|

برنامه‌هاي شتاب‌دهي سازماني روي سازمان‌هاي ايراني

مصطفی امینی.مشاور نوآوری و کسب‌و‌کارهای دیجیتال

با ورود استارتاپ‌ها و فضای راه‌اندازی کسب‌وکارهای نوپا به ایران، مفاهیم و ساختارهای نوینی در حال شکل‌گیری است؛ از جمله آن مفهوم «شتاب‌دهی» است که با «شتاب‌دهنده‌ها» انجام می‌شود. استارتاپ‌ها برای شروع اولیه به کمک‌های مالی و آموزشی نیاز دارند تا بتوانند رشد کنند. اما اکثرا نمی‌دانند از کجا شروع کنند و سرانجام این شروع، پایانی موفقیت‌آمیز خواهد بود یا نه؟! بنابراین یک شتاب‌دهنده‌ (Accelerator) به عنوان سازمانی منسجم که با هدف حمایت و توسعه کارآفرینی نوآورانه به وجود آمده است به کمک استارتاپ‌ها می‌آید تا با حمایت‌ها و پشتیبانی‌های مختلفی که ارائه می‌دهد آنها را برای شکل‌گیری و آغاز فعالیت خود یاری برساند. بنا بر گزارش Global Accelerator در سال 2016 ميلادي برنامه‌های شتاب‌دهي سازماني (Corporate Accelerator Programs) در سراسر جهان با بیش از 206.740 میلیون دلار سرمايه‌گذاري حدود 11.305 استارتاپ ايجاد كرده است. نكته قابل توجه اين است كه اين روند رو به افزايش است. برنامه‌هاي شتاب‌دهي سازماني معمولا با كمك شتاب‌دهنده‌هاي سازماني طراحي و اجرا مي‌شوند. شتاب‌دهي و شتاب‌دهنده سازماني بخشي از نظام نوآوري سازمان هستند، به‌ویژه در حوزه نوآوري باز (Open Innovation). فلسفه وجودي شتاب‌دهنده‌های سازماني، تنظيم جريان دانش از بيرون مرز سازمان به درون مرز سازمان و همچنين گسترش شبكه انساني سازمان در ميان نوآوران و كارآفرينان است. طبيعتا اين برنامه‌های شتاب‌دهی زير نظر يك سازمان شكل مي‌گيرند و در بازه‌هاي زماني مختلف اقدام به حمايت‌هاي مالي و غيرمالي از يك‌‌سري افراد و شركت‌هاي نوآور در راستاي حل مسائل خودشان مي‌كنند. پس مي‌توان گفت يك برنامه شتاب‌دهی سازماني چند ويژگي مهم دارد:
معمولا يك نهاد حقوقي، مالك آن است.
مسئله‌محور است؛ يعني در راستاي حل مسائل سازمان با كمك‌گرفتن از منابع دانشي بيرون‌سازماني (افراد نوآور و خلاق بيروني) ايجاد مي‌شود.
مي‌تواند موقتي يا دائمي باشد اما طبيعتا در چرخه‌هاي زماني مختلف اقدام به جذب و شتاب‌دهي ايده‌ها مي‌كند.
يكي از بسترهاي نرم تحقق نوآوري باز (جريان دانش بيرون سازمان به درون سازمان) است.
نوآوری باز به‌طور خلاصه یعنی آنکه شرکت، به تحقیق و نوآوری درون خود محدود نماند و از ایده‌هایی که خارج از شرکت شکل می‌گیرند نیز بتواند استفاده کند. برنامه‌های شتاب‌دهی نیز می‌توانند درون‌سازمانی یا برون‌سازمانی باشند. اما به‌منظور موفقیت برنامه‌های شتاب‌دهی سازمانی در ایران، تمرکز روی چند نکته حیاتی است:
1. سازمان‌های بزرگ به‌واسطه حجم کار و شیوه مدیریتی خود الزامات و استانداردهایی دارند که معمولا با شیوه کار و نگاه یک تیم استارتاپی متفاوت است. به منظور خلق نوآوری در سازمان‌ها و موفقیت برنامه‌های شتاب‌دهی سازمانی، به‌وجود‌آمدن زبان مشترک بین استارتاپ‌ها و سازمان‌ها ضروری است.
