|

مسئولیت اجتماعی و استارتاپ‌ها

مرتضی تسخیری. مدیر‌عامل اندیشکده ‌«معنا»

امروزه با افزایش اهمیت رسانه‌های اجتماعی و کاهش اثر تبلیغات، مسئولیت اجتماعی محملی شده است تا برندها تصویر خود را ازطریق تعاملات و تعهدات اخلاقی- اجتماعی، در میان مخاطبان خود تثبیت کنند؛ به عبارتی اکنون مسئولیت اجتماعی «مد» شده است. در این میان استارتاپ‌ها بهتر از سازمان‌های دیگر می‌توانند از عهده مسئولیت‌های اجتماعی برآیند، زیرا استارتاپ‌ها معمولا حاصل نوآوری‌‌اند؛ راحت‌تر از تجارت‌های دیگر می‌توانند خود را گسترش دهند و اطلاعات معتبری از مشتریانشان را ثبت و ضبط می‌کنند.

در این یادداشت با دوری از نگاهی واحد به تمام استارتاپ‌ها، به دنبال طرح سؤالاتی بنیادین هستیم که به استارتاپ‌ها برای طراحی مسئولیت اجتماعی مؤثرتر کمک کنند و در انتهای هر مورد، برای تفهیم بهتر، پرسش‌هایی پیشنهادی ارائه می‌شود که برای مثال می‌توانند در سرویس‌های اشتراک‌گذاری خودرو (نظیر اسنپ و تپسی)، فروشگاه‌های اینترنتی و تسهیل‌کنندگان گردشگری (مانند علی‌بابا و فلایتیو‌) مورد استفاده قرار گیرند.
محیط زیست
درباره محیط زیست از خود بپرسید تجارت ما...:
- می‌تواند چه معضل یا فرصتی را برای زیست طبیعی‌تر، سالم‌تر یا طولانی‌تر، نسل بشر ایجاد کند؟
- می‌تواند چه تأثیری بر پایداری هوا، آب، خاک یا انرژی همگانی داشته باشد؟
- می‌تواند چه معضل یا فرصتی را در بهره‌وری خدمات عمومی نظیر برق، آب سالم یا گاز شهری ناشی از منابع زیست‌محیطی ایجاد کند؟
در پاسخ به این موارد می‌توان پرسش‌های مثالی زیر را نیز طرح کرد:
- حیوانات شهر و انسان‌ها در معرض تصادف با خودرو هستند. آیا می‌توانید با اجرای طرحی، دقت در رانندگی یا ایمنی عابران (به‌ویژه برای حیواناتی مانند سگ و گربه) را افزایش دهید؟
- در فروشگاه اینترنتی برنامه‌ای برای ضایعات حاصل از بسته‌بندی توزیع خود دارید؟
- سفر طولانی روی صندلی وسایل نقلیه به استخوان‌بندی انسان آسیب می‌زند. می‌توانید کمک کنید میزان این آسیب کاهش پیدا کند؟
خرده‌فرهنگ‌ها
ایران کشوری است با خرده‌فرهنگ‌های فراوان. خرده‌فرهنگ‌ها فقط در زبان و گویش با یکدیگر فرق نمی‌کنند؛ آنها تجربه زیسته متفاوتی دارند. تجارت آنها نیز اخلاقیات خودش را دارد. طراح تجربه کاربری و مدیر ارتباط با بازار پایتخت‌نشین کمتر می‌تواند آنها را درک کند. اما ایشان ذی‌نفع شما هستند و مسئولیت اجتماعی حکم می‌کند که آنها را هم ببینید. از خود بپرسید تجارت ما...:
- می‌تواند با زندگی و تجارت خرده‌فرهنگ‌‌ها هماهنگ‌تر شود؟
- می‌تواند به زبانی که آنها بدان عادت دارند، صحبت کند؟
بگذارید دوباره مثال بزنم:
- عروسی‌ها در غرب ایران برو و بیای خودشان را دارند و بسیار شلوغ‌اند؛ می‌توانید امکانی را مهیا کنید که میزبان و میهمان عروسی حمل‌و‌نقل ساده‌تری داشته باشند؟
