ابهام درباره برنامه دولت براي منابع حاصل از حذف يارانه نقدي
سمانه سهرابي*
قطع يارانه اقشار پردرآمد از شهريور سال جاری در حالي کليد خورد که يکي از نگرانيهاي صاحبنظران نحوه هزينهکرد منابع حاصل از حذف اين يارانههاست. برخي از مخالفان اجراي طرح حذف يارانههاي نقدي با استدلال اينکه مشخصنبودن محل مصرف منابع آزادشده، خود باعث ايجاد فساد و رانت و در نتيجه نارضايتي در ميان مردم ميشود، با اجراي اين طرح مخالفت کردند. هرچند نگراني مخالفان اين طرح پربيراه نيست. تخصيص ارز دولتي براي واردات کالاهاي اساسي در سال 1397 از سوي دولت موجب ايجاد فساد و رانتخواري گسترده شد؛ اما از سوي ديگر نبايد اقدامات جبراني دولت در مساعدت به قشر آسيبديده و نيازمند را ناديده گرفت. سهبرابرشدن مبلغ يارانههاي نقدي براي افراد تحت پوشش نهادهاي حمايتي و توزيع بستههاي حمايتي با عنوان سبد کالا در ميان اقشار کمدرآمد ازجمله اين موارد است.بسياري از صاحبنظران بر اين نظر هستند که بهترين شيوه براي توزيع عادلانهتر يارانه نقدي اين است که دهکهاي بالا از گرفتن يارانه که تأثيري در اقتصاد خانوار آنها ندارد، به نفع افزايش يارانه دهکهاي کمدرآمد صرفنظر کنند. علي اديانيراد، نماينده مردم قائمشهر، عنوان کرد حذف يارانه نقدي پردرآمدها ميتواند خدمات بهتري در حوزه بهداشت، درمان و افراد تحت پوشش بهزيستي و کميته امداد ايجاد کند. معصومه پورعليشاهي، نماينده مردم شبستر، عنوان ميکند:
«11 ميليون خانوار ايراني زير خط فقر هستند؛ بنابراين بايد پرداخت يارانه نقدي به 50 درصد جمعيت کاهش يابد». نمايندگان و کارشناسان زيادي با بيان اينکه اين منابع آزادشده ميتواند در راستای توسعه اقتصادي کشور و پيشبرد اهداف عمراني و در راستاي عدالت اقتصادي به کار گرفته شود، با آن ابراز همدلي کردند.
توسعه اشتغال و رونق بخش توليد
يکي از خواستههاي موافقان قطع يارانه اقشار پردرآمد، تخصيص اين منابع در راستاي رونق بخش توليد است. قاسم ساعدي، نماينده مردم دشت آزادگان و هويزه، بهتازگی مطرح کرده بود که «از دولت درخواست کردهايم با حذف پردرآمدها، منابع پرداخت يارانه به بخش توليد را تأمين کند».سعيد ليلاز نيز تأكيد کرده است که رقمي که در ۱۰ سال گذشته بهعنوان يارانه نقدي به مردم پرداخت شد، چند برابر بودجه عمراني سالهاي گذشته ايران بوده است که ميتوان با آن حدود ۵۰۰ هزار شغل ماندگار ايجاد کرد.رحيم زارع، نماينده مردم آباده، بوانات و خرمبيد، بهتازگی اعلام کرده است که مجلس با قطع يارانهها مخالف است. در اسفند سال گذشته تأكيد کرده بود که يارانه حدود 24 ميليون نفر از سه دهک بالاي جامعه به نفع توليد، اشتغال، صادرات غيرنفتي و اقشار کمدرآمد حذف شود.
تقويت حمايت از فقرا و اقشار آسيبپذير و تحقق عدالت
لزوم تخصيص منابع حاصل از قطع يارانه اقشار پردرآمد به حمايت بيشتر از اقشار آسيبپذير، فقرزدايي و تقويت رفاه اجتماعي براي اقشار فرودست، از ديگر ضرورتهاي مطرحشده براي حذف يارانه نقدي پردرآمدها است. پروانه سلحشوري نماينده مردم تهران، جعفر قادري نماينده مردم شيراز، محسن بيگلري نماينده مردم سقز، محمدباقر عبادي نماينده مردم بيرجند؛ همچنين کارشناسان اقتصادي نظير تيمور رحماني و مهدي پازوکي، ازجمله کساني هستند که معتقدند يارانه بايد فقط به سه دهک پاييني و افراد تحت پوشش کميته امداد و بهزيستي پرداخت شود و مبلغ آنهم افزايش پيدا کند. بهتازگی نيز وزير تعاون، کار و رفاه اجتماعي از موافقت اسحاق جهانگيري، معاوناول رئيسجمهوري، با اختصاص يارانههاي حذفي به جامعه معلولان کشور خبر داده است که بايد منتظر تحقق اين وعده ماند.
