پرورش انعطافپذیری ذهنی و رشد خلاقیت
آزاده سیدمیرزایی جهقی.پژوهشگر مؤسسه مطالعات کودکی مدرس
خلاقیت به معنای توانایی ایجاد چیزهای تازه و نو است. خلاقیت امری ذاتی است که به صورت نهفته در وجود انسان قرار دارد اما برای رشد و پرورش به محیط و شرایط مساعد نیاز دارد؛ مانند دانهای که باید در محیطی مناسب مانند خاک مناسب قرار گرفته و با ایجاد شرایط مساعد رشد کرده و قابلیت پنهان آن آشکار شود. انعطافپذیری ذهنی یعنی توانایی کنارگذاشتن چارچوبهای ذهنی بسته و خشک، توانایی دیدن اندیشههای جدید و بررسی افکار نو و پذیرش مناسبترین و کارآمدترین آنها. در حقیقت یکی از موارد عمده در انعطافپذیری، شکستن قالبها و کلیشههای رایج و معمول است و فرد را قادر میکند برای حل یک مشکل یا مسئله جنبههای گوناگون را بررسی کرده و راههای گوناگونی را برای حل آن مدنظر قرار دهد. با اینکه در هر سن یا در هر زمانی میتوانیم انعطافپذیری ذهنی را پرورش دهیم، اما بهترین سنین برای این امر سنین کودکی است؛ زمانی که ذهن و قوای تفکر ذهنی کودک در حال شکلگیری است.
1- کودکان را از کلیشههای رایج و قالبهای ذهنی موجود رها کنید. هنگام نقاشیکشیدن هرگز به کودک الگو برای ترسیم ندهید، بلکه اجازه دهید کودک محتویات ذهنی خود را نقاشی کند.
2- از کودک خود بخواهید با اشکال هندسی، اشکال مختلفی را به صورت منعطف رسم کند؛ مثلا از او بخواهید برای کشیدن خانه از همه شکلهای هندسی استفاده کند یا فقط با دایره خانهای بکشد.
3- از کودک بخواهید از همه رنگها در نقاشی خود استفاده کند و رنگهای مختلف را در طیفی وسیع به کار گیرد. به او هرگز نگویید درختان فقط سبز هستند، از او بخواهید هر گونه که میاندیشد، نقاشی خود را رنگ کند.
4- از او بخواهید چیزی را تصور کند و آن را از زوایای مختلف ببیند. مثلا باغچهای را در ذهن خود تصور کند و از بالا، پایین از پشت شیشه مهآلود یا حتی به صورت وارونه تصور کرده و برای شما بازگو کند یا تصویر آن را بکشد.
5- هنگام خواندن کتاب از کودک خود بخواهید پس از شنیدن داستان، آن را به گونهای دیگر برای شما شرح دهد. از او بخواهید تصاویر کتاب را بهخوبی ببیند و برای داستان تصاویری دیگر نقاشی کند.
6- برای او مسئله و مشکلی را طرح کنید و از او بخواهید راهحلهای آن را بازگو کرده و نقاشی کند، با هر راهحلی که میدهد، مسئله را تغییر دهید و از او راهحل جدید بخواهید.
7- کودک را به تغییر فضای اتاقش تشویق کنید. از او بخواهید اسباببازیها و وسایلش را هر ماه، هر هفته یا حتی هر روز تغییر دهد و برای هر یک از وسایل خود جاهای مختلف و جدیدی در نظر بگیرد.
8- از کودک بخواهید اشیا و موضوعات نقاشی خود را به گونهای دیگر نقاشی کند. مثلا از او بخواهید به جای کشیدن مار با خطوط منحنی، آن را با خطوط شکسته ترسیم کند.
9- هر اندازه بیشتر بر پرورش انعطافپذیری ذهن کودک خود تمرکز و برای او تمرینهای مختلفی طراحی کنید، به همان اندازه ذهن شما نیز از این امر بیبهره نخواهد ماند و به مرور زمان ذهن شما نیز منعطف خواهد شد.
