|

این همه خشونت نشانه خوبی برای جامعه انسانی نیست

سیدحسن موسوی‌چلک*

هر یک از ما که صبح از خانه به سمت محل کار حرکت می‌کنیم، در طول مسیر شاهد رفتارهای مختلف کلامی و غیرکلامی در تعامل مردم با یکدیگر هستیم. یکی از تلخ‌ترین صحنه‌هایی که می‌بینیم، رفتارهایی است که نشانه‌ای از خشونت دارند و کمتر هم اتفاق می‌افتد این نوع رفتارها را که شامل نزاع‌های فردی، توهین به دیگران و... است، مشاهده نکنیم یا در طول روز به‌طور رسمی و غیررسمی اخبار مربوط به خشونت را در اخبار رسانه‌ها و فضاهای مجازی نشنویم و نبینیم. آمار ارائه‌شده از سوی سازمان پزشکی قانونی در سه‌ماهه اول سال 1396 نشان می‌دهد تعداد 153 هزارو 885 پرونده با موضوع نزاع به این سازمان ارجاع شده بود که آمار بالایی است که از این رقم تعداد 49 هزارو597 پرونده مربوط به زنان و 104 هزارو 288 پرونده مربوط به مردان است که شکایت کرده‌اند و برای بررسی و اظهار نظر به مراجع قضائی به پزشکی قانونی در سراسر کشور معرفی شدند؛ با این توضیح که کمتر اتفاق می‌افتد مردم برای درگیری‌های فردی مسیر پاسگاه و دادگاه را انتخاب کنند مگر اینکه شرایط حاد باشد. پس نباید به همین آمارها دلمان را خوش کنیم چون حال و روز خشونت و رفتارهای متناسب با آن خیلی خوب نیست. به نظر می‌رسد به نداشتن نظام رصد خشونت در کشور اعم از نزاع‌های فردی، دسته‌جمعی، انواع خشونت‌های خانگی، تخریب اموال عمومی و... همین‌طور دشواری ثبت همه انواع خشونت اعم از جسمی، جنسی، عاطفی و اقتصادی و غفلت موجب شده است بپذیریم آمارهای واقعی خشونت از آمارهای ثبتی و رسمی ارائه‌شده از سوی دستگاه‌های مرتبط بر اساس تعداد مراجعان به آن دستگاه و مراکز مرتبط بیشتر است. در آمار پرونده‌های قضائی هم معمولا تعداد پرونده‌های مرتبط با خشونت جزء سه اولویت اول از نظر فراوانی این نوع پرونده‌ها بوده و هست. آمار همین سازمان نشان می‌دهد فقط در سال 1396 تعداد 544 هزارو 470 پرونده مربوط به نزاع به سازمان پزشکی قانونی ارجاع شده بود.

