|

نگاهی به نمایش «لانچر 5» ‌به کارگردانی پویا سعیدی و مسعود صرامی

«هَ هَ هَ هَیولا!»

مرتضی فرشباف. فيلم‌ساز

نیمی زخمی، نیمی زیبا. نیمی هرزه، نیمی عاشق. «لانچر» یک نمایش دولبه‌ است. مثل عبدی (محمد حق‌شناس)، پسرک خبرچین اتاق بازرسی، موجودی دوگانه‌‌‌ است. اعوجاج فیزیک‌ عبدی بهترین نمود تصویریِ روح متناقض «لانچر» است. می‌تواند تو را بخنداند و لحظه‌ای بعد تو را بترساند. با یک چرخش بازیگر، میزانسن‌ها می‌توانند به‌آنی رنگ عوض کنند؛ به یک چرخش سر عبدی، از تصویر لب‌هایی لرزان که زیر این زخم‌‌های آبله‌گونِ سرخ مدفون است، به تجسم صورتی زیبا، زیباتر از تمام پسرهای نمایش. از آن پایی که به‌ وقت بازجویی یارای نگه‌داشتن آن اندازه از تحقیر و فشار را ندارد، به همان پایی که پیش‌تر در آن شب شوم، راست‌قامت، خیره به هتاکی روبه‌رویش، استوار بر جای ایستاده بود. از همین‌جاست که همان آنی که قهقهه‌ات بلند می‌شود، چیزی تو را می‌ترساند. تو را نسبت به خودی که خندیده معذب‌ می‌کند یا همان لحظه که به وجوه تراژیک قصه نزدیک می‌شوی، شخصیت‌ها، بی‌پروا، تو را به مضحکه‌شان می‌کشند. سویه‌‌ای تاریک در تمام این خنده‌ها هست و نوعی تصویر کاریکاتوری و بدقوارگی در تمام آن خشونت‌ها. مسئله فقط این است که از کدام ور نگاهش کنی.
فرمانده‌ این مسیرِ لغزیدن از این سویه‌ تاریک به قهقهه و از قهقهه به این سویه‌ تاریک، بازیگری استثنایی‌ است که به همان اندازه که می‌تواند خلاقانه لحن عوض کند و یک شوخی را به موقعیتی ترسناک بدل کند، به وقتش می‌تواند با سکوت، با هیچ، تو را بترساند. امیر نوروزی قدرِ این «مکثِ» قبل از کنش‌هایش را خوب می‌داند. بلد است کجا با کاری‌نکردن چشم تماشاگر را هدایت کند و تماشاگر تمام مسیر روانی تئاتر را، بی‌وقفه، پشت او می‌دود، از این تونل‌های مضطرب بازجویی می‌گذرد و بعد در بزنگاه یک تصمیم اخلاقی، این فکر او را می‌لرزاند که آدمی این اندازه بی‌رحم، چنین کیفیتی از تشخیص داشته باشد؛ تشخیص درک حقیقت میان دو دلداده.
