خصوصیسازی تئاتر؛ راهکار گسترش یا بهانه فرار از مسئولیت؟!
عرفان پهلوانی
یادم هست که سالهای آغازین دهه ۸۰ سده حاضر شمسی که همکاریهایی با و مسئولیتهایی در سازمان ملی جوانان داشتم، بحثی داغ در میان بود که NGO)Non governmental Organization) را «سازمان غیردولتی» ترجمه نکنیم و عبارت «سازمان مردمنهاد» از همین اندیشه زاییده شد. از مسئولانی پرسیدیم: چرا؟ گفتند: عبارت غیردولتی بار معنایی مناسبی ندارد! گویا از دیرباز تاکنون، هنوز هم این نگاه و باور در میان شمار فراوانی از مسئولان دولتی رواج دارد که خود را در برابر مردم میدانند و نه در خدمت ایشان. آیا این مسئولان تشنه قدرت هستند و نه شیفته خدمت؟!
به نظر میرسد رویکرد حاکم بر بسیاری از فرایندها و سیاستگذاریهای خصوصیسازی، در این سالهای سرزمین ما، از همان نگاه دولت در برابر مردم و دولتی در برابر خصوصی نشئت میگیرد.
قرار بود با خصوصیسازی در زمینههای گوناگون، از فساد، رانتخواری و موارد اینچنینی جلوگیری شود و سرعت و شتابِ توسعه و گسترش، بسامانکردن نابسامانیها، افزایش یابد؛ اما بهواقع چنین شد؟ آیا برای هر قاعدهای، استثنائی و برای هر قانونی، بند و تبصرهای نباید متصور بود تا با انعطافپذیری لازم، پاسخی منطقی به ویژگیهای انسانی داده شود؟
مگر نه این است که از هنر گرامی تئاتر در بسیاری از نظریهها، بهعنوان یکی از مهمترین رکنهای فرهنگی یک جامعه و کشور یاد شده است؟ مگر نه این است که براساس همان نظریهها با سنجش چیستی و چگونگی (کیفیت) تئاترهای یک سرزمین میتوان به حالوروز فرهنگی مردم آن سرزمین پی برد؟ آیا نمیشد و نباید که زمینه فرهنگ و بهویژه هنرهایی مانند تئاتر، استثنای قاعده و قانون خصوصیسازی به شمار میآمدند؟
آیا مسئولان مربوط، آنچنان که شایسته و برازنده است، به پیوند میان فرهنگ با هنرها آگاهی دارند؟ از سخنان جامه عمل ناپوشیده و شعارهای دهانپرکن بسیاری از مسئولان که بیتوجه به چُرتزدنهای حاضران، در این آیین گشایش و آن آیین پایانی یا فلان نشست و بهمان دیدار از اهمیت هنر گفتهاند.
بهراستی چه کسانی از خصوصیسازی هنر و بهویژه تئاتر، بهرههای مالی فراوان بردند و پولهای آنچنانی به جیب زدند؟
آیا خصوصیسازی هنر و بهویژه تئاتر گسترش، افزایش و بهبود اوضاع فرهنگی و هنری را در پی داشت؟
مديران و مدافعان توجیهگر انبوه اشتباههای ایشان یا سودجویان نابودگر فرهنگ و هنر، در پاسخ این پرسش من و ما از آمار نزدیک به ۱۳۰ نمایش که هر شب در پایتخت اجرا میشوند، نگویند که فقط یک آمار ناکارآمد شمارگانی (کمّی) است و ربط و پیوندی به کیفیت و کارایی ندارد.