منطق مدیریت ایجاب می‌کند موضوع کنترل و کاهش خشونت (در همه اشکال آن) به دلایل مختلف و پیامدهای ناگواری که دارد، باید بیش‌ازپیش به آن توجه شود. در حــال حاضــر عوامــل مختلفــی باعــث بــروز خشــونت در جامعه می‌شــود. گرچه نمی‌توانیــم بــه یــک عامــل اشــاره کنیــم چون پدیده‌های اجتماعی تک‌عاملی نیستند بنابراین مجموعه یا شــبکه‌ای از عوامل در پدیده عاملی به نام خشــونت نقش دارند اما برخی از عوامل مهم و کلیدی در این حوزه شامل موارد زیر می‌شود: شکست‌های مختلف و متعدد در حوزه‌هــای مختلف از جمله اقتصادی، شــغلی، خانوادگــی، روابط بین‌فردی و در زندگی اجتماعی می‌تواند یکی از عوامل مهمی برای بروز خشونت در جامعه باشد. در کنار این عامل، نباید از تأثیرات ناکارآمد شرایط کلی جامعه در حوزه سلامت روانی و اجتماعی هم غفلت کرد. تأملی بر آمارهای ارائه‌شده از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در حوزه سلامت روان مبنی بر اینکه بین 23 تا 25 درصد مردم حداقل یک اختلال روانی دارند، گویای این است که باید خیلی نگران بود و یکی از عوامل بروز این نوع رفتارهای خشونت‌آمیز از جمله اقدام به خودکشی که نوعی از خشونت هستند، می‌تواند همین اختلالات باشد؛ برای مثال، فردی که به دلیل داشتن اختلال روانی زمینه آزار فرزندش یا همسرش را فراهم می‌کند. عامل دیگر فقدان یا ضعــف در مهارت کنترل خشــم است که می‌تواند نقش بسیار مهمی در کنترل خشنم یا بروز و شیوع آن داشته باشد. به گونــه‌ای که اگر این مهارت در دوران کودکی و نوجوانی به‌خوبی و به‌موقع و با روش‌های جذاب و متنوع آموزش داده شــود و به‌درســتی یاد بگیریم چگونه خشــم‌مان را کنتــرل کنیم که نــه به خود نه به دیگران آســیب برسانیم، شاهد خشــونت کمتری در محیط‌های اجتماعی، خانه و فضاهای عمومی خواهیم بــود. نکته بعــدی بحث تاب‌آوری اجتماعی اســت، در جامعه‌ای که در شــرایط ســخت، مــردم تسلط بیشتری در استفاده از این مهارت داشته باشـنـد، طبیعتا رفتاری که نشــانه خشونت باشد، کمتر مشاهده خواهد شد. مؤلفه دیگری که در افزایش یا کاهش خشونت تأثیرگذار است، موضع شادی و نشاط اجتماعی است. ضمن اینکه موضــوع ســرمایه اجتماعــی هم در حوزه خشونت باید مورد توجه قرار گیرد. جامعــه‌ای کــه در آن ســرمایه اجتماعــی بالا باشــد، کیفیت روابط بین مــردم مطلوب خواهــد بــود، در نتیجــه شاهد آســیب‌های اجتماعــی و جرائــم کمتــری خواهیم بود که خشــونت خود یکی از مؤلفه‌های این آســیب اجتماعی یا جرائم محسوب می‌شود. فراموش نکنیم در جامعه‌ای که خشــونت به اشکال مختلف وجود داشته باشد، امنیت روانی اجتماعی هم آن‌گونه که بایسته و شایسته یک زندگی سالم و رضایت‌بخش است، نخواهد بــود. به همین دلیل، انتظار می‌رود از همه ظرفیت‌ها برای بالابردن ســواد اجتماعی مــردم، فراگیرکردن مهــارت تاب‌آوری و مهارت کنترل خشــم و سایر مهارت‌های زندگی و ارتباط اجتماعی، نشــاط اجتماعی و در نهایت ارتقای ســامت روانی و اجتماعی استفاده شود.
* رئیس انجمن مددکاران اجتماعی ایران

هر یک از ما که صبح از خانه به سمت محل کار حرکت می‌کنیم، در طول مسیر شاهد رفتارهای مختلف کلامی و غیرکلامی در تعامل مردم با یکدیگر هستیم. یکی از تلخ‌ترین صحنه‌هایی که می‌بینیم، رفتارهایی است که نشانه‌ای از خشونت دارند و کمتر هم اتفاق می‌افتد این نوع رفتارها را که شامل نزاع‌های فردی، توهین به دیگران و... است، مشاهده نکنیم یا در طول روز به‌طور رسمی و غیررسمی اخبار مربوط به خشونت را در اخبار رسانه‌ها و فضاهای مجازی نشنویم و نبینیم. آمار ارائه‌شده از سوی سازمان پزشکی قانونی در سه‌ماهه اول سال 1396 نشان می‌دهد تعداد 153 هزارو 885 پرونده با موضوع نزاع به این سازمان ارجاع شده بود که آمار بالایی است که از این رقم تعداد 49 هزارو597 پرونده مربوط به زنان و 104 هزارو 288 پرونده مربوط به مردان است که شکایت کرده‌اند و برای بررسی و اظهار نظر به مراجع قضائی به پزشکی قانونی در سراسر کشور معرفی شدند؛ با این توضیح که کمتر اتفاق می‌افتد مردم برای درگیری‌های فردی مسیر پاسگاه و دادگاه را انتخاب کنند مگر اینکه شرایط حاد باشد. پس نباید به همین آمارها دلمان را خوش کنیم چون حال و روز خشونت و رفتارهای متناسب با آن خیلی خوب نیست. به نظر می‌رسد به نداشتن نظام رصد خشونت در کشور اعم از نزاع‌های فردی، دسته‌جمعی، انواع خشونت‌های خانگی، تخریب اموال عمومی و... همین‌طور دشواری ثبت همه انواع خشونت اعم از جسمی، جنسی، عاطفی و اقتصادی و غفلت موجب شده است بپذیریم آمارهای واقعی خشونت از آمارهای ثبتی و رسمی ارائه‌شده از سوی دستگاه‌های مرتبط بر اساس تعداد مراجعان به آن دستگاه و مراکز مرتبط بیشتر است. در آمار پرونده‌های قضائی هم معمولا تعداد پرونده‌های مرتبط با خشونت جزء سه اولویت اول از نظر فراوانی این نوع پرونده‌ها بوده و هست. آمار همین سازمان نشان می‌دهد فقط در سال 1396 تعداد 544 هزارو 470 پرونده مربوط به نزاع به سازمان پزشکی قانونی ارجاع شده بود.