خلاقیت به معنای توانایی ایجاد چیزهای تازه و نو است. خلاقیت امری ذاتی است که به صورت نهفته در وجود انسان قرار دارد اما برای رشد و پرورش به محیط و شرایط مساعد نیاز دارد؛ مانند دانهای که باید در محیطی مناسب مانند خاک مناسب قرار گرفته و با ایجاد شرایط مساعد رشد کرده و قابلیت پنهان آن آشکار شود. انعطافپذیری ذهنی یعنی توانایی کنارگذاشتن چارچوبهای ذهنی بسته و خشک، توانایی دیدن اندیشههای جدید و بررسی افکار نو و پذیرش مناسبترین و کارآمدترین آنها. در حقیقت یکی از موارد عمده در انعطافپذیری، شکستن قالبها و کلیشههای رایج و معمول است و فرد را قادر میکند برای حل یک مشکل یا مسئله جنبههای گوناگون را بررسی کرده و راههای گوناگونی را برای حل آن مدنظر قرار دهد. با اینکه در هر سن یا در هر زمانی میتوانیم انعطافپذیری ذهنی را پرورش دهیم، اما بهترین سنین برای این امر سنین کودکی است؛ زمانی که ذهن و قوای تفکر ذهنی کودک در حال شکلگیری است.
1- کودکان را از کلیشههای رایج و قالبهای ذهنی موجود رها کنید. هنگام نقاشیکشیدن هرگز به کودک الگو برای ترسیم ندهید، بلکه اجازه دهید کودک محتویات ذهنی خود را نقاشی کند.
2- از کودک خود بخواهید با اشکال هندسی، اشکال مختلفی را به صورت منعطف رسم کند؛ مثلا از او بخواهید برای کشیدن خانه از همه شکلهای هندسی استفاده کند یا فقط با دایره خانهای بکشد.
3- از کودک بخواهید از همه رنگها در نقاشی خود استفاده کند و رنگهای مختلف را در طیفی وسیع به کار گیرد. به او هرگز نگویید درختان فقط سبز هستند، از او بخواهید هر گونه که میاندیشد، نقاشی خود را رنگ کند.
4- از او بخواهید چیزی را تصور کند و آن را از زوایای مختلف ببیند. مثلا باغچهای را در ذهن خود تصور کند و از بالا، پایین از پشت شیشه مهآلود یا حتی به صورت وارونه تصور کرده و برای شما بازگو کند یا تصویر آن را بکشد.
5- هنگام خواندن کتاب از کودک خود بخواهید پس از شنیدن داستان، آن را به گونهای دیگر برای شما شرح دهد. از او بخواهید تصاویر کتاب را بهخوبی ببیند و برای داستان تصاویری دیگر نقاشی کند.
6- برای او مسئله و مشکلی را طرح کنید و از او بخواهید راهحلهای آن را بازگو کرده و نقاشی کند، با هر راهحلی که میدهد، مسئله را تغییر دهید و از او راهحل جدید بخواهید.
7- کودک را به تغییر فضای اتاقش تشویق کنید. از او بخواهید اسباببازیها و وسایلش را هر ماه، هر هفته یا حتی هر روز تغییر دهد و برای هر یک از وسایل خود جاهای مختلف و جدیدی در نظر بگیرد.
8- از کودک بخواهید اشیا و موضوعات نقاشی خود را به گونهای دیگر نقاشی کند. مثلا از او بخواهید به جای کشیدن مار با خطوط منحنی، آن را با خطوط شکسته ترسیم کند.
9- هر اندازه بیشتر بر پرورش انعطافپذیری ذهن کودک خود تمرکز و برای او تمرینهای مختلفی طراحی کنید، به همان اندازه ذهن شما نیز از این امر بیبهره نخواهد ماند و به مرور زمان ذهن شما نیز منعطف خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.