- در فصل سفر، گنجایش میهمان‌پذیری محدود است می‌توانید مدیریت قیمت خود را صرفا مبتنی‌بر جیب خود نبندید و شرایط میزبان را در مدیریت آمد و شد مسافر لحاظ کنید؟
افراد دارای معلولیت
افراد دارای معلولیت از دیگر اقشاری هستند که به ایشان کم‌توجهی می‌شود. ایشان مصداق ضرب‌المثل «هر چه سنگ است مال پای لنگ است»، هستند. تجارت‌ها خواسته یا ناخواسته می‌توانند به افراد دارای معلولیت خسارت وارد کنند. از خود بپرسید تجارت ما...:
- چه معضل یا فرصتی را برای پیشگیری از معلولیت یا اجتماعی‌کردن معلولان دارد؟
- می‌تواند به افراد دارای معلولیت یا بیماران خاص نیز خدمات دهد؟ آیا در خدمات ما منزلت اجتماعی ایشان نیز حفظ می‌شود؟
بگذارید چند مثال راجع به ایشان بزنیم:
- آیا شغلی در سازمان شما هست که افراد دارای معلولیت بتوانند در آن کار کنند؟
- اپلیکیشن و کانال‌های ارتباطی استارتاپ ما برای استفاده افراد دارای معلولیت مناسب‌سازی شده‌ است؟
- پیک شما آموزش لازم برای ارتباط با فرد دارای معلولیت را دیده است؟
کسب‌وکارهای کوچک
استارتاپ‌ها به‌دلیل نوآوری خود در مدل تجارت، عمدتا تجارت‌های کوچک محلی و فردی را نابود می‌کنند و نابود‌کردن یک تجارت محلی یعنی...:
- وضعیت یک خانواده تا از دست‌دادن کار و پیدا‌کردن کار جدید سخت می‌شود.
- زنجیره تأمین و کارگران تاجر فقیرتر می‌شوند.
- امنیت محله ناپایدارتر می‌شود و استعداد جرم‌خیزی افزایش می‌یابد.
در برابر این تهدیدات اجتماعی باید از خود بپرسیم:
- می‌توانیم با تاجران خرد محلی شریک شویم؟ یا به عبارت دیگر تاجران خرد را در زنجیره
ارزش خود حفظ کنیم یا بازی دهیم.
- می‌توانیم یک بازیگر محل‌محور با یک درآمد مکفی در استارتاپ خود پدید آوریم؟
بگذارید چند مثال بزنم:
- جوانان زیادی می‌توانند به هم‌محله‌ای‌های خود در خرید موبایل یا لباس یاری رسانند. می‌توانید پنلی در اختیار ایشان قرار دهید که ایشان یک فروشنده بدون مغازه برای شما شوند؟
- من یک راننده‌ام. می‌توانید کمیسیون مرا برای مسافرانی که از مبدأ یا به مقصد محله مسکونی من تردد می‌کنند افزایش دهید؟ سفر جذاب‌تری میان مسافر و راننده خواهد بود.
محسنین
خداوند نیز در قرآن کریم دو حق را بیان کرده و آن را بر ذمه خود نگاه داشته است:
- حقی برای سائل: نیازمند کمک عمدتا در سطح خوراک، پوشاک و مسکن.
- حقی برای محروم: مستعدی که به واسطه‌‌ ظلم، تبعیض، دوری یا فقر محروم مانده است.
برای توجه به این افراد می‌توان روی سؤالات زیر متمرکز بود:
- راننده‌ای بوده که اکنون دیگر کهولت یا مصدومیت توان راندن را از او گرفته است؟
- می‌توانید فرصتی را که برای استخدام در تهران دارید تبدیل به دورکاری متناسب با شهرهای کوچک‌تر کنید؟
و هزاران سؤال دیگر که باید به آنها فکر کنیم. من فکر می‌کنم که حسین ابن‌علی را نیز مانند پدرش شدت عدلش به قتلگاه کربلا فرستاد. عدل در قضا که شرط است؛ منظور از عدل در اینجا شاید عدل در رفتار اجتماعی با اقلیت‌ها بوده است.