چند درصد این نمایشهای پرشمار بازتابدهنده انسان امروز ایران و چالشهای زیست و زندگی او بودهاند؟
چند درصد این نمایشهای پرشمار، پاسخگوی معاش و درآمد هنرمندان حرفهای این هنر بودهاند؟
آیا نباید سودجویانی کمشمار، منافع ملی را بر سودجویی شخصی برتر بدانند و مسئولان بپذیرند که خصوصیسازی در هنر و بهویژه تئاتر مسیر نادرستی را پیموده است؟
راستی یک پرسش مهم و اساسی دیگر:
پول دولت، بودجه دولتی از کجا میآید؟ مگر نه آن است که دو منبع مهم تأمین بودجه بیشتر دولتها فروش منابع طبیعی ملی (مانند نفت) و مالیاتها هستند؟
مگر نه آن است که یکی از مهمترین محلهایی که پول دولتی و بودجه دولت باید خرج شود، سرمایهگذاریهای ملی و ساخت زیرساختهای ملی هستند؟ آیا فرهنگ، سرمایه و زیرساخت ملی به شمار نمیآید؟ آیا باید دوباره و هزارانباره پیوند میان هنرها و تئاتر را با فرهنگ به مسئولان دکتر و مهندس یادآوری کرد؟ در بسیاری از پژوهشها و یادداشتها به آمار پرشمار دانشآموختگان و هنرآموختگان رشتههای هنرهای نمایشی اشاره شده است؛ این گروه از مردم ایران دچار چه سرنوشت، زیست، زندگی و معاشی هستند؟
چه آیندهای پیشروی دانشجویان و هنرجویان رشتههای هنرهای نمایشی است؟ آیا سرانجام نمایشنامهنویسی، فیلمنامهنویسی، بازیگری، کارگردانی، منتقدی و دیگر تخصصهای این زمینه، در ادبیات رسمی و دولتی این سرزمین بهعنوان شغل و حرفه تعریف شده است؟
کدام سازمان، نهاد یا دستگاه دولتی یا خصوصی در چند سال گذشته، چند نفر از هنرمندان هنرهای نمایشی را که بسیاری از آنها دارای مدرکهای کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا هستند، بهعنوان نویسنده، کارگردان، بازیگر، مجری، عضو هیئت علمی و.... استخدام کردهاند؟
خصوصیسازی هنرهای نمایشی، راهکار گسترش این هنرها بوده است یا بهانهای برای فرار از مسئولیت؟
چگونه میتوان از هنرمندانی که لنگ نان شب، رخت تن، نامنویسی آموزشی فرزند و... هستند و اضطراب و ترس و نگرانی فردا و آینده، سرتاپای وجودشان را فراگرفته است، انتظار داشت که کار فرهنگی انجام دهند و هنر بیافرینند؟ آیا روند و فرایند خصوصیسازی در زمینه فرهنگ و بهویژه هنر تئاتر، آفرینشهای هنری را به تولید کالاهای کمکیفیت فرونکاهیده است؟ در چند سال گذشته کدام دستگاه، نهاد، سازمان، شرکت یا... خصوصی چند نفر از هنرمندان و دانشآموختگان هنرهای نمایشی را در شغلها و حرفههای تخصصی تحصیلیشان استخدام کردهاند؟
در چند سال گذشته، کدام دستگاه، نهاد، سازمان یا... دولتی مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، سازمان فرهنگی-هنری یا
فرهنگی-تفریحی شهرداریها، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاه جامع علمیکاربردی، مؤسسههای آموزش عالی غیرانتفاعی، بنیاد رودکی، بنیاد نیاوران، بنیاد فارابی، پژوهشگاهها و پژوهشکدهها، جهاد دانشگاهی، وزارت آموزشوپرورش و... هنرمندان و دانشآموختگان هنرهای نمایشی را در شغلها و حرفههای تخصصی تحصیلیشان استخدام کردهاند؟
نمیشود و نمیتوان به بهانه خصوصیسازی تئاتر، بهطورکلی شانه از بار مسئولیت زیست و زندگی هنرمندان هنرهای نمایشی خالی کرد.
نمیشود و نمیتوان از هنرمندی که غم نان دارد، چشم و انتظار داشت که به درستی و خوبی کار فرهنگی انجام دهد و آفرینش هنری داشته باشد.
یادمان باشد: نابودی یک سرزمین با نابودی فرهنگ مردم آن کشور و همچنین فرهنگ با هنرهای نمایشی و تئاتر، پیوند ژرف و ناگسستنی دارد.
مسئولان هنرهای نمایشی! شاید بد نباشد به شعار تبدیل نیروی انسانی، به سرمایه انسانی جامه عمل بپوشانید.
مسئولان هنرهای نمایشی! شاید بد نباشد از مهاجرت یا بهحاشیهرفتن بیشازپیش نخبگان و اندیشمندانِ هنرمندِ هنرهای نمایشی جلوگیری کنید.
