مرکز پژوهشهای مجلس:
راهاندازی بورس ارز چندان قابل دفاع نیست
شرق: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، امکان راهاندازی بورس ارز در اقتصاد ایران را مورد سنجش قرار داد. دفتر مطالعات اقتصادی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی با ارایه گزارشی، به بررسی امکان راهاندازی بورس ارز در اقتصاد ایران پرداخت. این مرکز اعلام کرد: هدف اصلی این گزارش، امکانسنجی راهاندازی بورس ارز در اقتصاد ایران است. شایان ذکر است که ایجاد بورس ارز مزایا و معایبی دارد که موافقان و مخالفان راهاندازی آن مطرح میکنند، اما گزارش حاضر با توجه به تمامی ابعاد مساله به این نتیجه رسیده است که در شرایطی که انتظارات و عوامل برونزای محدودکننده نقلوانتقال ارز، نقش اساسی را در تعیین نرخ ارز غیررسمی ایفا میکند و با توجه به سایر ابعاد موجود، راهاندازی بورس ارز چندان قابل دفاع نیست؛ هرچند ایجاد زیرساختها برای راهاندازی آن در آینده ضرورت دارد. در شرایط کنونی که تقاضای مهارنشده فعالان بازار در کنار تلاشهای واسطهها در بازار غیرمتشکل و غیررسمی ارز به نحو وسیعی موجب افزایش نرخ و نوسان شدید قیمت ارز شده است؛ ضرورت طراحی ساختاری جدید و موثر برای کشف قیمت واقعی و در کنار آن دستیابی به مبنایی برای تخصیص منابع ارزی به متقاضیان اصلی ضروری است. یکی از ساختارهای پیشنهادی در این زمینه بورس ارز است. بورسها به عنوان نماد بازار رقابت کامل تلقی میشوند و میتوانند نویدبخش بازاری شفاف و بهدور از رانتخواری باشند. این گزارش میافزاید: نوسانات نرخ ارز و لزوم ایجاد ابزاری مناسب برای پوشش خطرپذیری ناشی از این نوسانات در ایران موضوعی انکارناپذیر است و طی ماههای اخیر از زبان بسیاری از فعالان اقتصادی اعم از خصوصی و دولتی مطرح شده است. شواهد تاریخی نیز نشان میدهند که نرخ ارز در بازار غیررسمی، اقتصاد ایران را به طور قابل ملاحظهای متاثر میکند و نوسان و کاهش ارزش پول ملی در بازار غیررسمی آثار نامطلوبی بر متغیرهای کلان اقتصادی دارد. راهاندازی بورس ارز از طرفی تقاضا برای ارز کاغذی را به طور چشمگیری کاهش میدهد و از سوی دیگر به دلیل شرایط تحریم میتواند به افزایش بیش از پیش نرخ ارز دامن بزند. در مجموع در شرایط کنونی چند راهکار واضح برای سیاستگذاری در حوزه ارزی وجود دارد که به شرح زیر است: 1- ادامه وضعیت کنونی (دونرخی و نامشخص بودن نرخ غیررسمی در بازار سیاه که توسط بانک مرکزی به رسمیت شناخته نشده و ایجاد رانت برای عدهای که به منابع ارزی دولتی دسترسی دارند و در مجموع افزایش فساد و عدم شفافیت). 2- دونرخی ماندن ارز ولی به رسمیت شناختن نرخ ارز دوم توسط دولت و اختصاص ارز به کالاهای اساسی با نرخ اول و سایر کالاها و نیازها با نرخ دوم. 3- ایجاد بورس ارز. این طرح هرچند دارای مزایای فراوانی است، اما برخی ملاحظات مربوط به این شرایط موجب شده اجرای این طرح در زمان کنونی بهصلاح نباشد. ضمن اینکه تاسیس بورس ارز، اقتضائات و الزاماتی دارد که تنها در سایه رعایت این الزامات، اهداف بورس محقق میشوند در ادامه تلاش میشود به برخی از مهمترین این الزامات اشاره شود:
الف) لازمه راهاندازی بورس ارز به معنای واقعی در کشور، وجود رژیم ارزی شناور (به معنای واقعی) است زیرا در بورس باید نیروهای عرضه و تقاضا قیمت ارز را تعیین کنند و به همین دلیل ممکن است قیمت نوسان داشته باشد.