امروزه با افزایش اهمیت رسانه‌های اجتماعی و کاهش اثر تبلیغات، مسئولیت اجتماعی محملی شده است تا برندها تصویر خود را ازطریق تعاملات و تعهدات اخلاقی- اجتماعی، در میان مخاطبان خود تثبیت کنند؛ به عبارتی اکنون مسئولیت اجتماعی «مد» شده است. در این میان استارتاپ‌ها بهتر از سازمان‌های دیگر می‌توانند از عهده مسئولیت‌های اجتماعی برآیند، زیرا استارتاپ‌ها معمولا حاصل نوآوری‌‌اند؛ راحت‌تر از تجارت‌های دیگر می‌توانند خود را گسترش دهند و اطلاعات معتبری از مشتریانشان را ثبت و ضبط می‌کنند.

در این یادداشت با دوری از نگاهی واحد به تمام استارتاپ‌ها، به دنبال طرح سؤالاتی بنیادین هستیم که به استارتاپ‌ها برای طراحی مسئولیت اجتماعی مؤثرتر کمک کنند و در انتهای هر مورد، برای تفهیم بهتر، پرسش‌هایی پیشنهادی ارائه می‌شود که برای مثال می‌توانند در سرویس‌های اشتراک‌گذاری خودرو (نظیر اسنپ و تپسی)، فروشگاه‌های اینترنتی و تسهیل‌کنندگان گردشگری (مانند علی‌بابا و فلایتیو‌) مورد استفاده قرار گیرند.
محیط زیست
درباره محیط زیست از خود بپرسید تجارت ما...:
- می‌تواند چه معضل یا فرصتی را برای زیست طبیعی‌تر، سالم‌تر یا طولانی‌تر، نسل بشر ایجاد کند؟
- می‌تواند چه تأثیری بر پایداری هوا، آب، خاک یا انرژی همگانی داشته باشد؟
- می‌تواند چه معضل یا فرصتی را در بهره‌وری خدمات عمومی نظیر برق، آب سالم یا گاز شهری ناشی از منابع زیست‌محیطی ایجاد کند؟
در پاسخ به این موارد می‌توان پرسش‌های مثالی زیر را نیز طرح کرد:
- حیوانات شهر و انسان‌ها در معرض تصادف با خودرو هستند. آیا می‌توانید با اجرای طرحی، دقت در رانندگی یا ایمنی عابران (به‌ویژه برای حیواناتی مانند سگ و گربه) را افزایش دهید؟
- در فروشگاه اینترنتی برنامه‌ای برای ضایعات حاصل از بسته‌بندی توزیع خود دارید؟
- سفر طولانی روی صندلی وسایل نقلیه به استخوان‌بندی انسان آسیب می‌زند. می‌توانید کمک کنید میزان این آسیب کاهش پیدا کند؟
خرده‌فرهنگ‌ها
ایران کشوری است با خرده‌فرهنگ‌های فراوان. خرده‌فرهنگ‌ها فقط در زبان و گویش با یکدیگر فرق نمی‌کنند؛ آنها تجربه زیسته متفاوتی دارند. تجارت آنها نیز اخلاقیات خودش را دارد. طراح تجربه کاربری و مدیر ارتباط با بازار پایتخت‌نشین کمتر می‌تواند آنها را درک کند. اما ایشان ذی‌نفع شما هستند و مسئولیت اجتماعی حکم می‌کند که آنها را هم ببینید. از خود بپرسید تجارت ما...:
- می‌تواند با زندگی و تجارت خرده‌فرهنگ‌‌ها هماهنگ‌تر شود؟
- می‌تواند به زبانی که آنها بدان عادت دارند، صحبت کند؟
بگذارید دوباره مثال بزنم:
- عروسی‌ها در غرب ایران برو و بیای خودشان را دارند و بسیار شلوغ‌اند؛ می‌توانید امکانی را مهیا کنید که میزبان و میهمان عروسی حمل‌و‌نقل ساده‌تری داشته باشند؟
- در فصل سفر، گنجایش میهمان‌پذیری محدود است می‌توانید مدیریت قیمت خود را صرفا مبتنی‌بر جیب خود نبندید و شرایط میزبان را در مدیریت آمد و شد مسافر لحاظ کنید؟