یادم هست که سالهای آغازین دهه ۸۰ سده حاضر شمسی که همکاریهایی با و مسئولیتهایی در سازمان ملی جوانان داشتم، بحثی داغ در میان بود که NGO)Non governmental Organization) را «سازمان غیردولتی» ترجمه نکنیم و عبارت «سازمان مردمنهاد» از همین اندیشه زاییده شد. از مسئولانی پرسیدیم: چرا؟ گفتند: عبارت غیردولتی بار معنایی مناسبی ندارد! گویا از دیرباز تاکنون، هنوز هم این نگاه و باور در میان شمار فراوانی از مسئولان دولتی رواج دارد که خود را در برابر مردم میدانند و نه در خدمت ایشان. آیا این مسئولان تشنه قدرت هستند و نه شیفته خدمت؟!
به نظر میرسد رویکرد حاکم بر بسیاری از فرایندها و سیاستگذاریهای خصوصیسازی، در این سالهای سرزمین ما، از همان نگاه دولت در برابر مردم و دولتی در برابر خصوصی نشئت میگیرد.
قرار بود با خصوصیسازی در زمینههای گوناگون، از فساد، رانتخواری و موارد اینچنینی جلوگیری شود و سرعت و شتابِ توسعه و گسترش، بسامانکردن نابسامانیها، افزایش یابد؛ اما بهواقع چنین شد؟ آیا برای هر قاعدهای، استثنائی و برای هر قانونی، بند و تبصرهای نباید متصور بود تا با انعطافپذیری لازم، پاسخی منطقی به ویژگیهای انسانی داده شود؟
مگر نه این است که از هنر گرامی تئاتر در بسیاری از نظریهها، بهعنوان یکی از مهمترین رکنهای فرهنگی یک جامعه و کشور یاد شده است؟ مگر نه این است که براساس همان نظریهها با سنجش چیستی و چگونگی (کیفیت) تئاترهای یک سرزمین میتوان به حالوروز فرهنگی مردم آن سرزمین پی برد؟ آیا نمیشد و نباید که زمینه فرهنگ و بهویژه هنرهایی مانند تئاتر، استثنای قاعده و قانون خصوصیسازی به شمار میآمدند؟
آیا مسئولان مربوط، آنچنان که شایسته و برازنده است، به پیوند میان فرهنگ با هنرها آگاهی دارند؟ از سخنان جامه عمل ناپوشیده و شعارهای دهانپرکن بسیاری از مسئولان که بیتوجه به چُرتزدنهای حاضران، در این آیین گشایش و آن آیین پایانی یا فلان نشست و بهمان دیدار از اهمیت هنر گفتهاند.
بهراستی چه کسانی از خصوصیسازی هنر و بهویژه تئاتر، بهرههای مالی فراوان بردند و پولهای آنچنانی به جیب زدند؟
آیا خصوصیسازی هنر و بهویژه تئاتر گسترش، افزایش و بهبود اوضاع فرهنگی و هنری را در پی داشت؟
مديران و مدافعان توجیهگر انبوه اشتباههای ایشان یا سودجویان نابودگر فرهنگ و هنر، در پاسخ این پرسش من و ما از آمار نزدیک به ۱۳۰ نمایش که هر شب در پایتخت اجرا میشوند، نگویند که فقط یک آمار ناکارآمد شمارگانی (کمّی) است و ربط و پیوندی به کیفیت و کارایی ندارد.