2. با توجه به تفاوت ساختاری سرمایه‌گذاری‌های سنتی و شیوه‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر، سازمان‌ها برای همکاری با استارتاپ‌ها باید بتوانند ملزومات این نوع از سرمایه‌گذاری را فراهم کنند. طول عمر بازگشت سرمایه در شیوه‌های خطرپذیر بین چهار تا هفت سال است و در عین حال که بازدهی سرمایه‌گذاری در نمونه‌های موفق استارتاپ‌ها بسیار بالاست، نرخ شکست این نوع سرمایه‌گذاری نیز بالاست. مطالعات بین‌المللی نشان می‌دهد که در یک بازه 10 ساله، 73 درصد از استارتاپ‌ها شکست می‌خورند اما 27 درصد باقی‌مانده سود‌های نجومی دارند، به‌طوری‌که در‌حال‌حاضر از بین صد شرکت ثروتمند دنیا، 86 شرکت را استارتاپ‌ها و کمپانی‌های تکنولوژی‌محور تشکیل می‌دهند.
3. مسئله بعدی اصلاح ساختارهای حقوقی است. قوانین فعلی در ایران در زمینه قراردادها، حقوق مالکیت فکری و همچنین قوانین بیمه و مالیات، بر‌اساس نیاز استارتاپ‌ها طراحی نشده‌اند. به همین دلیل سازمان‌ها به‌منظور ایجاد یک ارتباط طولانی‌مدت با استارتاپ‌ها به‌طوری‌که هم از منافع خودشان و هم ازمنافع استارتاپ‌ها محافظت شود، باید زیرساخت‌های حقوقی خود را بهینه کنند.
4. ایجاد ارتباط سازنده و مستمر با دانشگاه‌ها و همچنین جوامع استارتاپی نیز از مسائل حیاتی است. مطالعات نشان می‌دهد که یکی از بزرگ‌ترین مواردی که به موفقیت استارتاپ‌ها می‌انجامد، وجود یک تیم منسجم، توانمند و با انگیزه است. با توجه به نرخ بالای شکست استارتاپ‌ها، سازمان‌ها به‌منظور کاهش ریسک خود باید در یک فرایند ارتباطی سازنده با دانشگاه‌ها و جوامع استارتاپی نسبت به یافتن بهترین تیم‌ها مبادرت ورزند. کشور ما با یک جمعیت جوان 80 میلیونی و وجود فرصت‌های بسیار منحصر‌به‌فرد، این ظرفیت را دارد که با به‌کارگیری شیوه‌های نوین نوآوری سازمانی، نسل جدیدی از کمپانی‌ها را ایجاد کند که نه تنها در بازار ایران بلکه در بازارهای بین‌المللی تأثیرات جدی به جای بگذارد.

با ورود استارتاپ‌ها و فضای راه‌اندازی کسب‌وکارهای نوپا به ایران، مفاهیم و ساختارهای نوینی در حال شکل‌گیری است؛ از جمله آن مفهوم «شتاب‌دهی» است که با «شتاب‌دهنده‌ها» انجام می‌شود. استارتاپ‌ها برای شروع اولیه به کمک‌های مالی و آموزشی نیاز دارند تا بتوانند رشد کنند. اما اکثرا نمی‌دانند از کجا شروع کنند و سرانجام این شروع، پایانی موفقیت‌آمیز خواهد بود یا نه؟! بنابراین یک شتاب‌دهنده‌ (Accelerator) به عنوان سازمانی منسجم که با هدف حمایت و توسعه کارآفرینی نوآورانه به وجود آمده است به کمک استارتاپ‌ها می‌آید تا با حمایت‌ها و پشتیبانی‌های مختلفی که ارائه می‌دهد آنها را برای شکل‌گیری و آغاز فعالیت خود یاری برساند. بنا بر گزارش Global Accelerator در سال 2016 ميلادي برنامه‌های شتاب‌دهي سازماني (Corporate Accelerator Programs) در سراسر جهان با بیش از 206.740 میلیون دلار سرمايه‌گذاري حدود 11.305 استارتاپ ايجاد كرده است. نكته قابل توجه اين است كه اين روند رو به افزايش است. برنامه‌هاي شتاب‌دهي سازماني معمولا با كمك شتاب‌دهنده‌هاي سازماني طراحي و اجرا مي‌شوند. شتاب‌دهي و شتاب‌دهنده سازماني بخشي از نظام نوآوري سازمان هستند، به‌ویژه در حوزه نوآوري باز (Open Innovation). فلسفه وجودي شتاب‌دهنده‌های سازماني، تنظيم جريان دانش از بيرون مرز سازمان به درون مرز سازمان و همچنين گسترش شبكه انساني سازمان در ميان نوآوران و كارآفرينان است. طبيعتا اين برنامه‌های شتاب‌دهی زير نظر يك سازمان شكل مي‌گيرند و در بازه‌هاي زماني مختلف اقدام به حمايت‌هاي مالي و غيرمالي از يك‌‌سري افراد و شركت‌هاي نوآور در راستاي حل مسائل خودشان مي‌كنند. پس مي‌توان گفت يك برنامه شتاب‌دهی سازماني چند ويژگي مهم دارد:
معمولا يك نهاد حقوقي، مالك آن است.