تأمين کسري بودجه
اما برخي اقتصاددانان و نمايندگان مجلس، حذف يارانه پردرآمدها را راهحلي گريزناپذير براي تأمين کسري بودجه دولت ميدانند. عباس شاکري، استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایي و وحيد شقاقيشهري، استاد دانشگاه خوارزمي، از اقتصادداناني هستند که به اين موضوع اشاره کردند. مجيد سليميبروجني، ديگر کارشناس اقتصادي، بر اين باور است که در شرايطي که دولت با تنگناي مالي متعدد و کسري بودجه مواجه است، بايد به دنبال تصميمی جدید براي شرايط فعلي پرداخت يارانهها باشد.
تزريق منابع بيشتر به طرح تحول سلامت
يکي از نگرانيهاي مخالفان اين بوده که منابع حاصل از قطع يارانه نقدي اقشار پردرآمد به طرح تحول سلامت تزريق شود. محمدرضا پورابراهيمي، نماينده مردم کرمان و راور، ازجمله نمايندگاني بوده که در فرصتهاي مختلف تأكيد کرده درآمد حاصل از حذف يارانه ۳۰ ميليون ايراني طبق قانون بايد به اشتغال و توليد اختصاص يابد و تخصيص اين مبلغ به طرح تحول سلامت خلاف قانون است. محمد محموديشاهنشين، نماينده مردم شهريار، قدس و احمد حمزه، نماينده مردم کهنوج، نيز از مدافعان اين نظر است.در ميان قريب به اتفاق کارشناسان و نمايندگان مجلس اين اجماع نظر وجود دارد که منابع حاصل از حذف يارانه اقشار پردرآمد بايد در راستاي حمايت بيشتر از اقشار نيازمند و آسيبپذير، توسعه اشتغال و رونق بخش توليد به کار گرفته شود.
*کارشناس پژوهشي مرکز توانمندسازي
حاکميت و جامعه
قطع يارانه اقشار پردرآمد از شهريور سال جاری در حالي کليد خورد که يکي از نگرانيهاي صاحبنظران نحوه هزينهکرد منابع حاصل از حذف اين يارانههاست. برخي از مخالفان اجراي طرح حذف يارانههاي نقدي با استدلال اينکه مشخصنبودن محل مصرف منابع آزادشده، خود باعث ايجاد فساد و رانت و در نتيجه نارضايتي در ميان مردم ميشود، با اجراي اين طرح مخالفت کردند. هرچند نگراني مخالفان اين طرح پربيراه نيست. تخصيص ارز دولتي براي واردات کالاهاي اساسي در سال 1397 از سوي دولت موجب ايجاد فساد و رانتخواري گسترده شد؛ اما از سوي ديگر نبايد اقدامات جبراني دولت در مساعدت به قشر آسيبديده و نيازمند را ناديده گرفت. سهبرابرشدن مبلغ يارانههاي نقدي براي افراد تحت پوشش نهادهاي حمايتي و توزيع بستههاي حمايتي با عنوان سبد کالا در ميان اقشار کمدرآمد ازجمله اين موارد است.بسياري از صاحبنظران بر اين نظر هستند که بهترين شيوه براي توزيع عادلانهتر يارانه نقدي اين است که دهکهاي بالا از گرفتن يارانه که تأثيري در اقتصاد خانوار آنها ندارد، به نفع افزايش يارانه دهکهاي کمدرآمد صرفنظر کنند. علي اديانيراد، نماينده مردم قائمشهر، عنوان کرد حذف يارانه نقدي پردرآمدها ميتواند خدمات بهتري در حوزه بهداشت، درمان و افراد تحت پوشش بهزيستي و کميته امداد ايجاد کند. معصومه پورعليشاهي، نماينده مردم شبستر، عنوان ميکند:
«11 ميليون خانوار ايراني زير خط فقر هستند؛ بنابراين بايد پرداخت يارانه نقدي به 50 درصد جمعيت کاهش يابد». نمايندگان و کارشناسان زيادي با بيان اينکه اين منابع آزادشده ميتواند در راستای توسعه اقتصادي کشور و پيشبرد اهداف عمراني و در راستاي عدالت اقتصادي به کار گرفته شود، با آن ابراز همدلي کردند.