چند درصد این نمایشهای پرشمار بازتابدهنده انسان امروز ایران و چالشهای زیست و زندگی او بودهاند؟
چند درصد این نمایشهای پرشمار، پاسخگوی معاش و درآمد هنرمندان حرفهای این هنر بودهاند؟
آیا نباید سودجویانی کمشمار، منافع ملی را بر سودجویی شخصی برتر بدانند و مسئولان بپذیرند که خصوصیسازی در هنر و بهویژه تئاتر مسیر نادرستی را پیموده است؟
راستی یک پرسش مهم و اساسی دیگر:
پول دولت، بودجه دولتی از کجا میآید؟ مگر نه آن است که دو منبع مهم تأمین بودجه بیشتر دولتها فروش منابع طبیعی ملی (مانند نفت) و مالیاتها هستند؟
مگر نه آن است که یکی از مهمترین محلهایی که پول دولتی و بودجه دولت باید خرج شود، سرمایهگذاریهای ملی و ساخت زیرساختهای ملی هستند؟ آیا فرهنگ، سرمایه و زیرساخت ملی به شمار نمیآید؟ آیا باید دوباره و هزارانباره پیوند میان هنرها و تئاتر را با فرهنگ به مسئولان دکتر و مهندس یادآوری کرد؟ در بسیاری از پژوهشها و یادداشتها به آمار پرشمار دانشآموختگان و هنرآموختگان رشتههای هنرهای نمایشی اشاره شده است؛ این گروه از مردم ایران دچار چه سرنوشت، زیست، زندگی و معاشی هستند؟
چه آیندهای پیشروی دانشجویان و هنرجویان رشتههای هنرهای نمایشی است؟ آیا سرانجام نمایشنامهنویسی، فیلمنامهنویسی، بازیگری، کارگردانی، منتقدی و دیگر تخصصهای این زمینه، در ادبیات رسمی و دولتی این سرزمین بهعنوان شغل و حرفه تعریف شده است؟
کدام سازمان، نهاد یا دستگاه دولتی یا خصوصی در چند سال گذشته، چند نفر از هنرمندان هنرهای نمایشی را که بسیاری از آنها دارای مدرکهای کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا هستند، بهعنوان نویسنده، کارگردان، بازیگر، مجری، عضو هیئت علمی و.... استخدام کردهاند؟
خصوصیسازی هنرهای نمایشی، راهکار گسترش این هنرها بوده است یا بهانهای برای فرار از مسئولیت؟
چگونه میتوان از هنرمندانی که لنگ نان شب، رخت تن، نامنویسی آموزشی فرزند و... هستند و اضطراب و ترس و نگرانی فردا و آینده، سرتاپای وجودشان را فراگرفته است، انتظار داشت که کار فرهنگی انجام دهند و هنر بیافرینند؟ آیا روند و فرایند خصوصیسازی در زمینه فرهنگ و بهویژه هنر تئاتر، آفرینشهای هنری را به تولید کالاهای کمکیفیت فرونکاهیده است؟ در چند سال گذشته کدام دستگاه، نهاد، سازمان، شرکت یا... خصوصی چند نفر از هنرمندان و دانشآموختگان هنرهای نمایشی را در شغلها و حرفههای تخصصی تحصیلیشان استخدام کردهاند؟
در چند سال گذشته، کدام دستگاه، نهاد، سازمان یا... دولتی مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، سازمان فرهنگی-هنری یا
فرهنگی-تفریحی شهرداریها، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاه جامع علمیکاربردی، مؤسسههای آموزش عالی غیرانتفاعی، بنیاد رودکی، بنیاد نیاوران، بنیاد فارابی، پژوهشگاهها و پژوهشکدهها، جهاد دانشگاهی، وزارت آموزشوپرورش و... هنرمندان و دانشآموختگان هنرهای نمایشی را در شغلها و حرفههای تخصصی تحصیلیشان استخدام کردهاند؟
نمیشود و نمیتوان به بهانه خصوصیسازی تئاتر، بهطورکلی شانه از بار مسئولیت زیست و زندگی هنرمندان هنرهای نمایشی خالی کرد.
نمیشود و نمیتوان از هنرمندی که غم نان دارد، چشم و انتظار داشت که به درستی و خوبی کار فرهنگی انجام دهد و آفرینش هنری داشته باشد.
یادمان باشد: نابودی یک سرزمین با نابودی فرهنگ مردم آن کشور و همچنین فرهنگ با هنرهای نمایشی و تئاتر، پیوند ژرف و ناگسستنی دارد.
مسئولان هنرهای نمایشی! شاید بد نباشد به شعار تبدیل نیروی انسانی، به سرمایه انسانی جامه عمل بپوشانید.
مسئولان هنرهای نمایشی! شاید بد نباشد از مهاجرت یا بهحاشیهرفتن بیشازپیش نخبگان و اندیشمندانِ هنرمندِ هنرهای نمایشی جلوگیری کنید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.