دستاورد اصلی پویا سعیدی و مسعود صرامی در مواجهه با متنی متعلق به زمانی دور و مملو از ارجاع، و دیالوگ‌های پینگ‌پنگیِ مک‌دانایی-کوئنی که مدام غرابت می‌سازد، صبوریِ بی‌حدوحصرشان است در خلق ساختار پرجزئیات هر صحنه. شوخی‌ها مدام تکرار می‌شوند، بی‌آنکه تکرار شوند و همان وقتی که فکر می‌کنی دیگر نهایت امکان خندیدن به یک موقعیت، یک متلک یا دینامیک یک رابطه را تجربه کرده‌ای، دست‌های نامرئی کارگردان وارد می‌شود و با اعتمادبه‌نفس و سر فرصت، جانی تازه به این‌همه تکرار می‌دهد. انگار که این دو تازه‌نفس، استخوان‌خردکرده‌های این تئاترند.
و چقدر راحت می‌توان از خیر حسرت‌هایی گذشت؛ حسرت آن صحنه‌ یکی مانده به آخر که تو را در موقعیت اخلاقی «مرگ‌هایی که می‌گذرند» قرار می‌دهد؛ صحنه‌ای که بیشتر یادآور متنی کلاسیک است که صرفا قرینه‌سازی می‌کند، بی‌آنکه چشمش به تماشاگری باشد که دیگر انرژی کافی برای دنبال‌کردن شعارهایش ندارد یا حسرت بازی شخصیت کمالی (مجید یوسفی) در صحنه‌‌ پایانی که شاید می‌شد جای این اندازه از اصرار بر نامفهوم‌بودن و ضجه‌زدن و تقلا، کمی باهوش‌تر باشد و با تکیه بر باوری عمیق‌تر، وقت بازگویی داستان تقلبی‌اش، این‌قدر قافیه را نباخته باشد.
«لانچر»ی‌ها جماعتی پرشورند که سخت تمرین کرده‌اند، جنگیده‌اند، با خطوط قرمزشان جدی روبه‌رو شده‌اند و جوری به چشمان تماشاچی‌شان زل زده‌اند، که کسی نتواند نسبت به آنها بی‌تفاوت باشد. سر نترسی داشته‌اند و به قمارِ اینکه هر صحنه را‌ تا کجا می‌شود ادامه داد، تن داده‌اند. پاداششان رسیدن به آستانه‌ای‌ است؛ به جایی که گامی به پس یا به پیش، این مرز باریک هنرمندانه را مخدوش می‌کند. دیدن دوساعت‌و 20 ‌دقیقه‌‌‌‌ «لانچر» و کشف چنین خرد پیرمردانه‌ای از میان خطوط عرق‌کرده جوان‌هایی با عزمی راسخ، آن هم از نمایشی که می‌تواند به راحتی در ظرفی یک‌ساعت‌ونیمه و خوش‌ریتم دلبری کند، عیش نابمان از تماشایش است.