توسعه اشتغال و رونق بخش توليد
يکي از خواستههاي موافقان قطع يارانه اقشار پردرآمد، تخصيص اين منابع در راستاي رونق بخش توليد است. قاسم ساعدي، نماينده مردم دشت آزادگان و هويزه، بهتازگی مطرح کرده بود که «از دولت درخواست کردهايم با حذف پردرآمدها، منابع پرداخت يارانه به بخش توليد را تأمين کند».سعيد ليلاز نيز تأكيد کرده است که رقمي که در ۱۰ سال گذشته بهعنوان يارانه نقدي به مردم پرداخت شد، چند برابر بودجه عمراني سالهاي گذشته ايران بوده است که ميتوان با آن حدود ۵۰۰ هزار شغل ماندگار ايجاد کرد.رحيم زارع، نماينده مردم آباده، بوانات و خرمبيد، بهتازگی اعلام کرده است که مجلس با قطع يارانهها مخالف است. در اسفند سال گذشته تأكيد کرده بود که يارانه حدود 24 ميليون نفر از سه دهک بالاي جامعه به نفع توليد، اشتغال، صادرات غيرنفتي و اقشار کمدرآمد حذف شود.
تقويت حمايت از فقرا و اقشار آسيبپذير و تحقق عدالت
لزوم تخصيص منابع حاصل از قطع يارانه اقشار پردرآمد به حمايت بيشتر از اقشار آسيبپذير، فقرزدايي و تقويت رفاه اجتماعي براي اقشار فرودست، از ديگر ضرورتهاي مطرحشده براي حذف يارانه نقدي پردرآمدها است. پروانه سلحشوري نماينده مردم تهران، جعفر قادري نماينده مردم شيراز، محسن بيگلري نماينده مردم سقز، محمدباقر عبادي نماينده مردم بيرجند؛ همچنين کارشناسان اقتصادي نظير تيمور رحماني و مهدي پازوکي، ازجمله کساني هستند که معتقدند يارانه بايد فقط به سه دهک پاييني و افراد تحت پوشش کميته امداد و بهزيستي پرداخت شود و مبلغ آنهم افزايش پيدا کند. بهتازگی نيز وزير تعاون، کار و رفاه اجتماعي از موافقت اسحاق جهانگيري، معاوناول رئيسجمهوري، با اختصاص يارانههاي حذفي به جامعه معلولان کشور خبر داده است که بايد منتظر تحقق اين وعده ماند.
تأمين کسري بودجه
اما برخي اقتصاددانان و نمايندگان مجلس، حذف يارانه پردرآمدها را راهحلي گريزناپذير براي تأمين کسري بودجه دولت ميدانند. عباس شاکري، استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایي و وحيد شقاقيشهري، استاد دانشگاه خوارزمي، از اقتصادداناني هستند که به اين موضوع اشاره کردند. مجيد سليميبروجني، ديگر کارشناس اقتصادي، بر اين باور است که در شرايطي که دولت با تنگناي مالي متعدد و کسري بودجه مواجه است، بايد به دنبال تصميمی جدید براي شرايط فعلي پرداخت يارانهها باشد.
تزريق منابع بيشتر به طرح تحول سلامت
يکي از نگرانيهاي مخالفان اين بوده که منابع حاصل از قطع يارانه نقدي اقشار پردرآمد به طرح تحول سلامت تزريق شود. محمدرضا پورابراهيمي، نماينده مردم کرمان و راور، ازجمله نمايندگاني بوده که در فرصتهاي مختلف تأكيد کرده درآمد حاصل از حذف يارانه ۳۰ ميليون ايراني طبق قانون بايد به اشتغال و توليد اختصاص يابد و تخصيص اين مبلغ به طرح تحول سلامت خلاف قانون است. محمد محموديشاهنشين، نماينده مردم شهريار، قدس و احمد حمزه، نماينده مردم کهنوج، نيز از مدافعان اين نظر است.در ميان قريب به اتفاق کارشناسان و نمايندگان مجلس اين اجماع نظر وجود دارد که منابع حاصل از حذف يارانه اقشار پردرآمد بايد در راستاي حمايت بيشتر از اقشار نيازمند و آسيبپذير، توسعه اشتغال و رونق بخش توليد به کار گرفته شود.
*کارشناس پژوهشي مرکز توانمندسازي
حاکميت و جامعه
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.