ب) هرچند ضرورت تغییر رژیم ارزی به شناور مدیریتشده احساس میشود اما در سیستم نرخ ارز شناور مدیریتشده، بانکهای مرکزی کشورها میکوشند نرخ ارز را مدیریت کنند؛ بنابراین عواملی که بتوانند روی این نرخ اثرگذار باشند باید توسط بانک مرکزی رصد و در صورت نیاز مدیریت شوند. مطالعه بورسهای مختلف دنیا نیز تاییدکننده این مطلب است که بانکهای مرکزی به عنوان نهادی که وظیفه نظارت بر بازار معاملات آتی ارز را دارند، نقشی فعال ایفا میکنند.
ج) اصلیترین دغدغه بخش خصوصی درباره بورس ارز، چگونگی مدیریت دولت بر نهادی با سازوکارهای اقتصاد غیردولتی است. راز موفقیت بورس ارز را باید در نقشآفرینی همه فعالان مرتبط در چارچوب رقابتی جستوجو کرد. در غیر این صورت شاهد دو یا چندنرخی شدن ارز خواهیم بود.
د) بورسها محل مبادله آزادانه کالاها و داراییهای مختلف هستند، بنابراین نمیتوان افراد را از ورود به آنها منع کرد. در نتیجه نباید انجام معاملات ارز تنها به صادرکننده و واردکننده محدود شود. همانطور که قبلا نیز به آن اشاره شد، سفتهبازی مشخصه ذاتی بازار ابزارهای مالی است و بدون آنها بسیاری از فرآیندهای بورسها به نتیجه مطلوب نمیرسند.
شرق: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، امکان راهاندازی بورس ارز در اقتصاد ایران را مورد سنجش قرار داد. دفتر مطالعات اقتصادی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی با ارایه گزارشی، به بررسی امکان راهاندازی بورس ارز در اقتصاد ایران پرداخت. این مرکز اعلام کرد: هدف اصلی این گزارش، امکانسنجی راهاندازی بورس ارز در اقتصاد ایران است. شایان ذکر است که ایجاد بورس ارز مزایا و معایبی دارد که موافقان و مخالفان راهاندازی آن مطرح میکنند، اما گزارش حاضر با توجه به تمامی ابعاد مساله به این نتیجه رسیده است که در شرایطی که انتظارات و عوامل برونزای محدودکننده نقلوانتقال ارز، نقش اساسی را در تعیین نرخ ارز غیررسمی ایفا میکند و با توجه به سایر ابعاد موجود، راهاندازی بورس ارز چندان قابل دفاع نیست؛ هرچند ایجاد زیرساختها برای راهاندازی آن در آینده ضرورت دارد. در شرایط کنونی که تقاضای مهارنشده فعالان بازار در کنار تلاشهای واسطهها در بازار غیرمتشکل و غیررسمی ارز به نحو وسیعی موجب افزایش نرخ و نوسان شدید قیمت ارز شده است؛ ضرورت طراحی ساختاری جدید و موثر برای کشف قیمت واقعی و در کنار آن دستیابی به مبنایی برای تخصیص منابع ارزی به متقاضیان اصلی ضروری است. یکی از ساختارهای پیشنهادی در این زمینه بورس ارز است. بورسها به عنوان نماد بازار رقابت کامل تلقی میشوند و میتوانند نویدبخش بازاری شفاف و بهدور از رانتخواری باشند. این گزارش میافزاید: نوسانات نرخ ارز و لزوم ایجاد ابزاری مناسب برای پوشش خطرپذیری ناشی از این نوسانات در ایران موضوعی انکارناپذیر است و طی ماههای اخیر از زبان بسیاری از فعالان