منطق مدیریت ایجاب می‌کند موضوع کنترل و کاهش خشونت (در همه اشکال آن) به دلایل مختلف و پیامدهای ناگواری که دارد، باید بیش‌ازپیش به آن توجه شود. در حــال حاضــر عوامــل مختلفــی باعــث بــروز خشــونت در جامعه می‌شــود. گرچه نمی‌توانیــم بــه یــک عامــل اشــاره کنیــم چون پدیده‌های اجتماعی تک‌عاملی نیستند بنابراین مجموعه یا شــبکه‌ای از عوامل در پدیده عاملی به نام خشــونت نقش دارند اما برخی از عوامل مهم و کلیدی در این حوزه شامل موارد زیر می‌شود: شکست‌های مختلف و متعدد در حوزه‌هــای مختلف از جمله اقتصادی، شــغلی، خانوادگــی، روابط بین‌فردی و در زندگی اجتماعی می‌تواند یکی از عوامل مهمی برای بروز خشونت در جامعه باشد. در کنار این عامل، نباید از تأثیرات ناکارآمد شرایط کلی جامعه در حوزه سلامت روانی و اجتماعی هم غفلت کرد. تأملی بر آمارهای ارائه‌شده از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در حوزه سلامت روان مبنی بر اینکه بین 23 تا 25 درصد مردم حداقل یک اختلال روانی دارند، گویای این است که باید خیلی نگران بود و یکی از عوامل بروز این نوع رفتارهای خشونت‌آمیز از جمله اقدام به خودکشی که نوعی از خشونت هستند، می‌تواند همین اختلالات باشد؛ برای مثال، فردی که به دلیل داشتن اختلال روانی زمینه آزار فرزندش یا همسرش را فراهم می‌کند. عامل دیگر فقدان یا ضعــف در مهارت کنترل خشــم است که می‌تواند نقش بسیار مهمی در کنترل خشنم یا بروز و شیوع آن داشته باشد. به گونــه‌ای که اگر این مهارت در دوران کودکی و نوجوانی به‌خوبی و به‌موقع و با روش‌های جذاب و متنوع آموزش داده شــود و به‌درســتی یاد بگیریم چگونه خشــم‌مان را کنتــرل کنیم که نــه به خود نه به دیگران آســیب برسانیم، شاهد خشــونت کمتری در محیط‌های اجتماعی، خانه و فضاهای عمومی خواهیم بــود. نکته بعــدی بحث تاب‌آوری اجتماعی اســت، در جامعه‌ای که در شــرایط ســخت، مــردم تسلط بیشتری در استفاده از این مهارت داشته باشـنـد، طبیعتا رفتاری که نشــانه خشونت باشد، کمتر مشاهده خواهد شد. مؤلفه دیگری که در افزایش یا کاهش خشونت تأثیرگذار است، موضع شادی و نشاط اجتماعی است. ضمن اینکه موضــوع ســرمایه اجتماعــی هم در حوزه خشونت باید مورد توجه قرار گیرد. جامعــه‌ای کــه در آن ســرمایه اجتماعــی بالا باشــد، کیفیت روابط بین مــردم مطلوب خواهــد بــود، در نتیجــه شاهد آســیب‌های اجتماعــی و جرائــم کمتــری خواهیم بود که خشــونت خود یکی از مؤلفه‌های این آســیب اجتماعی یا جرائم محسوب می‌شود. فراموش نکنیم در جامعه‌ای که خشــونت به اشکال مختلف وجود داشته باشد، امنیت روانی اجتماعی هم آن‌گونه که بایسته و شایسته یک زندگی سالم و رضایت‌بخش است، نخواهد بــود. به همین دلیل، انتظار می‌رود از همه ظرفیت‌ها برای بالابردن ســواد اجتماعی مــردم، فراگیرکردن مهــارت تاب‌آوری و مهارت کنترل خشــم و سایر مهارت‌های زندگی و ارتباط اجتماعی، نشــاط اجتماعی و در نهایت ارتقای ســامت روانی و اجتماعی استفاده شود.
* رئیس انجمن مددکاران اجتماعی ایران

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.