مسئله‌محور است؛ يعني در راستاي حل مسائل سازمان با كمك‌گرفتن از منابع دانشي بيرون‌سازماني (افراد نوآور و خلاق بيروني) ايجاد مي‌شود.
مي‌تواند موقتي يا دائمي باشد اما طبيعتا در چرخه‌هاي زماني مختلف اقدام به جذب و شتاب‌دهي ايده‌ها مي‌كند.
يكي از بسترهاي نرم تحقق نوآوري باز (جريان دانش بيرون سازمان به درون سازمان) است.
نوآوری باز به‌طور خلاصه یعنی آنکه شرکت، به تحقیق و نوآوری درون خود محدود نماند و از ایده‌هایی که خارج از شرکت شکل می‌گیرند نیز بتواند استفاده کند. برنامه‌های شتاب‌دهی نیز می‌توانند درون‌سازمانی یا برون‌سازمانی باشند. اما به‌منظور موفقیت برنامه‌های شتاب‌دهی سازمانی در ایران، تمرکز روی چند نکته حیاتی است:
1. سازمان‌های بزرگ به‌واسطه حجم کار و شیوه مدیریتی خود الزامات و استانداردهایی دارند که معمولا با شیوه کار و نگاه یک تیم استارتاپی متفاوت است. به منظور خلق نوآوری در سازمان‌ها و موفقیت برنامه‌های شتاب‌دهی سازمانی، به‌وجود‌آمدن زبان مشترک بین استارتاپ‌ها و سازمان‌ها ضروری است.
2. با توجه به تفاوت ساختاری سرمایه‌گذاری‌های سنتی و شیوه‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر، سازمان‌ها برای همکاری با استارتاپ‌ها باید بتوانند ملزومات این نوع از سرمایه‌گذاری را فراهم کنند. طول عمر بازگشت سرمایه در شیوه‌های خطرپذیر بین چهار تا هفت سال است و در عین حال که بازدهی سرمایه‌گذاری در نمونه‌های موفق استارتاپ‌ها بسیار بالاست، نرخ شکست این نوع سرمایه‌گذاری نیز بالاست. مطالعات بین‌المللی نشان می‌دهد که در یک بازه 10 ساله، 73 درصد از استارتاپ‌ها شکست می‌خورند اما 27 درصد باقی‌مانده سود‌های نجومی دارند، به‌طوری‌که در‌حال‌حاضر از بین صد شرکت ثروتمند دنیا، 86 شرکت را استارتاپ‌ها و کمپانی‌های تکنولوژی‌محور تشکیل می‌دهند.
3. مسئله بعدی اصلاح ساختارهای حقوقی است. قوانین فعلی در ایران در زمینه قراردادها، حقوق مالکیت فکری و همچنین قوانین بیمه و مالیات، بر‌اساس نیاز استارتاپ‌ها طراحی نشده‌اند. به همین دلیل سازمان‌ها به‌منظور ایجاد یک ارتباط طولانی‌مدت با استارتاپ‌ها به‌طوری‌که هم از منافع خودشان و هم ازمنافع استارتاپ‌ها محافظت شود، باید زیرساخت‌های حقوقی خود را بهینه کنند.
4. ایجاد ارتباط سازنده و مستمر با دانشگاه‌ها و همچنین جوامع استارتاپی نیز از مسائل حیاتی است. مطالعات نشان می‌دهد که یکی از بزرگ‌ترین مواردی که به موفقیت استارتاپ‌ها می‌انجامد، وجود یک تیم منسجم، توانمند و با انگیزه است. با توجه به نرخ بالای شکست استارتاپ‌ها، سازمان‌ها به‌منظور کاهش ریسک خود باید در یک فرایند ارتباطی سازنده با دانشگاه‌ها و جوامع استارتاپی نسبت به یافتن بهترین تیم‌ها مبادرت ورزند. کشور ما با یک جمعیت جوان 80 میلیونی و وجود فرصت‌های بسیار منحصر‌به‌فرد، این ظرفیت را دارد که با به‌کارگیری شیوه‌های نوین نوآوری سازمانی، نسل جدیدی از کمپانی‌ها را ایجاد کند که نه تنها در بازار ایران بلکه در بازارهای بین‌المللی تأثیرات جدی به جای بگذارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.