اقتصادی اعم از خصوصی و دولتی مطرح شده است. شواهد تاریخی نیز نشان میدهند که نرخ ارز در بازار غیررسمی، اقتصاد ایران را به طور قابل ملاحظهای متاثر میکند و نوسان و کاهش ارزش پول ملی در بازار غیررسمی آثار نامطلوبی بر متغیرهای کلان اقتصادی دارد. راهاندازی بورس ارز از طرفی تقاضا برای ارز کاغذی را به طور چشمگیری کاهش میدهد و از سوی دیگر به دلیل شرایط تحریم میتواند به افزایش بیش از پیش نرخ ارز دامن بزند. در مجموع در شرایط کنونی چند راهکار واضح برای سیاستگذاری در حوزه ارزی وجود دارد که به شرح زیر است: 1- ادامه وضعیت کنونی (دونرخی و نامشخص بودن نرخ غیررسمی در بازار سیاه که توسط بانک مرکزی به رسمیت شناخته نشده و ایجاد رانت برای عدهای که به منابع ارزی دولتی دسترسی دارند و در مجموع افزایش فساد و عدم شفافیت). 2- دونرخی ماندن ارز ولی به رسمیت شناختن نرخ ارز دوم توسط دولت و اختصاص ارز به کالاهای اساسی با نرخ اول و سایر کالاها و نیازها با نرخ دوم. 3- ایجاد بورس ارز. این طرح هرچند دارای مزایای فراوانی است، اما برخی ملاحظات مربوط به این شرایط موجب شده اجرای این طرح در زمان کنونی بهصلاح نباشد. ضمن اینکه تاسیس بورس ارز، اقتضائات و الزاماتی دارد که تنها در سایه رعایت این الزامات، اهداف بورس محقق میشوند در ادامه تلاش میشود به برخی از مهمترین این الزامات اشاره شود:
الف) لازمه راهاندازی بورس ارز به معنای واقعی در کشور، وجود رژیم ارزی شناور (به معنای واقعی) است زیرا در بورس باید نیروهای عرضه و تقاضا قیمت ارز را تعیین کنند و به همین دلیل ممکن است قیمت نوسان داشته باشد.
ب) هرچند ضرورت تغییر رژیم ارزی به شناور مدیریتشده احساس میشود اما در سیستم نرخ ارز شناور مدیریتشده، بانکهای مرکزی کشورها میکوشند نرخ ارز را مدیریت کنند؛ بنابراین عواملی که بتوانند روی این نرخ اثرگذار باشند باید توسط بانک مرکزی رصد و در صورت نیاز مدیریت شوند. مطالعه بورسهای مختلف دنیا نیز تاییدکننده این مطلب است که بانکهای مرکزی به عنوان نهادی که وظیفه نظارت بر بازار معاملات آتی ارز را دارند، نقشی فعال ایفا میکنند.
ج) اصلیترین دغدغه بخش خصوصی درباره بورس ارز، چگونگی مدیریت دولت بر نهادی با سازوکارهای اقتصاد غیردولتی است. راز موفقیت بورس ارز را باید در نقشآفرینی همه فعالان مرتبط در چارچوب رقابتی جستوجو کرد. در غیر این صورت شاهد دو یا چندنرخی شدن ارز خواهیم بود.
د) بورسها محل مبادله آزادانه کالاها و داراییهای مختلف هستند، بنابراین نمیتوان افراد را از ورود به آنها منع کرد. در نتیجه نباید انجام معاملات ارز تنها به صادرکننده و واردکننده محدود شود. همانطور که قبلا نیز به آن اشاره شد، سفتهبازی مشخصه ذاتی بازار ابزارهای مالی است و بدون آنها بسیاری از فرآیندهای بورسها به نتیجه مطلوب نمیرسند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.