نیمی زخمی، نیمی زیبا. نیمی هرزه، نیمی عاشق. «لانچر» یک نمایش دولبه‌ است. مثل عبدی (محمد حق‌شناس)، پسرک خبرچین اتاق بازرسی، موجودی دوگانه‌‌‌ است. اعوجاج فیزیک‌ عبدی بهترین نمود تصویریِ روح متناقض «لانچر» است. می‌تواند تو را بخنداند و لحظه‌ای بعد تو را بترساند. با یک چرخش بازیگر، میزانسن‌ها می‌توانند به‌آنی رنگ عوض کنند؛ به یک چرخش سر عبدی، از تصویر لب‌هایی لرزان که زیر این زخم‌‌های آبله‌گونِ سرخ مدفون است، به تجسم صورتی زیبا، زیباتر از تمام پسرهای نمایش. از آن پایی که به‌ وقت بازجویی یارای نگه‌داشتن آن اندازه از تحقیر و فشار را ندارد، به همان پایی که پیش‌تر در آن شب شوم، راست‌قامت، خیره به هتاکی روبه‌رویش، استوار بر جای ایستاده بود. از همین‌جاست که همان آنی که قهقهه‌ات بلند می‌شود، چیزی تو را می‌ترساند. تو را نسبت به خودی که خندیده معذب‌ می‌کند یا همان لحظه که به وجوه تراژیک قصه نزدیک می‌شوی، شخصیت‌ها، بی‌پروا، تو را به مضحکه‌شان می‌کشند. سویه‌‌ای تاریک در تمام این خنده‌ها هست و نوعی تصویر کاریکاتوری و بدقوارگی در تمام آن خشونت‌ها. مسئله فقط این است که از کدام ور نگاهش کنی.
فرمانده‌ این مسیرِ لغزیدن از این سویه‌ تاریک به قهقهه و از قهقهه به این سویه‌ تاریک، بازیگری استثنایی‌ است که به همان اندازه که می‌تواند خلاقانه لحن عوض کند و یک شوخی را به موقعیتی ترسناک بدل کند، به وقتش می‌تواند با سکوت، با هیچ، تو را بترساند. امیر نوروزی قدرِ این «مکثِ» قبل از کنش‌هایش را خوب می‌داند. بلد است کجا با کاری‌نکردن چشم تماشاگر را هدایت کند و تماشاگر تمام مسیر روانی تئاتر را، بی‌وقفه، پشت او می‌دود، از این تونل‌های مضطرب بازجویی می‌گذرد و بعد در بزنگاه یک تصمیم اخلاقی، این فکر او را می‌لرزاند که آدمی این اندازه بی‌رحم، چنین کیفیتی از تشخیص داشته باشد؛ تشخیص درک حقیقت میان دو دلداده.
دستاورد اصلی پویا سعیدی و مسعود صرامی در مواجهه با متنی متعلق به زمانی دور و مملو از ارجاع، و دیالوگ‌های پینگ‌پنگیِ مک‌دانایی-کوئنی که مدام غرابت می‌سازد، صبوریِ بی‌حدوحصرشان است در خلق ساختار پرجزئیات هر صحنه. شوخی‌ها مدام تکرار می‌شوند، بی‌آنکه تکرار شوند و همان وقتی که فکر می‌کنی دیگر نهایت امکان خندیدن به یک موقعیت، یک متلک یا دینامیک یک رابطه را تجربه کرده‌ای، دست‌های نامرئی کارگردان وارد می‌شود و با اعتمادبه‌نفس و سر فرصت، جانی تازه به این‌همه تکرار می‌دهد. انگار که این دو تازه‌نفس، استخوان‌خردکرده‌های این تئاترند.
و چقدر راحت می‌توان از خیر حسرت‌هایی گذشت؛ حسرت آن صحنه‌ یکی مانده به آخر که تو را در موقعیت اخلاقی «مرگ‌هایی که می‌گذرند» قرار می‌دهد؛ صحنه‌ای که بیشتر یادآور متنی کلاسیک است که صرفا قرینه‌سازی می‌کند، بی‌آنکه چشمش به تماشاگری باشد که دیگر انرژی کافی برای دنبال‌کردن شعارهایش ندارد یا حسرت بازی شخصیت کمالی (مجید یوسفی) در صحنه‌‌ پایانی که شاید می‌شد جای این اندازه از اصرار بر نامفهوم‌بودن و ضجه‌زدن و تقلا، کمی باهوش‌تر باشد و با تکیه بر باوری عمیق‌تر، وقت بازگویی داستان تقلبی‌اش، این‌قدر قافیه را نباخته باشد.
«لانچر»ی‌ها جماعتی پرشورند که سخت تمرین کرده‌اند، جنگیده‌اند، با خطوط قرمزشان جدی روبه‌رو شده‌اند و جوری به چشمان تماشاچی‌شان زل زده‌اند، که کسی نتواند نسبت به آنها بی‌تفاوت باشد. سر نترسی داشته‌اند و به قمارِ اینکه هر صحنه را‌ تا کجا می‌شود ادامه داد، تن داده‌اند. پاداششان رسیدن به آستانه‌ای‌ است؛ به جایی که گامی به پس یا به پیش، این مرز باریک هنرمندانه را مخدوش می‌کند. دیدن دوساعت‌و 20 ‌دقیقه‌‌‌‌ «لانچر» و کشف چنین خرد پیرمردانه‌ای از میان خطوط عرق‌کرده جوان‌هایی با عزمی راسخ، آن هم از نمایشی که می‌تواند به راحتی در ظرفی یک‌ساعت‌ونیمه و خوش‌ریتم دلبری کند، عیش نابمان از تماشایش است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.