افراد دارای معلولیت
افراد دارای معلولیت از دیگر اقشاری هستند که به ایشان کم‌توجهی می‌شود. ایشان مصداق ضرب‌المثل «هر چه سنگ است مال پای لنگ است»، هستند. تجارت‌ها خواسته یا ناخواسته می‌توانند به افراد دارای معلولیت خسارت وارد کنند. از خود بپرسید تجارت ما...:
- چه معضل یا فرصتی را برای پیشگیری از معلولیت یا اجتماعی‌کردن معلولان دارد؟
- می‌تواند به افراد دارای معلولیت یا بیماران خاص نیز خدمات دهد؟ آیا در خدمات ما منزلت اجتماعی ایشان نیز حفظ می‌شود؟
بگذارید چند مثال راجع به ایشان بزنیم:
- آیا شغلی در سازمان شما هست که افراد دارای معلولیت بتوانند در آن کار کنند؟
- اپلیکیشن و کانال‌های ارتباطی استارتاپ ما برای استفاده افراد دارای معلولیت مناسب‌سازی شده‌ است؟
- پیک شما آموزش لازم برای ارتباط با فرد دارای معلولیت را دیده است؟
کسب‌وکارهای کوچک
استارتاپ‌ها به‌دلیل نوآوری خود در مدل تجارت، عمدتا تجارت‌های کوچک محلی و فردی را نابود می‌کنند و نابود‌کردن یک تجارت محلی یعنی...:
- وضعیت یک خانواده تا از دست‌دادن کار و پیدا‌کردن کار جدید سخت می‌شود.
- زنجیره تأمین و کارگران تاجر فقیرتر می‌شوند.
- امنیت محله ناپایدارتر می‌شود و استعداد جرم‌خیزی افزایش می‌یابد.
در برابر این تهدیدات اجتماعی باید از خود بپرسیم:
- می‌توانیم با تاجران خرد محلی شریک شویم؟ یا به عبارت دیگر تاجران خرد را در زنجیره
ارزش خود حفظ کنیم یا بازی دهیم.
- می‌توانیم یک بازیگر محل‌محور با یک درآمد مکفی در استارتاپ خود پدید آوریم؟
بگذارید چند مثال بزنم:
- جوانان زیادی می‌توانند به هم‌محله‌ای‌های خود در خرید موبایل یا لباس یاری رسانند. می‌توانید پنلی در اختیار ایشان قرار دهید که ایشان یک فروشنده بدون مغازه برای شما شوند؟
- من یک راننده‌ام. می‌توانید کمیسیون مرا برای مسافرانی که از مبدأ یا به مقصد محله مسکونی من تردد می‌کنند افزایش دهید؟ سفر جذاب‌تری میان مسافر و راننده خواهد بود.
محسنین
خداوند نیز در قرآن کریم دو حق را بیان کرده و آن را بر ذمه خود نگاه داشته است:
- حقی برای سائل: نیازمند کمک عمدتا در سطح خوراک، پوشاک و مسکن.
- حقی برای محروم: مستعدی که به واسطه‌‌ ظلم، تبعیض، دوری یا فقر محروم مانده است.
برای توجه به این افراد می‌توان روی سؤالات زیر متمرکز بود:
- راننده‌ای بوده که اکنون دیگر کهولت یا مصدومیت توان راندن را از او گرفته است؟
- می‌توانید فرصتی را که برای استخدام در تهران دارید تبدیل به دورکاری متناسب با شهرهای کوچک‌تر کنید؟
و هزاران سؤال دیگر که باید به آنها فکر کنیم. من فکر می‌کنم که حسین ابن‌علی را نیز مانند پدرش شدت عدلش به قتلگاه کربلا فرستاد. عدل در قضا که شرط است؛ منظور از عدل در اینجا شاید عدل در رفتار اجتماعی با اقلیت‌ها بوده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.