درباره نحوه تنبیه بدنی در کانادا می‌پرسند. تنبیه بدنی؟‌ تصور می‌کنیم درست متوجه سؤال نشده‌ایم. گرچه می‌دانیم تنبیه بدنی هنوز در بسیاری از کشورها رایج است، اما باورمان نمی‌شود معلمی به‌صراحت درباره‌اش بپرسد. سندیکایمان در کانادا تأکید کرده است هدف از اعزام ما تغییر شیوه‌های مرسوم کشور مقصد نیست، هدف فقط تشریک شیوه‌های آموزشی است. باید سیاست‌مدارانه عمل کنیم. نباید صاحبخانه را برنجانیم. ناگزیر، لبخندی زده،‌ وانمود می‌کنیم عادی‌ترین سؤال ممکن را جواب می‌دهیم و فقط به گفتن این نکته بسنده می‌کنیم که در کانادا تنبیه بدنی وجود ندارد. این بار نوبت معلمان بورکینافاسویی است که متعجب نگاهمان کنند.
سرگروهمان درباره مدیریت کلاس به سبک کانادایی صحبت می‌کند. پس از 10 دقیقه از شروع کنفرانس، دیگر کسی به صحبت‌هایش توجهی ندارد و از گوشه و کنار سالن صدای پچ‌پچ معلم‌هایی شنیده می‌شود که در گروه‌های دو یا سه‌نفری گپ می‌زنند. همکار کانادایی دیگری نحوه خواندن داستان کودکانه را توضیح می‌دهد. در کانادا در مقاطع پایین دانش‌آموزان روی موکت نشسته یا دراز می‌کشند و به داستان معلم گوش می‌دهند. بیشترین تعداد دانش‌آموز در کلاس‌های کانادا 30 نفر است. اما در بورکینافاسو جمعیت هر کلاس بین 70 تا 140 نفر است که به زحمت روی نیمکت‌های زهواردررفته کنار هم جا می‌شوند. کسی حوصله شنیدن داستان زرافه پادراز را ندارد.
نوبت من که می‌شود، پس از کمی صحبت، چهار گوشه کلاس را نشان می‌دهم و از شرکت‌کنندگان می‌خواهم یک گوشه را بنا بر عقیده‌شان انتخاب کرده، به آن گوشه رفته و با سایر افراد هم‌عقیده تبادل نظر کنند. هیچ کس از جایش تکان نمی‌خورد. روش چهارگوشه در کانادا بسیار متداول است. اما بورکینافاسویی‌ها به داشتن حق انتخاب عادت ندارند. همه باید متفق‌القول باشند و هم‌عقیده معلم. عصرها مثل لشکر شکست‌خورده به هتل بر می‌گردیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.